"Yon qo‘shni – jon qo‘shni"mi?

"Hovli olma, qo‘shni ol", "Gilam sotsang, qo‘shningga sot, bir chetida o‘zing o‘tirasan", "Uzoqdagi qarindoshdan yoningdagi qo‘shni afzal", degan naqllar bor. Jamiyat paydo bo‘libdiki, odamlar qo‘ni-qo‘shni bo‘lib, umrguzaronlik qilishadi.

Yaxshi-yomon kunlarida hamdamu hamdard bo‘lib, yonlarida turishadi. Afsuski, ular qatorida ana shu ezgu qadriyatlarga dog‘ tushirayotgan ayrim qo‘shnilar ham uchraydi.

Ushbu mulohazamizga o‘zimiz guvoh bo‘gan ikki voqea asos bo‘ldi. Xulosa esa sizdan, aziz mushtariy!

Birinchi voqea

Tojining na tayinli hunari, na kasb-kori bor. Doimo hayotdan nolib, tajang bo‘lib yuradi. Mahallada "tajang" deb laqab orttirgani boisi ham shundan. Shodmonqul bilan devor-darmiyon qo‘shni. Yer uchastka olib, hovli-joy qilib, ko‘chib chiqqanlariga yigirma yildan oshyapti. Shu orada Shodmonqul dang‘illama uy qurib, bir parcha tomorqasini jannatga aylantirdi. Toji tajangda esa amal-taqal qilib qurilgan kulbai vayrona, burgan bosgan tomorqadan boshqa hech vaqo yo‘q. Shodmonqulga o‘xshab ter to‘kib mehnat qilishga bo‘yni yor bermaydi. Shodmonqul qo‘li gul usta, ostida yengil mashina. Hamma usta deb hurmat qiladi. Toji tajang esa bitta mixni ham eplab qoqolmaydi, mashina tugul velosipedi ham yo‘q. Na to‘yda, na azada o‘rni bor.

Shodmonqulga hasad qilib, ichini it tirnashi shundan. Uning g‘ashiga tegib, asabini o‘ynatishga harchand urinmasin, uddasidan chiqolmaydi. Fisqu fasod, g‘iybat, ig‘vo-yu tuhmatlariga qaramay, Shodmonqul bosiqlik bilan, "Uzr qo‘shni, ayb bizdan o‘tibdi", deb ketaveradi. Bundan tajang hasad o‘tida battar kuyadi. Kuyaverib, hali qirqdan oshmasdan, uyqusizlik, asabiylik, yurak o‘ynog‘i, qon bosimi oshishi kasalliklarini orttirib oldi.

Bugun kechqurun allaqayerdan qaytsa, Shodmonqul darvozasi oldiga bir mashina shag‘al to‘kibdi. Bir qismi yarim metrlar chamasi uning darvozasi tomonga tushibdi. Tajangning miyasiga qon tepdi, tepa sochi tikka bo‘lib ketdi: "Ana, bir janjallashib, xumordan chiqishga bahona topildi".

– Bu nima? – Tajang g‘azabini sochib, qo‘shnisining ustiga bostirib bordi. – Nega darvozaning oldiga tosh to‘kib, yo‘limni to‘sding.

– O‘zingizni bosing, qo‘shni, yo‘lingizni to‘sgani yo‘q, sal og‘ibdi-da. Bemalol kirib chiqsangiz bo‘ladi, – dedi Shodmonqul muloyimlik bilan. – Ertaga ustalar tashib olishadi.

– Yo‘q, hozir olasan, – dedi tajang battar qaysarlik bilan. – Tandirxonangning tutuni hovlimga o‘tyapti, chidayapman. Qo‘ylaring ma’rab, tovuqlaring qoqog‘lab, tinchimni buzyapti, indamay kelyapman. Endi bo‘ldi, sabr-toqatim tugadi. Buni o‘z holicha qo‘ymayman.

Shodmonqul tajang bilan teng bo‘lishni o‘ziga ep ko‘rmadi, murosaga o‘tdi.

– Uzr, qo‘shni, ayb bizdan o‘tibdi, hozir toshni olamiz.

– Albatta, olasan, – tajang Shodmonqul qo‘rqdi, deb o‘ylab, atrofga g‘olibona boqdi. – Olmay ham ko‘r-chi, nima qilar ekanman.

Uning keyingi so‘zlari Shodmonqulning qulog‘iga kirmadi. Ko‘ngli xufton bo‘lib, belkurak olib chiqish uchun hovlisiga kirib ketdi.

Ikkinchi voqea

Botir aka bilan Zokir aka qirq yillik qo‘shni. Ahil-inoqliklariga hammaning havasi keladi. Botir aka ayvonda televizor ko‘rib o‘tirgandi, Zokir aka kirib keldi.

– Assalomu alaykum, qo‘shni, mumkinmi?

Botir aka chaqqon o‘rnidan turib, qo‘shniga peshvoz chiqdi.

– Va alaykum assalom, qo‘shni! Xush kelibsiz. Qani, qani, to‘rga marhamat!

Zokir aka ko‘rpachaga joylashib o‘tirgach, duoga qo‘l ochdi.

– Omin, tinchlik-xotirjamlikni bersin!

– Hov, kim bor? Choy damlab kelinglar. – Botir aka ichkariga ovoz berdi.

– Bolalarni tashvishga qo‘ymang qo‘shni, – dedi Zokir aka. – Choy ichmay yurgan joyimizmi, bir zum maslahat bilan huzuringizga chiqqandim.

– Xo‘sh, xo‘sh? – Botir aka sergaklandi.

– Hovlimizning to‘rida molxona, bostirmalarni buzib, yangi imorat soladigan bo‘p qoldik, – dedi Zokir aka Botir akaga sinovchan qarab. – O‘ylab qarasak, sizning tutash molxonangizni va o‘rta devorni buzmasak bo‘lmas ekan, albatta, keyin tiklab beramiz. Shunga oldingizdan bir o‘tay deb chiquvdim, qo‘shni. Mana, necha yildan buyon qiyomatlik qo‘shnimiz. "Siz" tilimiz "sen"ga borgani yo‘q.

– Zap o‘ylabsiz-da, Zokirboy, buyog‘idan tashvish tortmang. Bu dunyo g‘animat, bir parcha yer kimlardan qolmagan, deysiz, bir-ikki qarich nari-beriga o‘tsa, o‘tibdi-da. O‘rtadan mehr-oqibat ko‘tarilmasin. Siz bemalol imoratni boshlayvering, bizning molxonani tashvishini qilmang, devori zaxlab, nuray deb turibdi, o‘rta devorga putur yetgan. Buni qarang, ularni buzib, men ham imorat solsammi, qo‘shni nima der ekan, deb xayol qilib edim. Hademay kenjatoyimiz uylanadigan bo‘p qoladi. Niyatimiz xolisligini qarang, qo‘shni.

– Rahmat, Botir aka, yelkamdan tog‘ ag‘darilganday bo‘ldi, endi men boray, qani, omin! Zokir aka Botir akaday qo‘shnisi borligidan ko‘ngli tog‘dek ko‘tarilib, o‘rnidan turdi.

Tog‘aymurod SHOMURODOV

Manba: azon.uz