Qanday qilib Telegram O‘zbekistonda birinchi raqamli servisga aylandi?

Mazkur ilovadan faqat yozishmalar va qo‘ng‘iroqlar uchun emas, balki biznes vositasi sifatida, va shuningdek davlat organlari bilan muloqot qilish maqsadida ham foydalanishadi.

2013 yilning kuzida Telegram tarixida keskin o‘zgarish yuz berdi. O‘sha yilning avgust oyida WhatsApp messenjeriga o‘xshatib ishlangan mazkur ilova PlayMarket va AppStore programmalarida eng ko‘p yuklangan yuzlikka ham kirmasligi mumkin edi. Ammo bir voqea hammasini o‘zgartirib yubordi.

O‘shanda noma’lum sabablarga ko‘ra, hech qanday rasmiy bayonotsiz WhatsApp messenjeri deyarli ishlamay qoldi. Programmada rasm va musiqalarni yuklab olish imkoniyati cheklanib, audio va video aloqa yo‘qolib qoldi. Oktyabr va noyabr oylarida mazkur servisdan faqat VPN oqali foydalanish mumkin edi. Lekin o‘sha paytlar ushbu murakkab tizimni, mamlakatning boshqa hududlarida istiqomat qiladiganlar uyoqda tursin, Toshkent aholisining ko‘pi tushuna olmasdi.

Natijada 2013 yilning 6 noyabrida Telegram yuklab olishlar soni bo‘yicha o‘ttizinchi o‘ringa ko‘tarildi. Keyingi oy esa birinchi o‘ringa chiqib oldi va hozirga qadar «ijtimoiy tarmoqlar» kategoriyasida o‘z pozisiyasini saqlab kelmoqda. 

Nega aynan Telegram?

Telegram o‘zbekistonliklar orasida mashhur messenjerga aylanishi sababi juda oddiy.  Ushbu ilova WhatsApp bilan juda o‘xshash bo‘lganligi uchun, yangi interfeysga ko‘nikish talab etilmasdi. Foto, video va audiolar ancha tez yuklanishi sababli O‘zbekiston aholisi osonlik bilan Telegram’ga o‘tib oldi.

Bugun Telegram’dan butun O‘zbekiston bo‘ylab 18 millionga yaqin kishi foydalanadi 

Pavel Durov yaratgan Telegram ilovasining O‘zbekistonni zabt etishi ko‘p jihatlari bilan Erondagi holatga o‘xshab ketadi. Messenjerlar va ijtimoiy tarmoqlarni to‘sish avjiga chiqqan bir paytda, uchinchi shaxslardan himoya qilingan Telegram ommalashishda davom etdi. Ushbu ilovaning imkoniyatlari boshqa programmalarga murojaat qilishga hojat qoldirmadi.

Bugun  Telegram’dan butun O‘zbekiston bo‘ylab o‘rtacha 18 millionga yaqin kishi foydalanadi. Bu mazkur ilova auditoriyasining 18 foizi degani. Ushbu messenjer endi faqat WhatsApp’ning o‘rnini bosuvchi ilova emas, alohida infrastrukturaga va o‘z qoidalari, kontenti va shartlariga ega bo‘lgan haqiqiy ijtimoiy tarmoqqa aylandi.

Telegram bugun mobil operatorlar taklif qilayotgan SMS xizmatining o‘rnini bosmoqda. Agar O‘zbekistonda mobil internet sifatli va past narxda bo‘lganida edi, qo‘ng‘iroqlar ham ko‘pincha Telegram orqali amalga oshirilardi. Ushbu messenjer orqali o‘zbekistonliklar uzoq vaqt davomida chet el bilan bog‘lanib keldi. Ammo Rossiyada Telegram’ning to‘silishidan so‘ng ikki mamlakat o‘rtasidagi qo‘ng‘iroqlar soni keskin kamaydi.

Bundan tashqari, respublika aholisining 80 foizi internetga qo‘l telefoni orqali kiradi. Yana bir muhim jihati, Telegram xat yozish va fotosuratlar jo‘natish imkonini beradi, hatto tarmoqdagi tezlik juda past bo‘lsa ham.

Telegram biznes yuritishda

Shu yilning aprel oyida Moskvaning Tagan tuman sudi Telegram messenjerini Rossiya hududida blokirovka qilish to‘g‘risida qaror chiqardi. Ushbu voqea nafaqat Rossiyada, balki O‘zbekistonda ham muhokama markazida bo‘ldi. Ba’zi o‘zbekistonliklar har ehtimolga qarshi WhatsApp ilovasini yuklab olishdi.

Xavotirga o‘rin bor edi — 90 foiz hollarda Telegram’dan ish vositasi sifatida foydalanishadi.

Chatlar

Funksiyalar to‘plami, chatlarni super guruhlarga aylantirish, xatlar va chatlarni «mahkamlab» qo‘yish, xatlarni bir zumda yuklab olish imkoniyatlari Telegram’ni biznes uchun qulay vositaga aylantirdi.

Mediakompaniyalardan tortib yangi startaplargacha, deyarli barcha ushbu ilovadan ish bilan bog‘liq bo‘lgan kundalik masalalarni yechishda foydalanadi. Chatlardan esa O‘zbekistonda hatto davlat kompaniyalari ham o‘z faoliyatlarida ishchi vosita sifatida foydalanadi. Misol uchun, Mirzo Ulug‘bek tumani hokimiyati o‘zining telegram-chatida hal qilinishi lozim bo‘lgan muammolar, muhim savol va masalalar haqida ma’lumotlarni joylashtiradi. Namangan viloyatida esa tadbirkorlar uchun alohida chat faoliyat yuritadi. Ushbu chat orqali ishbilarmonlar biznes bo‘yicha o‘zlarining qiziqtirgan barcha savollarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri hokimlariga yo‘llashlari mumkin.

Bir tomondan bu ish uchun juda qulay format. Lekin boshqa tomondan, Rossiyada Telegram’ni to‘sish boshlanganida, O‘zbekistonda ham ushbu programma ishlashida bir necha bor uzilishlar yuzaga keldi. O‘shanda ko‘plab foydalanuvchilar Telegram’dagi axborotni boshqa bir xavfsizroq joyga rezerv qilib ko‘chirish haqida o‘ylab qolishdi.

Botlar biznesga ko‘maklashadi

Yozishmalar va ishchi chatlardan tashqari, Telegram’dan biznesda servis va xizmatlar savdosi uchun to‘laqonli vosita sifatida foydalanishadi. Mazkur ilova ochiq kodli platforma bo‘lib, biror bir kompaniya, uyushma yoki vazirlik uchun bot ochishda bor-yo‘g‘i Jason dasturlash tilini bilish talab etiladi. Biznes uchun botlar yaratish — bu pul topishning yana bir yo‘nalishi.

Deyarli har bir yirik shirkat o‘zi uchun bot yaratadi. Ushbu bot yordamida , masalan, qaysi dorixonadan kerakli dorini xarid qilish mumkinligi haqida  ma’lumot olish mumkin bo‘ladi. Lekin eng ommabop va daromadli yo‘nalish — bu botlar orqali oziq-ovqat mahsulotlari va servislarga buyurtma berishdir.

Avvallari bu kabi maqsadlarni amalga oshirish uchun biznesdan mobil ilovalar yaratish talab etilardi. Endi esa xarajatlar kamaydi — botga buyurtma berib, uning faoliyatini nazorat qilib tursa bo‘lgani. Botning narxi 50 dollardan boshlanadi, mobil ilovalarni ishlab chiqish esa bir necha yuz dollarga baholanishi mumkin.

2016 yil asosiy mobil ilova yoki saytsiz, faqat bot orqali ishlaydigan GoTaxi servisi paydo bo‘ldi. Ushbu servis egasining aytishicha, biznes olti oy ichida o‘z xarajatlarini o‘zi qoplash darajasiga chiqqan, telegram-bot esa mijozlar bilan bitta axborot maydonida bo‘lishga imkoniyat yaratgan.

Umumiy ovqatlanish sohasida ham mahsulot va xizmatlarni ommalashtirishda botlardan faol tarzda foydalanilmoqda. ChoparPizza shirkati rahbari Petr Tenning aytishicha, bu kabi messenjer Koreyada ham mavjud bo‘lib, undan ham internet do‘koni, ham ovqat yetkazib berish servisi sifatida foydalanishadi. Shuning uchun, bu imkoniyat Telegram’da paydo bo‘lgach, kompaniya dasturchilar bilan bog‘lanib, taom yetkazish botini ishlab chiqqan.

Botning ilk versiyasi juda oddiy va funksiyalari cheklangan edi. Yana bir oy davomida programmaning imkoniyatlarini kengaytirish, xatolarni bartaraf etish ustida ishlashgan. Ushbu bot buyurtma muddatini qisqartirib, mijozlar sonini ko‘paytirishga yordam beradi. Oradan to‘rt oy o‘tib, bot orqali amalga oshirilgan buyurtmalar soni umumiy hajmning 30 foizini tashkil qilgan.

Bundan tashqari, teskari aloqa evaziga mahsulotni yetkazib berish yoki ishlab chiqishda qaysi bosqichlarda kamchiliklar borligini aniqlash mumkin. Bu esa nuqsonlarni tezda bartaraf etishga imkon yaratadi.

Kanallar Uznet rivojlanishida qanday rol o‘ynamoqda?

Telegram-kanallar O‘zbekistondagi eng ommabop biznes vositalardan biri sanaladi. Botlardan farqli o‘laroq, kanallardan OAV xodimlari, blogerlar, davlat organlari va hokimiyat a’zolari ma’lumot yetkazish maqsadida foydalanadi.

O‘zbek tilida yangiliklar yetkazuvchi OAVlarning kanallari O‘zbekistonda eng ommabop hisoblanadi. Masalan, Daryo.uz nashri bugungi kunda 200 mingdan ko‘proq o‘quvchilariga ega, Kun.uz’ning kanaliga esa 357 301 kishi a’zo bo‘lgan. Mamlakat prezidentining kanali ham ancha mashhur bo‘lib, a’zolari soni 285 897 ta.

Shu bilan birga Telegram’da reklama bozori ham taraqqiy etmoqda. Oxirgi ikki-uch yilda Toshkentda faqat telegram-kanallardagi reklamalar bilan shug‘ullanuvchi kompaniyalar ham paydo bo‘ldi. Misol uchun, Clickme yirik auditoriyani qamrab olishga kafolat beradi, chunki mahsulot reklamasini kamida 50 ming a’zoga ega bo‘lgan kanallarga joylashtiradi.

Kompaniya egasi Timur Bakayevning fikricha, Telegram allaqachon oddiy messenjer doirasidan chetga chiqib, haqiqiy ijtimoiy tarmoqqa aylanib bo‘lgan. Telegram foydalanuvchilari O‘zbekistonda barcha ijtimoiy tarmoqlar auditoriyasidan ko‘p.

Ishlash mexanizmi esa ancha sodda. Kompaniya bot ishlab chiqadi va uni boshqaruv huquqini beruvchi barcha qanallarga ulaydi. Shunday qilib reklama olish va o‘z auditoriyasini monetizasiya qilish istagida bo‘lgan kanallar guruhi shakllanadi. Kompaniya esa jiddiy mijozlarga ega bo‘lishga va o‘rtakashlik uchun haq olishga harakat qiladi. Minimal paket beshta kanalga ma’lumot joylashtirishni o‘z ichiga oladi, xizmat narxi esa bitta post uchun 156 dollardan boshlanadi.

Ammo buning o‘ziga xos salbiy jihatlari ham bor. Kanallar auditoriyasini boshqarish yoki kuzatishning imkoni yo‘qligi sababli biror bir statistikaga ega bo‘lish nihoyatda qiyin. Kanallar reytingi, albatta, mavjud, lekin ularning ma’lumoti bo‘yicha faqat a’zolar sonini aniqlash mumkin. Feysbukdan farqli o‘laroq, kim, kachoq va nima maqsadda postni boshqalar bilan ulashganiga oydinlik kirita olmaysiz.

Har bir ijtimoiy tarmoqda bo‘lgani kabi, Telegram’ning o‘zbek segmentida ham feyk yangiliklar, mish-mish gaplar, tasdiqlanmagan faktlar va kontent sifati o‘ta past darajada bo‘lgan kanallar ham yetarlicha.

Nima bo‘lgan taqdirda ham ushbu ilova jamiyat hayotida muhim o‘ringa ega. Bu yerda blog ochish uchun eng qulay imkoniyatlar mavjud. Toshkentda hatto kanallar hamjamiyati paydo bo‘lgan. Ular bir-birlarini «repost» qilishadi, kanallarda o‘zaro muloqot qilishadi va har biri ma’lumot ustida o‘ziga xos tarzda ish olib boradi.

Bu narsa kamida poytaxt aholisiga alohida mavzular bilan yaqinroq tanishishda yordam beradi. Misol uchun, daraxtlarni ommaviy tarzda kesish, yangi yo‘llar barpo etish yoki o‘zbekcha bekatlarni ingliz tiliga tarjima qilish masalalari bilan. Shunday qilib Telegram messenjeri ma’lum bir ijtimoiy kontekstga ega. Va ushbu kontekst o‘zbekistonliklarning ma’lumotga, mamlakatga va unda yuz berayotgan voqealarga nisbatan bo‘lgan munosabatini o‘zgartirmoqda.

Manba: makan.uz