O‘zbekistonda 2023 yilgi venchur bitimlarining summasi 6 million dollardan oshdi

O‘zbekistonda venchur bozori so‘ngi yillarda, ayniqsa jadal rivojlanayotganini kuzatish mumkin. «EA Group» va «BGlobal Ventures» xoldingi, shuningdek “KPMG Caucasus and Central Asia”, “Crunchbase” va Qozog‘iston Respublikasi raqamli rivojlanish, innovasiyalar va aerokosmik sanoat vazirligi ishtirokida o‘tkazilgan "RISE Research" yangi tadqiqotlari natijalariga ko‘ra, mamlakatda venchur kapitalini moliyalashtirish hajmi ikki baravar oshgan.

"RISE Research" yuqorida nomlari tilga olingan kompaniyalar va Vazirlik bilan hamkorlikda Markaziy Osiyo hamda Kavkaz venchur bozori bo‘yicha mazkur yirik tadqiqotni o‘tkazdi.

Olingan ma’lumotlarga ko‘ra, Markaziy Osiyo va Kavkazdagi venchur bozori tez sur’atlarda rivojlanmoqda. 2023 yilda mintaqadagi venchur bitimlarining umumiy miqdori 110 million dollardan oshdi.

“Bizning tadqiqotimiz shuni ko‘rsatdiki, so‘nggi besh yil ichida Markaziy Osiyo va Kavkaz mintaqasida venchur kapital moliyalashtirish hajmi 5,5 baravar o‘sdi va 2023 yilda bitimlar hajmi 110 million dollardan oshdi. Biroq, ekotizim kichikligicha qolmoqda, bu esa qo‘shimcha investisiyalar uchun katta imkoniyatlar borligidan dalolat beradi. Rivojlanish to‘siqlaridan biri – bu mintaqada ishonchli ma’lumotlarning yetishmasligi. «RISE Research»dagi maqsadimiz investorlar va davlatning barqaror o‘sishiga zamin yaratadigan sifatli va ishonchli ma’lumotlarni taqdim etish orqali bu bo‘shliqni to‘ldirishdir”, – ta’kidladi RISE Research asoschisi Aynur Janturina.

2023 yilda O‘zbekistonda venchur bitimlari summasi 6 million dollardan oshdi, bu 2022 yilga nisbatan 2 baravar ko‘p. Shuningdek, venchur kapitali bilan tuzilgan bitimlarning umumiy soni (jami 34 ta bitim) 1,42 baravar ortdi, deya xabar berdi «KPMG Caucasus and Central Asia» ekspertlari.

«Ushbu tadqiqot Markaziy Osiyo va Kavkazning venchur ekotizimi uchun muhim bosqichdir. Bozorimizning shaffofligi va yetukligining tan olinishini ta’minlab, u xalqaro investorlarning e’tiborini tortadi hamda mahalliy startaplar va fondlar uchun dunyo bozori eshiklarini ochadi. Global ambisiyalarga ega bo‘lgan mahalliy tadbirkor sifatida bu meni, albatta, xursand qilmay qolmaydi», – deydi «EA Group» xolding direktori Erik Aubakirov.

Mutaxassislarning fikriga ko‘ra, O‘zbekistonning venchur bozori kengayishda davom etmoqda, bunga mahalliy ishtirokchilar ham o‘z hissalarini qo‘shmoqda.

“O‘zbekistondagi venchur bozorida faol o‘sish kuzatilmoqda, IT Park esa O‘zbekistonga xorijiy venchur fondlari va «farishta sarmoyador» (angel investors) jalb qilishda yetakchi rol o‘ynaydi. Hozirgi vaqtda venchur investorlari uchun yanada shaffof muhit yaratish hamda bozorni qulayroq bo‘lishini ta’minlash va jozibadorligini oshirish maqsadida venchur investisiyalari uchun qonunchilik bazasi ishlab chiqilmoqda. 2023 yilda bitimlarning aksariyati dastlabki va boshlang‘ich bosqichlarda, asosan FinTech, LogTech, biznesni boshqarish va RetailTech sohalarida amalga oshirildi. Xorijiy investisiyalar o‘sishda davom etishi kutilmoqda, ammo bozorni yanada rivojlantirish uchun uni rag‘batlantirish zarur”, – ta’kidlab o‘tdi «KPMG Caucasus and Central Asia» kompaniyasi strategiya va operasion samaradorlik guruhi direktorining o‘rinbosari Erke Assemova.

Olingan ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistondagi bitimlarning aksariyati dastlabki bosqichlarga yo‘naltirilgan: pre-seed (22%) va seed (51%) raundlari. Shu bilan birga, quyidagi bosqichlarda sezilarli kengayish kuzatilmoqda: bitimlarning 27 foizi Pre-series A (13,5 foiz) va Growth (13,5 foiz)da amalga oshirildi. Taqqoslash uchun, Qozog‘istonda Series A raundidagi bitimlar jami bitimlarning atigi 6 foizini tashkil etdi. Ekspertlarning fikriga ko‘ra, investisiyalardagi bunday dinamika O‘zbekistonning rivojlanayotgan investisiya landshaftiga urg‘u beradi.

«Crunchbase ma’lumotlari shuni ko‘rsatadiki, so‘nggi yillarda Markaziy Osiyo va Kavkaz mintaqasidagi startaplarga investisiyalar, ayniqsa, dastlabki va boshlang‘ich moliyalashtirish bo‘yicha ortdi. O‘sib borayotgan mahalliy venchur kapital ekotizimi tufayli biz kompaniyalarning 2024 va undan keyingi yillarda investisiyalarni dastlabki bosqichda jalb qilishda rivojlanishini intiqlik bilan kutmoqdamiz», – dedi «CrunchBase News»ning ma’lumotlar bo‘yicha katt muharriri Gene Tir.

Tarmoqlarga kelsak, FinTech sohasidagi startaplar O‘zbekistondagi venchur investorlarda yuqori qiziqish uyg‘otdi. Ushbu yo‘nalish investisiyalar hajmi (2 750 ming dollar) va bitimlar soni (12) bo‘yicha yetakchilik qilmoqda. Bundan tashqari, investisiya hajmi bo‘yicha yetakchilar qatorida «LogTech» loyihalari (1 775 ming dollar) va «Business Management» (975 ming dollar) bor.

O‘zbekistonda venchur investisiya jarayonlarini investorlar turlari bo‘yicha tahlil qilganda, 2023 yilda barcha investisiyalarning 60 foizi xalqaro investorlar hissasiga to‘g‘ri kelgani ma’lum bo‘ldi. Shu bilan birga, mahalliy investorlar orasida davlat tashkilotlari investisiyalari ustunlik qiladi. 2023 yilda venchur fondlarining o‘rtacha hajmi 204 ming dollarni tashkil etdi.

Tadqiqotga ko‘ra, so‘nggi besh yil ichida mintaqadagi startap maydoni sezilarli darajada kengaygani ko‘plab startaplar, fondlar, venchur investorlar va «farishta sarmoyador» (angel investors) ega rivojlangan ekotizim mavjudligidan dalolat beradi. Mahsulotni ishlab chiqish va biznes sifatini yaxshilashga o‘tish besh yil avvalgiga nisbatan ancha mukammal startap hamjamiyatini aks ettiradi.

“So‘nggi yillarda venchur bitimlari hajmi va sonining jadal o‘sishiga qaramay, bizning mintaqamizda startaplarning investisiyalarga bo‘lgan mavjud talabini qanoatlantirish uchun erta va kech bosqichdagi faol «Farishta sarmoyador» (angel investors) va venchur fondlarining muhim qismi yetishmaydi”, – deydi «BGlobal Ventures» bosh direktori Abay Absamet.