Til bayramiga: «Sog‘inch» (hikoya)

Turg‘unoyga shahar yoqdi. Odamlarning birov bilan ishi yo‘q ekan. Shundoq uyi yonidagi maktabga ona tili va adabiyot o‘qituvchisi bo‘lib ishga kirdiyu, fikri o‘zgara boshladi.

Bu ruscha-o‘zbekcha aralash sinflari bor maktab bo‘lib, rahbarlari ham rusiyzabon insonlar edi. Shunisi qiyin bo‘ldi. Majlislar rus tilida o‘tkazilar, Turg‘unoy bitta ham rus bo‘lmagan qishloqda ulg‘aygani uchun hech kim bilan ruscha gaplashib ko‘rmagan, tushunsa ham fikrini ifodalab bera olmas edi.

O‘quv ishlari bo‘yicha mudir o‘zbekcha gapirishni bilmaydi. Turg‘unoyga vazifa topshirar ekan, javob bermay ko‘ziga mo‘ltirab tikilib turishi rahbarning g‘azabini keltirayotganini sezar, ammo tushunib turganini ham unga tushuntirolmas edi. O‘zi tabiatan tortinchoq, buning ustiga katta shaharda o‘zini yetimdek his qiladi.

Ba’zida hammaga qishlog‘ida ularning oilasini barcha hurmat qilishini, otasi butun qishloq bolalarini o‘qitgan ajoyib ustoz ekanligini aytgisi keladi. Ishxonasidagi o‘zbek sinflariga kiradigan ayollar ham negadir o‘zaro rus tilida gaplashadilar. Kundan kunga sevimli ishidan ko‘ngli soviy boshladi.

Bugun ham zo‘rg‘a ishga keldi. Eshik tagida qo‘lini belining orqasiga juftashtirib turgan, yuzidan zahar tomayotgan o‘quv ishlari bo‘yicha rahbar o‘rinbosarini ko‘rib eshitilar-eshitilmas salom bergan bo‘ldi.

— Zdrastvuyte, Venera Akbarovna...

— Idi, somnoy! — deya xonasiga boshladi salomini eshitmagandek u.

Suhbat asnosida ma’lum bo‘ldiki, darsdan keyin qandaydir majlisga borishi kerak ekan. Boradigan manzilini eplab qog‘ozga yozib oldi. Amallab topib borar, muhimi hozir shu xonadan tezroq chiqib ketsayu, shu ezma kampirning uni masxara qilayotgandek tuyuladigan basharasini ko‘rmasa!

Qanday majlis, nima munosabat bilan, so‘rab ham o‘tirmadi.

Kattakon xona darsdan charchab chiqqan, tushlik qilishga ham ulgurmay kelgan o‘qituvchilar bilan to‘la boshladi. Kimdir o‘tirgan joyida non kavshagan, kimdir olib kelgan popuk qandlarini yonidagilarga ham ilingan, kimdir mudragan holda o‘tirardi. U ham kecha pishirgan shirin kulchasidan olib kelgan edi, tanovvul qilmoqchi bo‘ldi. Shu payt eshikdan shahdam qadamlarda ikkita erkak va uchta ayol kirib kelayotganiga ko‘zi tushdi. Tushligini joyiga qaytib soldi. Hamma mehmonlar hurmati uchun o‘rnidan turdi, «kattakonlar» o‘tirgach, qaytadan o‘rindiqlarga joylashdilar.

— Assalomu alaykum, aziz o‘qituvchilar, — deya gap boshladi yoshroq ayol. Bugun sizlarni yig‘ishimizdan maqsad... — deya endi gap boshlagan edi, kimdir pastroqdan luqma tashladi:

— Pojaluysta, po ruski govoriti, ato mi ne ponimayem!

Turg‘unoy o‘girilib qarasa katta xonani to‘ldirgan o‘qituvchilar orasida ko‘rinishidan rus millatiga o‘xshagan atigi ikkita ayol o‘tirgan ekan.

Minbardagi ayolga tikildi. Nima qilarkin?

— Da, da, koneshna! — dediyu , shuni kutib turgandek biyron so‘zlab ketdi u...

Ikki soat cho‘zilgan majlisda boshqa biror odam o‘zbekcha gapirmadi!

Nimaga shuncha o‘zbek turib hech kim bir og‘iz majlisdagi ikkita ayolga, “O‘zbek tiliga Davlat tili maqomi berilganiga o‘n yildan oshdi, nimaga shu paytgacha o‘rganmaysizlar, axir shu yerda tug‘ilgansizlar, millat tilini o‘rganish — hurmat belgisi” demadi-ya ?! - deb xafa bo‘ldi. Yo‘l bo‘yi o‘zi bilan o‘zi gaplashib keldi, ko‘ngli cho‘kib keldi u...

Kundan kunga ko‘ngli sovib borayotgan ishiga o‘zini majburlab borar, beg‘ubor bolajonlarning ma’sum nigohlarigina kasbiga bo‘lgan muhabbatini ushlab turgandek edi.

Kechqurun ishdan kelsa turmush o‘rtog‘i ijaraga boshqa uy topganligini, bunisini bo‘shatish kerakligini ma’lum qildi.

“Xudoga shukur, endi ishlamayman!”

— Mayliku, ishim nima bo‘ladi, shu tumandan uy topilmasmikan? — Sirtida boshqa gapni gapirdi.

— Xavotirlanma, senga yangi uyimiz yonidagi maktabdan ish topib qo‘ydim. O‘sha yerda ishlayverasan!

Negadir endi ishlamasam kerak, deb quvona boshlagan Turg‘unoyning ko‘ngli o‘ksidi. Endi-endi ko‘nikayotgan hayoti yana alg‘ov-dalg‘ov bo‘lar ekanda?!

Yangi uy unga yoqmadi, torroq ekan. Yangi maktabi ham ko‘rimsizroq. U hayajon bilan maktab eshigiga yaqinlashdi...

Kechqurun turmush o‘rtog‘i uyga kirib ayolining chehrasida qachondan beri yo‘qolib qolgan shodlikni ko‘rib hayratda qoldi.

— Aziz aka, yangi maktabim ajoyib ekan! Ular o‘zbekcha gaplashar ekan. Bugun majlis bo‘ldi! O‘zbekcha majlis! Men ham birinchi marta fikr bildirdim, o‘zbekchalab!

Feruza Solixo‘jayeva, Toshkent