Tramp nega Zelenskiyni «kelishish»ga chaqirmoqda?

Tramp yana bir bor Zelenskiydan Ukrainadagi urushni tugatish uchun kelishuvga borishni talab qildi. AQSh prezidentining aytishicha, Putin kelishuvga tayyor, ammo Zelenskiy rad etmoqda va bu Trampni hayratga solmoqda.

Bu — Eronda urush boshlanganidan keyin Tramp tomonidan Zelenskiyga qaratilgan shunchalik to‘g‘ridan-to‘g‘ri talab aytilgan ikkinchi bayonotdir.

Shu bilan birga, Tramp allaqachon ikki marta Zelenskiyning bu urushda amerikaliklar uchun foydali bo‘lishga urinishlarini — masalan, dronlarga qarshi kurash tajribasini taqdim etishni — rad etdi.

Bugun u buni juda asabiy tarzda bildirdi:
«Bizga yordam kerak bo‘lgan eng so‘nggi odam — bu Zelenskiy», — dedi Tramp.

Shu tariqa u Kiyevning Erondagi urush bilan bog‘liq ikki asosiy umidini yo‘qqa chiqardi.

Birinchi umid — amerikaliklar Ukraina ishlanmalariga qiziqib, evaziga «Patriot» tizimlari uchun raketa yetkazib berishni davom ettiradi (yoki hatto yordamni kengaytiradi), degan fikr edi.

Ikkinchi umid — Erondagi urush Trampning diqqatini Ukrainadan chalg‘itadi va u Zelenskiyni Ankoridjda kelishilgan urushni tugatish shartlarini bajarishga undashni to‘xtatadi, degan hisob-kitob edi. Bu shartlar orasida Ukraina qo‘shinlarini Donbassdan chiqarish masalasi ham bor. Yoki, aksincha, Putinning Eronga yordami sabab Tramp unga bosim o‘tkazadi, Kiyevga emas, degan umid ham bo‘lgan.

Ammo ko‘rib turganimizdek, Tramp Zelenskiyga kelishuvga borish kerakligini eslatishni to‘xtatmadi. Aksincha, buni avvalgidan ham keskinroq shaklda aytmoqda va urushni tugatishga to‘sqinlik qilayotgan tomon Putin emas, balki Zelenskiy pozisiyasi ekanini ta’kidlamoqda.

Moskvaga bosimni kuchaytirish haqida ham gap yo‘q. Aksincha, amerikaliklar Rossiya neftiga qo‘yilgan sanksiyalarni bekor qildi.

Trampning bunday siyosat yuritish sababi haqida avval ham yozilgan: Erondagi urush sharoitida Rossiyaning jahon geosiyosiy hisob-kitoblaridagi ahamiyati oshmoqda, chunki u energiya resurslarining yirik yetkazib beruvchilaridan biri, ayniqsa Xitoy uchun. AQSh esa Xitoy bilan keskin raqobat holatida. Shuning uchun Tramp Putin bilan kelishuvga erishishni istaydi, toki Xitoy va Rossiya o‘rtasidagi antiamerikalik ittifoq to‘liq shakllanib ketmasin.

Vashington uchun bu o‘yindagi stavkalar juda yuqori. Shuning uchun Tramp Zelenskiyga nisbatan shunday bayonotlar bermoqda.

Biroq oddiy chaqiriqlar Zelenskiyga ta’sir qilmayapti. U «Ankoridj shartlari»ga rozi bo‘lishni va Donesk viloyatidan qo‘shinlarni olib chiqishni istamayapti. Shuning uchun asosiy savol shundaki: Tramp Ukraina rahbariyati pozisiyasini o‘zgartirish uchun amaliy bosim choralarini qo‘llaydimi?

Erondagi urush boshlanguncha bunday choralar ko‘rilmagan edi. Qurol-aslaha va razvedka ma’lumotlari yetkazib berish davom etgan.

Biroq hozir vaziyat o‘zgarishni boshladi — va Kiyev uchun yaxshi tomonga emas.

Erondagi urushning cho‘zilishi Kiyevga AQShdan PVO tizimlari uchun raketa va boshqa qurol-yarog‘lar yetkazib berish to‘liq to‘xtatilishi xavfini tug‘dirmoqda.

Rossiyaga qarshi sanksiyalarning bekor qilinishi Kiyevning Rossiya iqtisodiyoti tez orada qulashi haqidagi umidlariga jiddiy zarba bermoqda va «charchash urushini» davom ettirishni Ukraina uchun yanada xavfli qiladi.

Evropada ham energiya muammolari fonida Rossiya bilan munosabatlarni normallashtirish chaqiriqlari kuchaymoqda. Bu esa Kiyevga ajratilishi mumkin bo‘lgan 90 mlrd yevro kredit taqdim etilishining barbod bo‘lish xavfini oshiradi.

Shuningdek, Tramp Rossiya Eronga «biroz yordam berayotganini» aytdi (OAV ma’lumotlariga ko‘ra, razvedka axboroti taqdim etilmoqda), chunki AQSh Ukrainaga yordam bermoqda. Ayrim kuzatuvchilar bu gapda shunday ishorani ko‘rishdi: AQSh Ukrainaga razvedka ma’lumotlarini berishni to‘xtatishi mumkin, evaziga Rossiya ham Eronga shunday yordamni to‘xtatadi.

Bularning barchasi allaqachon Ukraina rahbariyatiga jiddiy bosim bo‘lib, ularni tinchlik kelishuvi shartlari bo‘yicha pozisiyasini o‘zgartirishga undamoqda.

Biroq hozircha, Zelenskiy bayonotlariga qaraganda, u bunday o‘zgarishlarga tayyor emas. U, ehtimol, Erondagi urush tez orada tugaydi, neft narxlari tushadi, Rossiyaga qarshi sanksiyalar qayta joriy etiladi va PVO uchun raketa yetkazib berish davom etadi, degan umidda.

Agar bu hisob-kitoblar amalga oshmasa, Kiyev oldida strategiyani tubdan o‘zgartirish masalasi turadi: yo urushni tez tugatish uchun shartlarga rozi bo‘lish, yoki ancha yomonroq sharoitda urushni davom ettirish, barcha sohalarni kuchli militarizasiya qilish va aholidan yanada ko‘proq tejamkorlik talab qilish.