Alloh avf qilmaydigan gunoh

Shirk tushunchasi haqidagi shar’iy manbalardagi etiqodiy nuqtai nazarda yoritilgan  ta’riflariga, ma’nolariga o‘tishdan oldin uning ilmiy e’tiborda shakllangan ta’rifini keltirib o‘tsak. Sharqshunos olimlar nazdida shirk – arabcha شرك so‘zidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri, tarjima qilinmasdan olingan istiloh bo‘lib, Islom dinidagi politeizm konsepsiyasidir. Monoteizmni uqtiruvchi tavhid tushunchasiga teskari ma’nodadir.

Shirk — Allohning sherigi bor deb bilish, ko‘pxudolilik. Islomga ko‘ra, Allohdan boshqa “iloh”larga, shuningdek, butlar va odamlarga sig‘inish katta gunoh, kufr hisoblanadi. Allohdan o‘zgaga topinuvchilar mushrikdirlar. Qur’onga ko‘ra, shirk kechirilmaydigan gunoh hisoblanadi. Iste’molda kofirni mushrik, mushrikni kofir, deb atash holatlari ham mavjud.

Berilgan mazkur ta’rif lug‘aviy jihatdan to‘g‘ri bo‘lsa ham, shirkning haqiqatini to‘la ochib bera olmaydi. Shuning uchun ham shar’iy manbalarda qayd etilgan shirk ta’riflarini keltirish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Umumiy ma’noda shirkning haqiqati, inson Alloh O‘zining Oliy Zotiga xos qilgan hamda bandalikka vazifa qilgan sifat va amallarni boshqa maxluqni rozi qilish uchun, unga nisbat berishdir. 

Misol uchun, o‘sha maxluqqa sajda qilishi, unga atab jonliq so‘yishi, nazr qilishi, shiddatga tushganda yoki musibatda yordam so‘rashi va uni har joyda hozuru nozir, deb e’tiqod qilishi hamda tasarruf qudrati bor, deb o‘ylashdir. 

Bularning hammasi shirkdir.

Imom Valiyulloh Dehlaviy rahmatullohi alayh shirkning haqiqati – insonning ba’zi ulug‘lashtirilgan odamlardan sodir bo‘lgan ajoyib ishlarini uning kamolot sifatlariga ega bo‘lgani uchun sodir bo‘ldi. Chunki, bu narsa bashar jinsidan sodir bo‘lishi mumkin emas edi. Balki, Allohga xos edi. Bu xususiyat Allohdan boshqada yo‘q bo‘lib, U boshqa esa o‘z zotida fano bo‘lur, faqat Allohninggina zoti qolur», deb e’tiqod qilishidir, deydi.

Ya’ni, qaysidir bir odamda yoki hayvon, daraxt kabi maxluqotlarda qandaydir g‘ayri-oddiy ishning sodir bo‘lganini ko‘rib, bu Xudodir, chunki Xudodan boshqa narsa bunday g‘ayri-oddiy ishni amalga oshira olmaydi, demak bu (odam yoki hayvon, daraxt kabi maxluq) Xudo deyishlik shirk deya ta’rif berilgan.

Boshqa manbalardagi shirk ta’riflarining umumiy qismi “Shirk Alloh taologa xos bo‘lgan sifatlarni Undan o‘zgaga sobit qilishdir” degan fikrda jamlanadi.

Misoli, olamda «Bo‘l!» deyish bilan bo‘ladigan iroda ila tasarruf qilish, his qilish a’zolari bilan kasb qilinmagan zotiy ilmga ega bo‘lish, aql, vahiy, ilhom va shunga o‘xshashlar.

Yoki bemorga shifo berish, birovni la’natlash, undan rozi bo‘lmasa bemor, faqir, badbaxt bo‘lib qolishini, birovga rahmatini ko‘rsatsa o‘sha rahmat tufayli boy, sog‘, baxtiyor bo‘lib qolishini e’tiqod qilishdir. Zero, mushriklar Allohga jismlarni yaratishda va katta ishlarni qilishda birovni sherik qilishmas edilar. Balki, rozilikni, baxtga erishishni yoki sog‘ayib ketishni qandaydir tosh, daraxt, hayvon yoki insondan sodir bo‘ladi deb, bilish, ishonishar edi.

Lekin, shirk to‘g‘risidagi yuqoridagi keltirilgan mulohazalar ham uning haqiqiy shar’iy ta’rifi va bayoni emas. Balki, ular, shirkka keltirilgan misollardir.

Chunki, shirk faqat Alloh taologa xos bo‘lgan sifat va ishlaridagina bo‘lmaydi. Balki, Alloh taoloning zotida ham bo‘ladi.

Gohida sifatlarida, gohida ismlarida, gohida ishlarida, gohida hukmlarida bo‘ladi. Bunga tavhidning ta’rifida ishora bor: “Inson Alloh taologa shirk keltirishning barcha ko‘rinishlaridan o‘zini saqlab, Alloh taoloni Zotida ham, sifatlarida ham, fe’llarida ham, ismlarida ham, hukmlarida ham sherigi yo‘q, yakkayu yolg‘iz ekanligiga e’tiqod qilishi tavhid deb ataladi”. 

Demak, shunga ko‘ra shirkning shar’iy tushunchasi – maxluqni Robbil olamiynga besh ishdan birida tenglashtirishdir. Ya’ni, Allohning zotida, sifatlarida, ismlarida, ishlarida va hukmlarida sherigi bor, deb e’tiqod qilishdir.

Alloh taboraka va taolo «Shuaro» surasida mushriklarning qiyomat kuni qiladigan e’tiroflari haqida hikoya qilib, shunday deydi: 
«Allohga qasamki, biz ochiq-oydin zalolatda bo‘lgan ekanmiz. Chunki, sizlarni Robbil olamiynga tenglashtirar edik».

Demak, umumiy xulosa sifatida aytish mumkin, mazkur besh ishdan qay birida bo‘lsa ham, boshqani Robbil olamiynga tenglashtirish, sherik kilish «shirk»dir. Shirk esa, Alloh taolo tomonidan kechirilmas gunoh ekanligi manbalarda sobitdir. Shunday ekan shirkdan saqlanish, har bir ishimizda niyatimizni to‘g‘rilab, shirkning har qanday ko‘rinishlaridan saqlangan holatda e’tiqodda bo‘lishimiz lozim va shartdir.

Alloh taolo faqat O‘ziga ibodat qilishdek maqomda bardavom qilsin! Omin!

Manba: azon.uz