Ukraina tanlovi: oxirigacha urushmi yoki taslim bo‘lish?

Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiyning fikricha, frontdagi vaziyat Rossiya-Ukraina urushini 2025 yildan kechiktirmay tugatish uchun «imkoniyat yaratadi». «Oktyabr, noyabr va dekabr oylarida bizda tinchlik va barqaror barqarorlik sari harakat qilish imkoniyati bor», dedi u nima demoqchi ekanligini aniqlamay.

Davlat rahbari AQSh prezidenti Jo Bayden bilan uchrashuvda taqdim etgan Ukraina g‘alabasi rejasi tafsilotlari haqida ham gapirdi. Hujjatning birinchi bandida mamlakatning NATOga taklif qilingani ko‘rsatilgan. Zelenskiyning so‘zlariga ko‘ra, bu «Evropada geosiyosiy ishonch yo‘qligi» muammosini hal qiladi.

Frontdagi vaziyat Ukraina uchun noqulay. Rossiya qo‘shinlari Donesk viloyatida hujumlarini davom ettirmoqda va allaqachon Pokrovskning janubiy chekkasi va qo‘shni Mirnogradga yaqinlashmoqda. Shu bilan birga, G‘arb matbuoti urushni tugatish rejasini muhokama qilmoqda, bunda tomonlar front chizig‘i bo‘ylab to‘xtaydi.

«Ukraina NATOda» Umumkraina tashkiloti rahbari Yuriy Romanyuk TRTga mamlakatning alyansga kirish istiqbollari va tinchlik muzokaralari boshlanishi ehtimoli haqida gapirdi.

- Ramshteyn formati Milton to‘foni tufayli qoldirildi. Bu frontdagi vaziyatga qanchalik tanqidiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin?

Bu bekor qilish emas, balki faqat bir hafta ichida kechiktirish. Bu vaziyatga tubdan ta’sir qilmaydi. Bundan tashqari, asosiy qarorlar 20 yanvarga qadar - ham qurol-yarog‘ yetkazib berish, ham Ukrainaga moliyaviy yordam ko‘rsatish bo‘yicha qabul qilinadi.

Rossiya hududidagi nishonlarga zarba berish ruxsati ham AQShda prezidentlik saylovlari yakunlanganidan keyin, ya’ni 6 noyabrdan oldin ko‘rib chiqiladi.

— Zelenskiyning g‘alaba rejasining istiqbollari qanday, bunda birinchi nuqta mamlakatni NATOga taklif qilishdir?

- Keling, bu ikkinchi yoki uchinchi nuqta bo‘lishi mumkinligidan boshlaylik. Va, afsuski, bu holat juda shubhali ko‘rinadi. Ukraina imkon qadar tezroq NATOga qo‘shilish istagiga qaramay, barcha G‘arb davlatlari bunga tayyor emas. Masalan, Vengriya va Slovakiya bu g‘oyaga juda sovuqqonlik bilan qaraydi.

Bundan tashqari, bunday qaror faqat alyans sammitida qabul qilinishi mumkin, keyingi yig‘ilish kelasi yilning iyuliga mo‘ljallangan. AQShda saylovlar oldidan hech kim navbatdan tashqari sammit chaqirmaydi.

Hozircha men Ukrainaning NATOga erta kirishi haqidagi rejalarni real emas deb atagan bo‘lardim.

— Urushni 2025 yilgacha tugatish mumkinmi?

- Har qanday bunday bayonotlar, ko‘proq taxminlar qilgan odamning xohishini aks ettiradi. Chunki u tugashi yoki tugamasligi mumkin. Bunday taxminlar Ukraina tomonining afzalliklariga moslashishni mutlaqo istamaydigan Putinning xohish-istaklarini inobatga olmaydi.

Keling, Rossiya rasmiylarining aytganlarini eslaylik. Misol uchun, Lavrov Ukraina o‘z hududlarini bosib olganini tan olishi, ukrain tilining davlat tili sifatida ishlashini ta’minlaydigan «mova» to‘g‘risidagi qonunni bekor qilishi, shuningdek, Rus pravoslav cherkovini taqiqlovchi qonunni bekor qilishi kerakligini aniq va aniq aytdi. Moskva Patriarxiyasi. Bundan tashqari, Kiyev va G‘arb Ukraina hech qachon NATOga kirmasligini ta’minlashi kerak.

Bu shartlar bajarilgandan keyingina Rossiya Ukraina bilan muzokaralar stoliga o‘tirish maqsadga muvofiqligini ko‘rib chiqadi. Bu umuman Moskva bu stolga o‘tiradi degani emas. Faqat bu imkoniyatni hisobga olish kerak.

Shuni ham eslatib o‘tamanki, Rossiya kelasi yil uchun budjetida Ukraina bilan urush uchun 130 milliard dollardan ortiq mablag‘ bor. Bu fonda Kreml tinchlik muzokaralari g‘oyasini ko‘rib chiqmoqda, deb o‘ylash bema’nilikdir.

— AQShdagi saylovlar vaziyatni qanday o‘zgartiradi?

— Tramp g‘alaba qozonsa, tomonlarni muzokara stoliga o‘tirishga majbur qilishi mumkin. Ammo keyin Ukraina Kreml shartlariga taslim bo‘lishi kerak bo‘ladi.

Agar Tramp g‘alaba qozonmasa, Rossiya hukumati urushni davom ettirish uchun to‘liq safarbarlik qilishga majbur bo‘ladi.

Ammo yana bir muammo bor. G‘arb ittifoqchilari Ukrainani yiliga 100 milliard dollar miqdorida cheksiz moliyalashga qodir emasliklarini aytishmoqda. Buning uchun ularning na moliyaviy resursi, na xohishi bor. Yana shuni ham unutmasligimiz kerakki, Yevropa o‘zining ichki jarayonlarini boshidan kechirmoqda, buning natijasida siyosiy sahnaga o‘ng qanot siyosiy kuchlar kirib kelmoqda.

Shuning uchun, biz 2025 yil oxirigacha urushni tugatish haqida gapirganda, biz juda pessimistik stsenariy haqida gapiramiz. Urush yo davom etadi, yoki Ukraina o‘zi uchun juda shubhali bo‘lgan shartlar bilan muzokara stoliga o‘tirishi kerak.

Demak, prezidentning optimizmi nimaga asoslangani hali aniq emas. Qanday g‘alaba haqida gapirish mumkin va nimani g‘alaba deb atash mumkin. Mojaroni tezda tugatish uchun ba’zi xarajatlar talab qilinadi. Ammo bu erda jamiyat, siyosatchilar va armiya pozisiyasini hisobga olish kerak. Ular bunday tinchlik muzokaralariga qanday munosabatda bo‘lishadi? Bu erda noma’lum narsalar juda ko‘p. Va har qanday prognozlar qilishda biz faqat bir narsa haqida gapirishimiz kerak - AQShda prezidentlik saylovlari natijalarini kutishimiz kerak.