Turkiyaning Konya shahrida Jaloliddin Rumiy xotirasiga bag‘ishlangan “Shab-i arus” marosimi o‘tkaziladi

Asrlar davomida ko‘plab sivilizasiyalarning beshigi bo‘lgan Turkiyaning Anadolu markazi bugun ham diniy urf-odatlari, an’analari, falsafasi va boy madaniy merosi bilan o‘zining betakror ruhini saqlab kelmoqda. Bu qadimiy va barqaror madaniy qatlamlar hanuzgacha dunyoning turli burchaklaridan kelayotgan sayyohlarning tanloviga katta ta’sir ko‘rsatadi.

Eng boy ma’naviy tajribalardan biri — asrlar davomida o‘z hikmatlari bilan insoniyatga yo‘l ko‘rsatib kelayotgan Jaloliddin Rumiy hazratlarining o‘lmas merosidir. Ulug‘ allomaning yaratgan bilan uchrashuv (vuslat) kuni sifatida e’zozlanadigan Shab-i arus marosimi har yili o‘n minglab ziyoratchilarni Konya shahriga jalb qilmoqda.

Har yili 7-17 dekabr kunlari o‘tkaziladigan Mavlono Rumiyning vuslat kunini yodga olish marosimi bu yil “Tinchlik vaqti” shiori ostida 752-marta nishonlanadi. Tadbir mehmonlar va ziyoratchilarga 2008 yildan beri YUNESKOning Nomoddiy madaniy merosi ro‘yxatidan munosib o‘rin olgan, ilohiy muhabbatning yuksak timsoli sanaluvchi Mavlaviy Samo raqslarini bevosita ko‘rish va his qilish imkoniyatini taqdim etadi. Ushbu o‘n kunlik dastur davomida o‘zining chuqur ildiz otgan tarixi, Saljuqiylar me’morchiligi va ajoyib oshxona madaniyati bilan mashhur bo‘lgan Konya shahri Mavlononing ma’naviy merosidan ilhomlangan jonli madaniy markazga aylanadi. Ma’ruzalar, she’r kechalari, samo raqslari, ko‘rgazmalar, teatr sahnalari va fototanlovlar shaharga o‘zgacha ruh bag‘ishlaydi.

Mashhur tasavvuf peshvosi, mutafakkir va shoir Mavlono Jaloliddin Rumiy vafot etayotgan chog‘larida atrofdagilar va shogirdlari chuqur qayg‘uga tushadi. Shunda Mavlono Rumiy ularga “Bugun men bir umr orzu qilgan kunim keldi, nihoyat Yor visoliga yetaman! Bugun to‘y oqshomi! Qayg‘uga botmay, bu kunni bayram qiling!, deya vasiyat qilgan ekanlar. Mavlono o‘zining bu so‘nggi onini “Shab-i arus”, ya’ni fors tilidan tarjima qilinganda “to‘y oqshomi” deb atagan va uni ilohiy Zot bilan “visol kechasi” sifatida talqin qilgan. Shogirdlari esa bu vasiyatni sadoqat bilan ado qildilar va har yili bu kecha qayg‘u bilan emas, balki bayram va ma’naviy tafakkur ruhi bilan nishonlab kelinadi.

Mavlononing donoligi

Jaloliddin Rumiy 1207 yil 30-sentyabrda Balxda (hozirgi Afg‘oniston) ziyoli oilasida tavallud topgan va keyinchalik Saljuqiylar poytaxti Konyaga ko‘chib o‘tgan. Uning 1244 yilda Tabrizlik Shams bilan uchrashuvi hayotida yangi sahifa ochdi. Garchi bu do‘stlik Shamsning sirli g‘oyib bo‘lishi tufayli qisqa davom etgan bo‘lsa-da, Rumiyning ma’naviy olamini yanada chuqur shakllantirdi.

Rumiyning muhabbat, sadoqat va ruhiy kamolot haqidagi ta’limoti tezda shuhrat qozonib, butun dunyoga yoyildi. “Kim bo‘lishingdan qat’i nazar, yana kel! Yana kel!” degan chaqirig‘i bilan butun dunyoni ilm olishga chorlagan. Uning 25 700 ga yaqin baytdan iborat fors tilida yozilgan olti jildli “Masnaviyi ma’naviy” asari bugun ham ma’naviy adabiyotning bebaho durdonasi hisoblanadi. Mavlono Jaloliddin Rumiy 1273 yilda 66 yoshida Konyada vafot etdi va uzoq kutgan visoliga erishdi. Bugun ham uning abadiy merosi yosh avlodning hayotiga ma’naviy nur va ilhom bag‘ishlamoqda.

Konya shahrining diqqatga sazovor joylari orasida Mavlono muzeyi, Karatay madrasasi, dunyodagi eng qadimgi aholi maskanlaridan biri va YUNESKO merosi sifatida e’tirof etilgan Chatalho‘yuk neolit yodgorligi, shuningdek ilk xristian me’morchiligi bilan mashhur tarixiy Sille ham alohida o‘rin tutadi.