«Takaasur» surasi nima uchun nozil bo‘lganini bilasizmi?

Ushbu sura Makkada nozil bo‘lib, 8 oyatdan iborat. Uning nomi o‘zining birinchi oyatidagi «takaasur» so‘zidan olingan. «Takaasur» so‘zi «molu dunyo, mansab-martaba va bola-chaqaning ko‘pligi bilan faxrlanish» deganidir. Ushbu surada kishilar dunyoning o‘tkinchi matohini ko‘paytirishga o‘zlarini urishlari, ana shu ish bilan mashg‘ul bo‘lishni jonlari chiqquncha davom ettirishlari haqida gap ketadi.

Takaasur surasi nihoyatda keskin xitoblar ila odamlarni mazkur ishni qilmaslikka undaydi.

Va, nihoyat, oxiratda ko‘riladigan dahshatlarni eslatish ila suraga xotima yasaladi.

Bu surai karima tug‘yonga ketgan moddaparastlik muammosini muolaja qiladi. Hozirgi hayot insonga turli sarflarni talab qiladigan madaniyatni taqdim etdi. Hoyi-havasga erishaman, deb inson bu narsalarning quli bo‘lib qoldi. Shu sababdan hayot rohat o‘rniga charchashga aylandi. Inson iloji boricha ko‘proq boylik to‘playdigan va bu yo‘lda har qanday pastkashliklardan qaytmaydigan bo‘lib qoldi. Havoyi nafs yo‘lida yurish, mol-dunyoga o‘chlik insonni insoniy fazilatlaridan judo qildi, insoniyligini unuttirdi va, nihoyat, yaratgan Xoliqini ham esidan chiqartirdi. Oqibatda inson Allohga emas, molu dunyoga sajda qiladigan bo‘lib qoldi.

Takaasur surasi buning oqibati nima bo‘lishini bayon qiladi.

1. «Kimniki ko‘p» sizni mashg‘ul qildi… (Takaasur surasi, 1-oyat) 

Ey odamlar, ko‘p molu dunyo to‘plashga, mansab ketidan quvishga, bola-chaqa, yoru do‘st ko‘paytirishga tinmay urinish sizni Alloh taoloning itoat va ibodatidan mashg‘ul qildi. Molu dunyom boshqalardan ko‘ra ko‘p bo‘lsin, deb tinmay urindingiz, Alloh taoloning toatidan mashg‘ul bo‘ldingiz. Boshqalardan kattaroq mansabga erishay, deb tinmay urindingiz, Alloh taoloning toatidan mashg‘ul bo‘ldingiz. Boshqalardan ko‘ra ko‘proq bola-chaqa, yoru do‘stim bo‘lsin, deb tinmay urindingiz, Alloh taoloning toatidan mashg‘ul bo‘ldingiz.

2. to qabrlarni ziyorat qilguningizcha. (Takaasur surasi, 2-oyat)

Ya’ni o‘lib, qabrga kirguningizcha kimo‘zarga boylik to‘plash bilan ovora bo‘lib, Alloh taoloning toat-ibodatini esdan chiqardingiz.

3. Yo‘q! Tezda bilasiz! (Takaasur surasi, 3-oyat)

Yo‘q! Bu qilmishingiz noto‘g‘ri! Molu dunyo ko‘paytirishga berilib, Alloh taoloning toati, ibodatidan mashg‘ul bo‘lmang! Mansab orqasidan yugurib, Alloh taoloning toat-ibodatidan mashg‘ul bo‘lmang! Bola-chaqa, yoru do‘stim deb, Alloh taoloning toat-ibodatidan mashg‘ul bo‘lmang!

Hali buning oqibatini tezda bilasizlar.

4. Yana yo‘q! Tezda bilasiz! (Takaasur surasi, 4-oyat)

Ha, tezda – o‘lishingiz bilan molu dunyo ko‘paytirishga, mansabga o‘ch bo‘lishga va bola-chaqa, yoru do‘stga ruju’ qo‘yishga berilib, Alloh taoloning toat-ibodatidan mashg‘ul bo‘lishning oqibatini ko‘rasizlar. Shuning uchun ham vaqt borida bu mashg‘ullikni yig‘ishtirib, Alloh taologa qayting.

5. Yo‘q! Agar aniq ilm ila bilganingizda edi… (Takaasur surasi, 5-oyat)

Yo‘q! Bu qilmishingizdan qayting! O‘tkinchi dunyo matohi uchun kimo‘zarga berilib, Alloh taoloning ibodatidan qolishni yig‘ishtiring! Agar sizlar buning oqibati nima bo‘lishini ochiq-oydin bilganingizda edi, bu ishni qilmas edingiz. Molu dunyo ko‘paytirish bilan mashg‘ul bo‘lib, Alloh taoloning ibodatini unutmas edingiz. Mansab ketidan quvish bilan mashg‘ul bo‘lib, o‘lguningizcha urinib, Alloh taoloning ibodatini unutmas edingiz. Bola-chaqa, yoru do‘st bilan mashg‘ul bo‘lib, Alloh taoloni esdan chiqarmas edingiz.

Afsuski, mol-dunyo, mansab, bola-chaqa, yoru do‘st masalasida kimo‘zar ila o‘lib, qabrni ziyorat qilguningizgacha mashg‘ul bo‘ldingiz. Endi

6. Albatta jahannamni ko‘rasiz. (Takaasur surasi, 6-oyat)

Ya’ni ko‘rmay qolmaysiz. Chunki bu dunyoda molu dunyo ko‘paytirish ila ovora bo‘lib, mansab ketidan quvish bilan ovora bo‘lib, Alloh taoloning ibodatini unutganlarning joyi albatta jahannam bo‘lishi aniq. Ha, ey g‘ofil bandalar! Sizlar albatta jahannamni ko‘rasizlar!

7. Va yana albatta uni ishonch ko‘zi bilan ko‘rasiz. (Takaasur surasi, 7-oyat)

Ha, ishonavering, jahannamni o‘z ko‘zingiz bilan ko‘rasiz. Bu aniq!

8. So‘ngra o‘sha Kunda albatta ne’matlanishdan so‘ralasiz. (Takaasur surasi, 8-oyat)

Ya’ni qiyomatda har bir ne’matni nimaga, qanday sarf qilganingiz haqida so‘raladi. Ha, kattayu kichik har bir ne’mat haqida so‘ralasiz. Har bir ne’matga shukr qildingizmi, yo‘qmi – so‘ralasiz. Alloh taolo sizga bergan molu dunyo ne’matini nimaga sarfladingiz – halolgami, haromgami, Alloh taoloni rozi qiladigan yo‘lgami, g‘azabini qo‘zg‘atadigan yo‘lgami – hamma-hammasi haqida so‘ralasiz.

Mansabdan qanday foydalanganingiz haqida ham albatta so‘ralasiz. Mansabingizdan to‘g‘ri, Islomiy yo‘lda istifoda qildingizmi yoki noto‘g‘ri, yomonlik ishlar yo‘lida istifoda qildingizmi – so‘ralasiz! Shuningdek, bola-chaqa, yoru do‘st haqida ham so‘ralasiz!

Ushbu his – qiyomat kuni kattami-kichikmi, har bir ne’mat haqida savol-javob bo‘lishi muqarrarligi hissi har bir musulmonni doimiy ravishda qamrab turmog‘i lozim. Ana shundagina jamiyat a’zolaridagi mas’uliyat hissi ortadi, hushyorlik ziyoda bo‘ladi va ulkan natijalar hosil bo‘ladi. Xuddi shu his musulmonlarning birinchi avlodida oliy darajada bo‘lgan, shuning uchun ham ular ulkan yutuqlarga erishganlar.

Imom Termiziy Abdulloh ibn Shixxiyr roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga borsam, «Alhaakumut-takaasuru»ni qiroat qilayotgan ekanlar. So‘ngra u zot: «Odam bolasi «molim, molim», deydi. Sening yeb tugatganingdan, kiyib chiritganingdan va sadaqa qilib o‘tkazganingdan o‘zga moling bormidi?!» – dedilar», deyilgan. Ya’ni, mazkurlardan boshqa mol-dunyo bevafo narsadir.

Imom Muslim Abu Hurayra roziyallohu anhudan qilgan rivoyatda quyidagilar aytiladi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir kuni yoki kechasi tashqariga chiqib, Abu Bakr va Umarga duch keldilar. Bas, u zot sollallohu alayhi vasallam:

– Ikkovingizni bu soatda uyingizdan nima chiqardi? – dedilar. Ikkovi:

– Ochlik, ey Allohning Rasuli, – deyishdi. Ul zot:

– Nafsim qo‘lida bo‘lgan Zot bilan qasamki, meni ham ikkovingizni chiqargan narsa chiqardi, turinglar! – dedilar. Ul zot bilan birga turib, ansoriylardan birining huzuriga borishdi. U kishi uyida yo‘q ekan. Ayoli u zot sollallohu alayhi vasallamni ko‘rishi bilan:

– Xush kelibsiz! – dedi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ayoldan:

– Falonchi qayerda? – deb so‘radilar. Ayol:

– Suv olib kelgani ketdi, – dedi. Tezda ansoriy sahoba ham yetib keldi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga va u zotning ikki sahobalariga nazari tushishi bilan:

– Alhamdulillah! Bugun menchalik hurmatli mehmonlari bor hech kim yo‘q! – dedi. Borib, bir tizim xurmo keltirib: – Yenglar, – dedi va qo‘liga pichoqni oldi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam unga:

– Zinhor va zinhor sog‘in hayvonga tegma! – dedilar. Ansoriy sahoba ularga bir qo‘y so‘ydi. Ular qo‘ydan va haligi xurmodan tanovul qilishdi, ichishdi. To‘yib, serob bo‘lganlaridan keyin Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Abu Bakr bilan Umarga: – Nafsim qo‘lida bo‘lgan Zot bilan qasamki, qiyomat kuni albatta ushbu ne’matdan so‘ralasizlar. Sizni uyingizdan ochlik chiqardi. Endi esa sizga ushbu ne’mat yetganidan keyin qaytasizlar – dedilar».

Ha, Takaasur surasi o‘zi qisqa, oyatlari oz bo‘lsa ham, ana shunday ulkan ma’nolarni o‘z ichiga olgandir. Uning ma’nosini tushunib, tadabbur ila tez-tez o‘qib turish kishining ko‘zini ochib, esini joyiga keltirib, mas’uliyatini his ettirib turadi. Shuning uchun ham Nabiy sollallohu alayhi vasallam ushbu qisqa surani o‘qigan odamga ming oyat o‘qiganning savobini bashorat qilganlar.

Imom Bayhaqiy Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda aytiladi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam:

– Sizlardan qay biringiz har kuni ming oyat o‘qiy oladi? – deb so‘radilar. Sahobalar tomonidan:

– Kim ham har kuni ming oyat o‘qiy olardi? – deyildi. Shunda Muhammad sollallohu alayhi vasallam:

– Birortangiz ham «Alhaakumut-takaasuru»ni o‘qishga qodir emasmisiz? – dedilar».

Demak, shundan ma’lum bo‘ladiki, bu surai karima ming oyatga barobar ekan.

Manba: islom.uz