Endi “GAI”ni foto va videoga olish mumkin…mi?

Yaqinda Oliy Majlis Qonunchilik palatasi yig‘ilishida huquq-tartibot idoralari xodimlarini “obro‘sizlantirish maqsadida” ish faoliyatiga oid foto va video tasvirlarni internetda e’lon qilganlik uchun javobgarlik joriy etishni nazarda tutuvchi qonun qabul qilingandi.

Ushbu qonun tashabbuskori sifatida Ichki ishlar vazirligi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksga yangi 195-2-moddani kiritishni taklif qilgandi. Unga ko‘ra, ichki ishlar organlari xodimlarining o‘z xizmat vazifalarini bajarishi vaqtida olingan surat va videolarni ularni obro‘sizlantirish yoki haqorat qilish maqsadida internetda joylashtirish bazaviy hisoblash miqdorining 50 baravari miqdorida jarima solishga yoki 15 sutkagacha qamoqqa olishga sabab bo‘lishi mumkinligi ko‘rsatilgandi.

Bilamizki, amaldagi qonunchilikka asosan ichki ishlar xodimlarining xizmat burchlarini bajarishga qarshilik ko‘rsatish javobgarlikka sabab bo‘ladi, endilikda bu moddaga ularni obro‘sizlantirish harakatlari ham qo‘shilmoqda. Xo‘sh, "obro‘sizlantirish" nima degani ?

Yalpi majlisda mazkur norma aksariyat deputatlarning bahs-munozarasiga sabab bo‘ldi. Deputatlarning haqli e’tirozi va xulosasiga ko‘ra, ushbu norma shu holatda qabul qilinsa, “obro‘sizlantirish” so‘zi amaliyotda turlicha talqinlarni keltirib chiqarishi mumkin. Shundan so‘ng mas’ul qo‘mita taklifiga asosan, modda tahrir qilinib, "obro‘sizlantirish" tushunchasi ochib berildi.

Xususan, huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarini ular o‘z xizmat burchlarini, ya’ni jamoat xavfsizligini ta’minlash bilan bog‘liq xizmat vazifalarini bajarishi chog‘ida olingan foto va videotasvirlarni ularni obro‘sizlantirish maqsadida, ya’ni yolg‘on, noaniq yoki buzib ko‘rsatilgan ma’lumotlarni jahon Internet axborot tarmog‘ida joylashtirish taqiqlanishini nazarda tutuvchi norma shakllantirildi.

Ya’ni, fuqaroga o‘zini himoya qilish maqsadida huquqni muhofaza qilish organi xodimlarini foto yoki videoga tushirishi taqiqlanayotgani yo‘q, balki ushbu foto yoki videoni buzib ko‘rsatish, yolg‘on aralashtirish, “ishlov berish” orqali internetda namoyish qilish javobgarlikka sabab bo‘lishi belgilanmoqda.

Ko‘p fikrlilik har qanday demokratik jamiyatga xos hamda taraqqiyotga xizmat qiluvchi muhim asos hisoblanadi. Har qanday yangilik, o‘zgarishlar ko‘p millionli aholi tomonidan turlicha tushunilishi, qabul qilinishi tabiiy hol. Ayni paytda Qonunchilik palatasida ko‘pchilik ovoz bilan qabul qilingan qonunning yuqoridagi normasi ayrim amaldagi va sobiq deputatlarning turlicha fikrlariga sabab bo‘lganini ham normal qabul qilish kerak.

Xususan, “Yuksalish” umummilliy harakati rahbari, Qonunchilik palatasi deputati Bobur Bekmurodov, sobiq deputat Akmal Burhonov (hozirda Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi direktori) huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarini obro‘sizlantirish yoki haqorat qilish maqsadida foto va video tasvirlarni Internetga joylashtirganlik uchun jarima yoki 15 sutka ma’muriy qamoq bilan jazolanishga oid norma bugungi ochiqlik siyosatiga zid degan mazmundagi fikrni bildirishdi.

Bu fikrlarga javoban Ekopartiyadan saylangan deputat Navro‘zbek Yusupov o‘z fikrini ijtimoiy tarmoqlar orqali bayon etdi.

Deputat o‘z postida “Kun.uz” axborot saytiga Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi rahbari Akmal Burhonov bergan intervyusini o‘qib ko‘rganini, shu munosabat bilan unda savol tug‘ilganini ma’lum qilgan.

“ A. Burxonov o‘zi huquqshunos bo‘lsa kerak. Qonunchilik palatasida deputat bo‘lganini bilaman. Lekin u aytayotgan modda, ya’ni MJtK 195²-moddasiga kiritilayotgan me’yor umuman boshqa narsaku. Birinchi marta o‘qigan odam, albatta tushunish mumkin, ya’ni huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarini foto va video tasvirga olish mumkin emas degan ma’no bo‘lishi mumkin. Lekin har qanday ongli odam, agar 195²-moddani yaxshilab “o‘qisa” va “uqsa” u yerda umuman boshqa ma’no borligini biladi-ku.

Huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarining jamoat xavfsizligini ta’minlash bilan bog‘liq xizmat vazifalarini bajarishi chog‘ida olingan foto va videotasvirlarni ularni “obro‘sizlantirish” maqsadida, ya’ni yolg‘on, noaniq yoki buzib ko‘rsatilgan ma’lumotlarni Internet jahon axborot tarmog‘iga joylashtirish uchun javobgarlik belgilanayotgani aytilmoqda. Bu juda to‘g‘ri deb bilaman. Mamlakatda tartib bo‘lishi kerak.

A. Burxonov yaxshilab tushunib olsin, choy ichib o‘tirgan milisiya xodimini internetga chiqarib yuborsa umuman javobgarlik yo‘q. Odamlarni chalg‘itmaslik kerak” -, Navro‘zbek Yusupov.

“Milliy tiklanish” partiyasi o‘rinbosari Mirodil Abdurahmonov aynan shu jihatga e’tibor qaratib, deputatlarni qonun ijodkorligida faol qatnashishga chaqirdi.

“Ko‘pchilik yurtdoshlarimizning hayron bo‘layotganlari bejiz emas. Deputatlarimiz “Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risida”gi kodeksning 195²-moddasidagi normani ikkinchi o‘qishda o‘zgartirishdi. Va buni o‘zlari ijtimoiy tarmoqda e’lon ham qildilar.

Matnni ham bir deputat o‘qib berdi. Ammo hali bu na matbuotda, na ijtimoiy tarmoqda e’lon qilinmadi. Lekin ko‘pchilik buni o‘zicha sharhlab, ochiqlik siyosatiga zid degan fikrga boryapti. Nazarimda, bu matn oldin e’lon qilinishi kerak, shundagina uning mazmun-mohiyati tushunarli bo‘ladi. Bu “Yuksalish” yetakchisi Bobur Bekmurodovga bevosita tegishli gap. Agar Siz majlisda qatnashganingizda edi nima, biron nima o‘zgararmidi... Shu kungacha Sizni parlament minbarida deputat sifatida kamdan-kam ko‘rganimizni aytib, biron narsani o‘zgartirishga oid jiddiy taklif bildirganingizni ham saylovchilar eslolmasliklarini aytmoqchiman...”, — deya javob yozdi M.Abdurahmonov.