​Badiiy kengashdan o‘tmagan kliplar nega televideniyeda namoyish etilyapti? Bundan kim manfaatdor?

Yaxshi qo‘shiq insonning kayfiyatini, ruhiyatini ko‘taradi, badiiy didini, ma’naviy olamini boyitadi. Shu bois bugun san’at rivojiga davlat siyosati darajasida e’tibor qaratilmoqda. Yurtimizning ko‘plab hududlarida yangi musiqa maktablari ochilmoqda, san’at koshonalari qad ko‘taryapti.

Biroq mavjud sharoit hamda ko‘rsatilayotgan e’tiborga qaramasdan san’atkorlarimiz tomonidan yaratilayotgan asarlarning barchasini ham xalqimiz didi, mentaliteti, ma’naviy darajasiga mos, deb bo‘lmaydi. Yengil-elpi qo‘shiqlar hamon konsertlarda ijro etilmoqda, tele va radiokanallar orqali efirga uzatilayotir.

Qofiyasiz, turoqsiz, to‘mtoq, ko‘cha tiliga yaqin bo‘lgan so‘zlardan iborat qo‘shiqlar ham kuylanmoqda. Bir ayol xonandaning “Olmali aymoqcha” deb nomlangan qo‘shiq matnida shunday so‘zlar keltirilgan: “Olmali aymoqcha, lablari qaymoqcha, shu bolani so‘rasangiz, hammasidan bo‘lakcha”. Boshqa ayol xonandaning bir qo‘shig‘idagi mana bu so‘zlarga nima deysiz: “Buncha shirin o‘zga bog‘ning olmasi...” Buni aytish to‘g‘rimi?

2017 yil 3 avgust kuni Prezidentimizning mamlakatimiz ijodkor ziyolilari bilan bo‘lgan uchrashuvida aynan san’at ahliga murojaat qilindi hamda bu yo‘nalishdagi muammo va kamchiliklarni bartaraf etish yo‘llari aniq-tiniq belgilab berildi.

Ushbu uchrashuvdan so‘ng “O‘zbekkonsert” davlat muassasasi qoshida Qo‘shiqlar va ularga ishlangan videokliplar saviyasini baholash bo‘yicha Badiiy kengash tashkil etish g‘oyasi ilgari surildi. Joriy yilning fevral oyidan Badiiy kengash o‘z faoliyatini boshladi. Ma’naviyat targ‘ibotchilari, shoirlar, klipmeykerlar, san’atshunoslar, bastakorlar va xonandalardan iborat kengash tomonidan shu yilning o‘tgan to‘qqiz oyida xonandalar taqdim etgan jami 165 ta videoklip ko‘rib chiqildi. Ijodiy ishlarning 32 tasi butunlay rad qilindi.

— Keyingi paytlarda ayrim xonandalar tomonidan ijro etilayotgan ma’nosiz qo‘shiqlar hamda ularga ishlangan kliplar xususida turli e’tirozlar bildirilmoqda, — deydi “O‘zbekkonsert” davlat muassasasi mas’ul xodimi, Badiiy kengash a’zosi Matluba Temur qizi. — Tanqidlar o‘rinsiz emas. Badiiy kengash nizomida qator talab va shartlar belgilangan. Jumladan, videokliplarda milliy mentalitetimizga xos bo‘lmagan, yoshlarning ruhiy-ma’naviy olamiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan, “ommaviy madaniyat” unsurlari, ya’ni o‘arbga taqlid qilish hollari, urush hamda giyohvandlik sahna tasvirlari, ochiq-sochiq kiyimlar, behayo xatti-harakatlar o‘rin olmasligi kerakligi qat’iy belgilab berilgan. Eng asosiysi, qo‘shiq matni, ya’ni she’r mazmun-mohiyatiga alohida e’tibor qaratish lozimligi har bir ijrochiga uqtirib kelinyapti. Qolaversa, bizga taqdim etilayotgan videokliplarning ayrimlarida qo‘shiqning mazmuni boshqayu undagi tasvirlarning ma’nosi umuman boshqa ekanligini ko‘ramiz. Bachkana xatti-harakatlar, umuman, keraksiz gap-so‘zlar... Kengash a’zolari mana shunday qusur va kamchiliklarni bartaraf qilish yo‘lida jiddiy ish olib boryapti.

Taassufki, shuncha chora-tadbirlar ko‘rilayotganiga qaramay, efir orqali ba’zan ma’no-mazmunsiz, badiiy jihatdan sayoz qo‘shiq va kliplar namoyish etilyapti.

Yaqinda efir orqali bir xonandaning yangi qo‘shig‘iga olingan klipga ko‘zim tushib qoldi. Klip epizodida xonanda to‘yda kelin obrazida bir dasta gulni teskari turgan holda kelin dugonalariga otib yuboradi. Qizlar esa uni ilib olish uchun tashlanadi. Ma’lumki, o‘arbga xos bu an’ana orqali qizlar biz ham tezroq erga tegaylik qabilida ish tutadilar. o‘arbning bu boradagi qarashlarini tushunsa bo‘lar. Chunki ularning o‘ziga xos madaniyati, urf-odatlari, o‘zlari amal qiladigan rasm-rusumlari, odatlari bor. Biz esa sharqona mentalitetga ega xalqmiz. Klipdagi holatlarni ko‘rib, bizning qizlarda o‘zbekona ibo-hayo, iffat tushunchalari qayerda qoldi, degan xayolga borasiz.

Ayrim kliplarimizda qo‘shiqchilarning tashlandiq joylardagi devorlarda aks ettirilgan, axloqiy me’yorlarga to‘g‘ri kelmaydigan rasmlardan iborat strit-art yozuvlari yonida yoki qurilishi chala inshootlar ichida turib qo‘shiq kuylayotganini qanday izohlash mumkin? Maqsad — bunday yozuv va rasmlarni targ‘ib qilishmi? Yoki bu orqali “original” bo‘lib ko‘rinishmi?! Bizningcha, bu saviyasizlik, xorij filmlari hamda kliplariga ko‘r-ko‘rona taqlid qilish, ulardan andoza olishdan boshqa narsa emas. San’atning ma’naviyatimizni boyitadigan kuchli vosita ekanini hisobga olsak, bu holat yoshlar tarbiyasi va dunyoqarashiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi aniq.

Ba’zan telekanallar orqali “O‘zbekkonsert” badiiy kengashi muhokamasidan o‘tmagan qo‘shiq hamda kliplar ham efirga uzatilmoqda. Sababi ba’zi xususiy telekanallar efir orqali buning evaziga mo‘may daromad topadi. Xonanda esa falon million so‘mga tayyorlangan “ijod mahsuli” besamar ketmaganidan, uni reklama qilganidan xursand.

“O‘zbekkonsert” davlat muassasasi mas’ul xodimlarining bu masalaga oydinlik kiritishicha, ayrim talabga javob bermaydigan qo‘shiq va kliplar telekanallarda “ko‘rinish” berayotganining asosiy sababi ular Badiiy kengash tuzilguniga qadar kanallarga taqdim etilgan. Shu bois ular hamon “iste’molda”. Rad qilingan kliplarning oynai jahonda efirga uzatilishining oldini olish uchun tashkilot har bir telekanal mas’ullariga kengashdan o‘tmagan “ijod mahsullari” ro‘yxatini bergan. Bu esa ayrimlar uchun “ayni muddao” bo‘lmoqda.

— Taassufki bugun ayrim xonandalar tomonidan kuylanayotgan qo‘shiqlarga o‘zbekona ohanglar yetishmayapti, — deydi O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan artist, “O‘zbekkonsert” davlat muassasasi qoshida Qo‘shiqlar va ularga ishlangan videokliplar saviyasini baholash bo‘yicha Badiiy kengash raisi Azim Mullaxonov. — Agar buning oldi olinmasa, ertaga qo‘shiqlarimizda o‘zbekona ohang qolmaydi, boshqa xalqlarning musiqalari aralashib, bizning milliy kuy-musiqamiz yo‘qolib ketadi. Shuning uchun Badiiy kengash yig‘ilishlarida bastakorlar, musiqiy sayqal beruvchilarga, qo‘shiq har qancha zamonaviy bo‘lmasin, kerakli joylariga o‘zbekona ohangni ham qo‘shishni qattiq uqtiramiz.Yangi bir kengash tuzilsa-da, ushbu kengashda televideniye va radio vakillari ham bo‘lsin. Ushbu kengash vakillari kliplarni ham, qo‘shiqlarni ham, she’rlarni ham saviya jihatidan muhokama qilishsin, urf-odatlarimizga, millat tabiatiga to‘g‘ri kelmaydigan qo‘shiqlar hamda kliplar san’at darajasidami yoki yo‘qmi, shuni ko‘rib chiqishsin. Shundagina televideniye va radio vakillari ham bu masalada mas’uliyatni yanada chuqurroq his etgan bo‘lar edi.

Bunday muammolarning urchib ketishida o‘zimiz ham aybdormiz. Deylik, to‘y-hashamlarda to‘rtta-beshta qo‘shiqqa og‘zini qimirlatib, mo‘may pul olib ketadigan “birrovchi”lardan Ma’murjon Uzoqov, Murodjon Ahmedov, Tavakkal Qodirov, Kamoliddin Rahimov singari ustoz san’atkorlarning mashhur qo‘shiqlarini aytib berishlarini talab qilmaymiz! To‘g‘ri, estrada qo‘shiqchilari qanday qilib bunday mumtoz ashulalarni aytadi, ularning yo‘nalishi boshqa-ku, deyishingiz mumkin. Xalqimiz qalbining to‘ridan joy olgan, bunday darg‘alar ijodidan mutlaqo bexabarlarni san’atkor, deb bo‘lmaydi. Bir-ikki marotaba ana shunday talablarni bajara olmay, xalq oldida izza bo‘lgan odam keyingi safar to‘yga borishdan oldin yana bir bor xijolat tortmaslikka harakat qiladi. Zero, qo‘shiq — ma’naviy mulk. Iste’molchi sifatida unga nisbatan talabni kuchaytirmas ekanmiz, sifatsiz, ma’no-mazmunsiz kuy-qo‘shiqlarning tinglovchisi bo‘lib qolaveramiz.

Shahzod G‘AFFOROV.

Tahririyatdan: muallif maqolada qo‘shiqchilik san’atida ijro mahorati, musiqiy kliplar xususida e’tiborga molik fikrlarini bayon etgan. Unga qo‘shilish yoki qo‘shilmaslik ham mumkin. Tahririyat zamonaviy estradamizning bugungi ko‘rinishiga nisbatan taklif-mulohazalaringizni kutib qoladi. 
Zero, haqiqat ko‘pchilikning xulosalari orqali aniqlanadi.

Manba: xs.uz