Eldor Aripov Markaziy Osiyo va Ko‘rfaz arab davlatlari o‘rtasidagi hamkorlikda ijobiy dinamika mavjudligini ta’kidladi

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti Saudiya Arabistoni Podshohligi Ko‘rfaz tadqiqot markazi bilan hamkorlikda ikki mintaqaning yetakchi tadqiqot institutlari, diplomatik missiyalari va ekspertlar hamjamiyati vakillarini birlashtirgan "Markaziy Osiyo + Ko‘rfaz arab davlatlari hamkorlik kengashi" (KADHK) formatidagi ikkinchi tahliliy markazlari forumini o‘tkazdi.

Forum ochilishida so‘zga chiqqan SMTI direktori Eldor Aripov, Markaziy Osiyo va Ko‘rfaz mamlakatlari qisqa vaqt ichida shakllanish bosqichini bosib o‘tganini va bugungi kunda barqaror tizimli sheriklik darajasiga ko‘tarilayotganini ta’kidladi. 2023-yilda ishga tushirilgan "MO + KADHK" formati asta-sekin muloqot maydonidan kelishilgan yondashuvlar va amaliy yechimlarni ishlab chiqish uchun strategik platformaga aylanmoqda.

E. Aripov bu ko‘p jihatdan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Markaziy Osiyoning ochiqligini mustahkamlash, o‘zaro bog‘liqlikni rivojlantirish va mintaqalararo hamkorlikning barqaror tizimini shakllantirishga qaratilgan izchil tashqi siyosati tufayli amalga oshganini ta’kidladi.

Chiqish davomida joriy xalqaro vaziyatga, jumladan, Yaqin Sharq va Eron atrofidagi voqealar rivojiga alohida e’tibor qaratildi. Bugungi kunda nafaqat Ko‘rfaz mamlakatlari, balki Markaziy Osiyo davlatlari ham duch kelayotgan muammolar tahlil qilindi.

E. Aripovning nutqida transport-kommunikasiya aloqalari mavzusi alohida o‘rin egalladi. Dengiz kommunikasiyalariga chiqish imkoniyatiga ega bo‘lmagan Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun barqaror va bashorat qilinadigan logistika yo‘llaridan foydalanish iqtisodiy xavfsizlikning asosiy omillaridan biriga aylanayotgani ta’kidlandi. An’anaviy tranzit yo‘nalishlari faoliyatidagi har qanday o‘zgarishlar muqarrar ravishda tashish narxlari, yetkazib berish muddatlari va milliy iqtisodiyotlarning raqobatbardoshligiga ta’sir ko‘rsatadi.

Shu munosabat bilan transport yo‘laklarining diversifikasiyalangan tizimini shakllantirish tashqi zarbalarga nisbatan zaiflikni kamaytirish va tashqi iqtisodiy aloqalar barqarorligini ta’minlash imkonini beruvchi strategik vazifa sifatida qaralmoqda. Muqobil yo‘nalishlarning bunday rivojlanishi va hududlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikning kuchayishi yangi geoiqtisodiy voqelikning muhim qismiga aylanmoqda.

Mavjud vaziyatning iqtisodiy jihatlariga ham katta e’tibor qaratildi. SMTI direktori global miqyosda davom etayotgan beqarorlik energetika bozorlari dinamikasi, inflyasiya jarayonlari va umumiy iqtisodiy o‘sish sur’atlariga ta’sir ko‘rsatayotganini ta’kidladi.

"Markaziy Osiyo mamlakatlarining saqlanib qolayotgan makroiqtisodiy barqarorligiga qaramay, tashqi omillar ichki bozorlarga bosim o‘tkazishda davom etmoqda, bu esa qo‘shimcha moslashish mexanizmlarini ishlab chiqishni talab qiladi", — dedi o‘zbekistonlik ekspert.

E. Aripov o‘z chiqishida alohida ta’kidlagan asosiy xulosalardan biri shundan iborat bo‘ldiki, bugungi kunda ro‘y berayotgan global jarayonlar jahon tizimining chuqur transformasiyasini aks ettirmoqda. Ushbu jarayonlar doirasida davlatlarning moslashuvchanligi, diversifikasiya qilish qobiliyati hamda yuqori darajadagi noaniqlik sharoitlariga tez moslasha olish salohiyati tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Xalqaro muhitning murakkablashuvi mintaqalarning o‘zaro bog‘liqligini kuchaytiradi va shu bilan birga barqaror hamkorlikning ahamiyatini oshiradi. Bunday sharoitda Markaziy Osiyo turli iqtisodiy va geosiyosiy jarayonlarning kesishish markazida bo‘lib qolmoqda, bu esa uzoq muddatli barqarorlikka yo‘naltirilgan muvozanatli va pragmatik siyosatni amalga oshirishni talab etadi.

"Gap tashqi turbulentlik sharoitida samarali faoliyat yurita oladigan iqtisodiy va transport aloqalarining yanada moslashuvchan va diversifikasiyalangan tizimini shakllantirish haqida bormoqda", — deya izoh berdi SMTI direktori.

Zamonaviy sharoitda davlatlarning strategik avtonomiyasini mustahkamlashga o‘zaro hamkorlikni cheklash orqali emas, balki sheriklikni kengaytirish, tashqi iqtisodiy aloqalarni diversifikasiya qilish va ichki barqarorlikni oshirish orqali erishilishi alohida ta’kidlandi.

Shu munosabat bilan E. Aripov Markaziy Osiyoning Ko‘rfaz mamlakatlari bilan o‘zaro hamkorligining ijobiy dinamikasi barqaror ekanini ta’kidladi. Keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, KADHK mamlakatlarining mintaqa iqtisodiyotiga jalb qilgan investisiyalari hajmi 20 milliard dollardan oshdi, o‘zaro savdo hajmi esa qariyb 5 milliard dollarga yetdi.

Hamkorlikni yanada rivojlantirish uchun uzoq muddatli muvofiqlashtirish mexanizmlarini shakllantirish va kelishilgan yechimlarni ishlab chiqishni o‘z ichiga olgan o‘zaro hamkorlikning yanada institusionallashgan modeliga o‘tish zarurligi qayd etildi.

Shu nuqtai nazardan, O‘zbekiston Prezidentining mintaqalararo aloqalarni tizimli rivojlantirishga zamin yaratishi mumkin bo‘lgan Do‘stlik, o‘zaro bog‘liqlik va hamkorlik to‘g‘risidagi ko‘p tomonlama bitimni ishlab chiqish tashabbusi alohida qayd etildi.

E. Aripov, shuningdek, tovar ayirboshlashni kengaytirish, sanoat kooperasiyasini chuqurlashtirish va o‘zaro savdo sifatini oshirishga qaratilgan barqaror iqtisodiy arxitekturani shakllantirishga ustuvor e’tibor qaratishni taklif qildi.

Shu bilan birga, an’anaviy tarmoqlar doirasidan chiqib, sanoat, infratuzilma, agrosanoat majmuasi va raqamli iqtisodiyot sohalarida hamkorlikni kengaytirish orqali investisiyaviy hamkorlikni diversifikasiya qilish zarurligiga urg‘u berildi.

SMTI direktori tahliliy markazlar o‘rtasidagi hamkorlikni faollashtirish muhimligini alohida ta’kidladi.

"Ekspertlar o‘rtasidagi muloqotni kengaytirish, qo‘shma tadqiqotlar tayyorlash va baholarni muntazam almashish — kelishilgan yondashuvlarni ishlab chiqish va ishonchni mustahkamlashning zarur shartidir", — deya xulosa qildi E. Aripov.

Umuman olganda, "MO + KADHK" tahliliy markazlarining ikkinchi forumi o‘tkazilishi Markaziy Osiyo va Ko‘rfaz mamlakatlari o‘rtasidagi hamkorlik sifat jihatidan chuqurlashish bosqichiga chiqayotganini ko‘rsatdi. Global o‘zgarishlar fonida nafaqat tashqi o‘zgarishlarga moslashish, balki uzoq muddatli rivojlanish kun tartibini birgalikda shakllantirishga qaratilgan barqaror hamkorlik platformasi shakllanmoqda.