Xo‘jayli genosidiga 34 yil bo‘ldi

Bugun, 2026 yil 26 fevral kuni, Xo‘jayli genosidining 34 yilligi nishonlanmoqda. Ozarbayjonning eng yangi tarixidagi ushbu qayg‘uli sana munosabati bilan motam tadbirlari mamlakat bo‘ylab va uning tashqarisida o‘tkaziladi.

Xo‘jayli shahri 1991 yil oktyabr oyidan boshlab blokada holatida edi. 30 oktyabr kuni avtomobil qatnovi to‘xtatildi va yagona transport turi sifatida havo yo‘li qoldi. So‘nggi fuqarolik vertolyoti Xo‘jayliga 28 yanvar kuni uchib kelgan. 2 yanvardan boshlab shaharga elektr energiyasi berilmagan. Shahar faqat aholi jasorati va ularning himoyachilarining qahramonligi evaziga yashab turdi. Xo‘jayli atrofidagi mudofaa asosan o‘qotar qurollar bilan qurollangan mahalliy otryadlar, milisiya va Milliy armiya jangchilari kuchlari tomonidan tashkil etilgan edi.

1992 yil 25 fevraldan 26 fevralga o‘tar kechasi arman qurolli tuzilmalari Xankandi shahrida joylashgan sobiq sovet armiyasining 366-motoo‘qchi polkining og‘ir texnikasi va shaxsiy tarkibi ko‘magida Xo‘jaylini egallashni amalga oshirdi. Shaharga hujumdan oldin 25 fevral kuni kechqurun artilleriya qurollari va og‘ir harbiy texnikadan ommaviy o‘qqa tutish boshlandi. Natijada shaharda yong‘in boshlandi. Shaharda qolgan taxminan 2500 nafar aholi Ag‘dam shahri yo‘nalishida yorib o‘tish umidi bilan o‘z uylarini tark etishga majbur bo‘ldi.

Biroq bu amalga oshmadi. Arman qurolli tuzilmalari tinch aholiga nisbatan alohida shafqatsizlik bilan qirg‘in uyushtirdi.

Natijada 613 kishi o‘ldirildi, shundan:

bolalar – 63;
ayollar – 106;
keksalar – 70 kishi.

8 ta oila butunlay yo‘q qilingan;

25 nafar bola ikkala ota-onasidan ayrilgan,

130 nafar bola esa ota-onasidan biridan ayrilgan.

Yaralanganlar – 487 kishi,

shundan bolalar – 76;

garovga olinganlar – 1275 kishi;

bedarak yo‘qolganlar – 150 kishi.

1994 yil 24 fevraldagi Milliy Majlis qarori asosida 26 fevral Xo‘jayli genosidi kuni deb e’lon qilingan.

2017 yil 24 fevral kuni Ozarbayjon parlamenti yana bir bor tasdiqladiki, Ozarbayjon Respublikasi Milliy Majlisining 1994 yil 24 fevral, 1995 yil 24 fevral, 2007 yil 27 fevral va 2012 yil 24 fevraldagi qarorlariga muvofiq, 1992 yil 25 fevraldan 26 fevralga o‘tar kechasi Xo‘jayli shahrida ozarbayjonlarga nisbatan Armaniston Respublikasi harbiy tuzilmalari, arman jangarilari va sobiq sovet armiyasining 366-motoo‘qchi polki tomonidan sodir etilgan ommaviy qirg‘in genosid sifatida baholangan.