Makkada Haj qilayotganlar nega vafot etmoqda? Xorij nashri 6 sababni ma’lum qildi

Saudiya Arabistoni rasmiylarining ma’lum qilishicha, bu yil Makkadagi Haj vaqtida 1300 dan ortiq ziyoratchi vafot etgan. Ko‘pchilik jazirama quyoshda haddan tashqari qizib ketish oqibatida halok bo‘lgan.Saudiya Arabistonining SPA rasmiy axborot agentligi xabariga ko‘ra, halok bo‘lganlarning to‘rtdan uch qismidan ko‘prog‘ida Haj ziyorati uchun mamlakatda qolish uchun zarur hujjatlar yo‘q edi.

Saudiya Arabistoni rasmiylari Haj vaqtida odamlarning ko‘pligi va jaziramaga qaramay yuqumli kasalliklar avj olmaganini ma’lum qildi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, hajga jami 1 million 830 mingga yaqin ziyoratchi qatnashgan bo‘lsa, shundan 1 million 600 mingdan ortig‘i xorijdan kelgan.

"centralasia.media" saytida Haj ziyoratidagi yuqori o‘lim darajasining oltita asosiy omili ma’lum qilindi.

1. Haddan tashqari jazirama

Asosiy omil Hajga to‘g‘ri kelgan haddan tashqari issiqlik edi. Makkada soyadagi havo harorati 51 darajadan oshib ketgan va kechasi faqat vaqti-vaqti bilan 40 darajadan pastga tushgan.

Ko‘plab ziyoratchilar, ayniqsa keksalar yoki kasallar, soya topib bo‘lmaydigan keng ochiq joylarda jaziramaga chidash uchun kurashadilar. Ayrim ziyoratchilarning Hajga noqonuniy, tegishli ruxsatnomalarsiz kelgani ham ularning tibbiy xizmatdan foydalanish imkoniyatlarini keskin cheklab qo‘ygan.

Rasmiylar kortej bo‘ylab «sovutish stansiyalari» o‘rnatdilar va ziyoratchilarga suv bo‘ylab o‘tmaslikni maslahat berishdi, biroq ko‘pchilik uchun arab issiqligi halokatli bo‘ldi.

Qayd etilishicha, Haj vaqtida issiqdan o‘lim holatlari yangi hodisa emas, garchi olimlar iqlimning keyingi o‘zgarishi vaziyatni yanada yomonlashtirishi mumkinligidan ogohlantirmoqda. Tadqiqotlarga ko‘ra, agar o‘rtacha havo harorati 1,5°C ga ko‘tarilsa, Haj ziyoratida oftob urishi xavfi 5 barobar oshishi mumkin.

«Faqat Xudoning inoyati bilan men tirik qoldim, chunki havo nihoyatda issiq edi, — dedi nigeriyalik ziyoratchi Oysha Idris. — Men faqat soyabon ostida harakat qildim va doimo yuvinib yurdim».

2. Odamlarning ko‘pligi va sanitariya muammolari

Bu yil ko‘plab ziyoratchilar yashash sharoiti yomonligidan shikoyat qilishgan. Ba’zilarning aytishicha, chodirlari to‘lib-toshgan va sovutish tizimi yoki sanitariya moslamalari yo‘q.

Islomobodlik Amina ismli ziyoratchi sovutgich ishlamaydigan chodiridagi bo‘g‘uvchi issiqlik haqida gapiradi. Fauziya ismli yana bir ziyoratchining ta’kidlashicha, jaziramada olomon to‘planib qolgani sababli olomon ichidagi odamlar tez-tez hushidan ketishgan.

3. Transport muammolari

Ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, bu yil Haj vaqtida ziyoratchilar jazirama jaziramada ayniqsa uzoq yurishlariga to‘g‘ri kelgan. Bir haj ishtirokchisi yetti kilometr yo‘lni zarracha soyasiz va bir tomchi suvsiz piyoda bosib o‘tganini ta’kidlab, buning uchun yo‘l to‘siqlarini ayblaydi. Yana birining aytishicha, ziyoratchilar juda cheklangan sharoitga ega lagerlarda yashashlari kerak edi.

Haj ziyoratini tashkil etishdan xabardor manbalar ziyoratchilar uchun mavjud transportni tanqid qildi. Ularning so‘zlariga ko‘ra, yo‘llar yopilganligi sababli ziyoratchilar avvalgi yillarga nisbatan ancha uzoqroq yo‘l bosib o‘tishlariga to‘g‘ri kelgan.

4. Tibbiy yordamning kechikishi

Ayrim ziyoratchilar tibbiy yordam ko‘rsatilmagani yoki yo‘qligidan shikoyat qilishgan. Tez yordam mashinalari uzoq kutishgan va tibbiyot xodimlari beparvolik ham qilishgan.

Amina ismli ziyoratchining aytishicha, u klostrofobiya xurujini boshdan kechirayotgan dugonasi chaqirgan tez yordam mashinasini deyarli yarim soat kutgan. Nihoyat, tez yordam mashinasi yetib kelgan, lekin shifokor bemorga istar-istamay qarab qo‘ygan va uning yaxshi ekanini aytgan.

Saudiya Arabistoni rasmiylari esa ziyoratchilar uchun yetarli tibbiy resurslar mavjudligini ta’kidlamoqda.

Hojilarning salomatligini himoya qilish uchun 190 ga yaqin shifoxona va tibbiyot muassasalari, minglab tibbiyot xodimlari va yuzlab tez yordam mashinalari safarbar etilgan.

Bo‘lib o‘tgan voqeaning ikki versiyasi o‘rtasidagi ulkan farq bunday keng ko‘lamli tadbirni boshqarishdagi qiyinchiliklarni ta’kidlaydi.

5. Hujjatsiz ziyoratchilar

Tegishli Haj vizasisiz ziyoratda qatnashish xavfsiz emas.

Rasmiy hujjatlari bo‘lmagan ziyoratchilar yordamga muhtoj bo‘lsa ham, rasmiylar bilan aloqa qilishdan qochishlari mumkin, bu esa transport oqimini boshqarish va tibbiy yordam ko‘rsatishni qiyinlashtiradi. Bu Haj vaqtida o‘lim ko‘rsatkichining yuqori bo‘lishining asosiy omillaridan biri, deb hisoblanmoqda.

Bir arab diplomatiga ko‘ra, halok bo‘lgan 630 dan ortiq misrliklar tegishli ruxsatnomaga ega bo‘lmagan.

Saudiya Arabistoni rasmiylari Haj ziyoratidagi noqonuniy muhojirlarga qarshi kurashishga harakat qilmoqda. Ularni aniqlash uchun rasmiy ziyoratchilarga muqaddas joylarga kirish uchun maxsus ruxsatnomalar beriladi.

6. Keksalar, nogiron yoki kasal hojilar

Ko‘pchilik ziyoratchilar umrining oxirida Haj ziyoratiga boradilar, ko‘pincha buning uchun butun jonlarini saqlab qolishadi, ba’zan esa haj safarida o‘lish baxtiga muyassar bo‘lish umididadir.

Masalan, Bangladeshdagi musulmonlar jamoati haj vaqtida o‘limni katta muvaffaqiyat deb biladi, chunki bu marhumga alohida maqom beradi. Bu ham har yili Haj vaqtida o‘lim hollari ro‘y berishining sabablaridan biridir. So‘nggi ikki yil ichida 200 ga yaqin o‘lim qayd etilgan.

Saudiya Arabistonidagi Al-Baqi qabristoniga payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.) tomonidan asos solingani aytiladi, bu uni dindor musulmonlar uchun juda orzu qilingan dafn joyiga aylantiradi.

Haj vaqtida kimdir vafot etsa, nima bo‘ladi?

Agar hoji haj vaqtida vafot etsa, uning o‘limi haqida qarindoshlariga xabar qilinadi, ular marhumning shaxsini tasdiqlaydilar.

Keyin jasad yuviladi, o‘raladi va Saudiya hukumati tomonidan taqdim etilgan muzlatgichlarda tashiladi. Dafn marosimlari mashhur masjidda o‘tkaziladi, ammo qabrlarning o‘zi oddiy, ba’zida bir nechta jasadlar birga dafn etiladi. Qabriston yozuvlarida har bir dafn qilingan joy haqida batafsil ma’lumot berilishi, agar xohlasa, oilalarga tashrif buyurishga imkon berish muhimdir.

Saudiya hukumati yordam guruhlari bilan birgalikda barcha ziyoratchilarning hurmat bilan dafn etilishiini ta’minlashga harakat qilmoqda.