Isroilni genosidda ayblagan huquq himoyachisi Nobel mukofotiga sazovor bo‘ldi

2026 yilgi Nobel tinchlik mukofoti Janubiy Afrikalik advokat va inson huquqlari faoli Navanetxem Pilleyga beriladi. Norvegiya Nobel qo‘mitasi bu haqda e’lon qildi.

"Norvegiya Nobel qo‘mitasi 2026 yilgi Nobel tinchlik mukofotini Navi Pilleyga berishga qaror qildi", deyiladi bayonotda.

Pilley 2008 yildan 2014 yilgacha BMTning Inson huquqlari bo‘yicha Oliy komissari lavozimida ishlagan. Qo‘mita uni "tinchlikni targ‘ib qilish va xalqaro huquqni himoya qilish borasidagi sa’y-harakatlari uchun" taqdirladi. Taqdirlash marosimi an’anaviy ravishda dekabr oyida Osloda bo‘lib o‘tadi.

2026 yilgi mukofotga jami 208 nafar shaxs va 79 ta tashkilot nomzod qilib ko‘rsatildi. Mukofot 12 million shved kronasi (1,2 million AQSh dollari) ni tashkil etadi.

Navi Pilley o‘z faoliyatini Janubiy Afrikada aparteid davrida boshlagan. U rejim muxoliflarini, jumladan, polisiya tomonidan hibsga olingan o‘z eri himoya qilgan.

1973 yilda Pilley siyosiy mahbuslarning yuridik yordam olish huquqini ta’minladi. Rangli advokat sifatida u sud palatalaridan chetlashtirildi, ammo 1995 yilda u Janubiy Afrika Oliy sudida sudya sifatida ish boshlagan birinchi rangli ayol bo‘ldi.

So‘nggi yillarda Pilley Sharqiy Quddus va Isroilni o‘z ichiga olgan bosib olingan Falastin hududidagi huquqbuzarliklarni tekshirish bo‘yicha BMTning Mustaqil Xalqaro komissiyasiga raislik qildi. 2025 yilda komissiya Isroil G‘azo sektorida genosid sodir etgan degan xulosaga keldi.

Asosiy hisobot 2025 yil 16 sentyabrda e’lon qilindi. Komissiya Isroil Genosid konvensiyasida sanab o‘tilgan beshta harakatdan to‘rttasini sodir etgan degan xulosaga keldi: qotillik, jiddiy jismoniy yoki ruhiy zarar yetkazish, guruhni to‘liq yoki qisman yo‘q qilish uchun sharoit yaratish va tug‘ilishning oldini olish. Mutaxassislar G‘azodagi falastinliklarni guruh sifatida yo‘q qilish niyatini xavfsizlik kuchlarining birgalikdagi harakatlari va mamlakat rahbariyatining bayonotlarida aniqladilar. Komissiya shuningdek, prezident Isaak Gersog, Bosh vazir Benyamin Netanyaxu va sobiq mudofaa vaziri Yoav Galant genosidni qo‘zg‘atganini aniqladi.

Pilley davlatlarni qoralashdan harakatga o‘tishga chaqirdi. Komissiya Isroilga genosid harakatlarini sodir etish uchun ishlatilishi mumkin bo‘lgan qurol va jihozlarni o‘tkazishni to‘xtatishni va kompaniyalar va shaxslarning bunday harakatlarga yordam berishiga yo‘l qo‘ymaslikni tavsiya qildi.