MBHS va BEMlardan xalqaro standartlargacha: malakali moliyachi Nargiza Muratovaning professional hikoyasi

O‘zbekiston iqtisodiy tizimining o‘tgan yigirma yillik rivojlanishida buxgalteriya kasbi markaziy o‘rinda turdi. Milliy standartlardan xalqaro andozalarga o‘tish, avtomatlashtirish, shaffoflik – bularning barchasi o‘z ishiga sadoqatli va malakali mutaxassislar zimmasida bo‘ldi.

Shunday mutaxassislardan biri – “O‘zbekiston Kabel Televideniyesi” MCHJ bosh buxgalteri Nargiza Muratova, 20 yillik tajribaga ega, xalqaro darajadagi buxgalter va ACCA DipIFR sertifikati sohibasi.

— Nargiza opa, siz buxgalterlik faoliyatingizni MBHS davrida boshlagansiz. O‘sha paytdagi ish muhiti qanday edi?

— Ha, faoliyatimni MBHS, ya’ni Milliy buxgalteriya hisobi standartlari amal qilgan davrda boshlaganman. O‘sha paytlarda hisobotlar qo‘lda yuritilardi, har bir raqamni sinchiklab hisoblash kerak edi. Bu tizim intizomni, aniq ishlashni o‘rgatgan.

Men dastlab xususiy sektorda ishladim – o‘sha paytda korxonalar iqtisodiy o‘sish bilan birga hisobotlarda tartib o‘rnatishga muhtoj edi. Men joriy etgan hisob yuritish tizimi tufayli kompaniyada moliyaviy oqimlar aniqligi va soliq hisoboti sifati yaxshilandi.

— Keyinchalik siz turli tashkilotlarda ishlagansiz. Ularning har birida qanday hissangiz bo‘lgan?

— 2005–2014 yillarda telekommunikasiya sohasidagi kompaniyada ishladim. O‘sha paytda xizmatlar tez rivojlanayotgan, lekin buxgalteriya tizimi hali avtomatlashtirilmagan edi. Men 1C dasturini joriy qilish, xarajatlarni tahlil asosida optimallashtirish ustida ishladim. Natijada korxonaning foydalilik darajasi oshdi, hisobotlar tezroq tayyorlana boshlandi.

2011–2014 yillarda Mehnat vazirligi huzuridagi ilmiy-tadqiqot institutida ishladim. Bu yerda davlat moliyasi, ijtimoiy loyihalar hisobi bilan shug‘ullandim. Loyihalar hisobotlarini xalqaro donorlar talablari asosida tayyorlab, auditdan muvaffaqiyatli o‘tkazdik.

Keyinchalik mehmonxona biznesi va sanoat jihozlari savdosi bilan shug‘ullanadigan jamiyatlarda ishladim. U yerda ham moliyaviy tahlil tizimini qayta ko‘rib chiqib, xarajatlarni salmoqli ko‘rsatkichlarda kamaytirishga erishdik.

Hozir esa “O‘zbekiston Kabel Televideniyesi” MCHJda bosh buxgalter sifatida faoliyat yuritaman. Bu yerda men kompaniya hisobini xalqaro standartlarga moslashtirish, hisobotlarni transformasiya qilish va xalqaro auditorlar bilan hamkorlik tizimini yo‘lga qo‘yishga boshchilik qildim.

Bundan tashqari, kompaniyamiz rahbariyati menga xalqaro hamkorlar bilan tuziladigan shartnomalarni ko‘rib chiqish, tashqi auditor va huquqshunoslar bilan baravar ishlash vazifasini ishonib topshirgan.

— BEM va 1C dasturlarining joriy etilishi o‘sha paytda katta yangilik edi. Siz ularni qanday qabul qilgansiz?

— BEM – bizning elektron hisobga o‘tishdagi birinchi qadamimiz edi. U jarayonlarni tezlashtirdi, lekin imkoniyatlari cheklangan edi. Keyinchalik 1C paydo bo‘lib, bu sohada haqiqiy burilish yasadi. Men 1C’ni chuqur o‘rganib, uni turli tarmoqlarda moslashtira oldim.

Shu orqali kompaniyalarda hisobot tayyorlash va soliq to‘lov jarayonlari ancha soddalashdi. 1C tizimini to‘g‘ri joriy etish – bu texnik ish emas, balki biznes-jarayonlarni tahlil qilish va ularni raqamli formatga to‘g‘ri moslashtirishdir.

— Siz xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga (MHXS) o‘tish davrida faol ishtirok etgansiz. Bu qanday tajriba bo‘ldi?

— MHXS (IFRS) buxgalteriya tafakkurini tubdan o‘zgartiradi. Endi maqsad – faqat soliq hisobotini topshirish emas, balki kompaniya moliyaviy ahvolini xalqaro auditorlar, investorlar, hamkorlar uchun ochiq ko‘rsatish.

2020 yildan keyin bizning korxonada xalqaro standartlarga transformasiya jarayoni boshlandi. Men bu jarayonda rahbar sifatida qatnashdim – MHXS talablari asosida hisob siyosati yangilandi, aktiv va majburiyatlar qayta baholandi. Bu tajriba menga strategik fikrlashni o‘rgatdi va xalqaro moliyaviy madaniyatni chuqur anglash imkonini berdi.

— Siz 2022 yilda ACCA DipIFR sertifikatini olgansiz. Bu sizning kasbiy o‘sishingizda qanday ahamiyat kasb etdi?

— DipIFR – bu global darajadagi malaka. U nafaqat nazariya, balki amaliy tahlil, baholash va qaror qabul qilishni o‘rgatadi. Sertifikatni olish jarayonida men xalqaro hisobotni “dunyo tili” sifatida o‘rgandim.

Bu malaka menga kompaniyamizda xalqaro auditorlar bilan bevosita ishlash, hisobotlarni ularning talablari asosida tayyorlash imkonini berdi. Shuningdek, ACCA DipIFR orqali men o‘z sohamda xalqaro tan olinishga ega bo‘ldim.

— Siz, shuningdek, IAPBE diplomini ham olgansiz. Bu qanday bosqich bo‘ldi?

— IAPBE dasturi menga o‘z bilimimni yanada chuqurlashtirishga yordam berdi. Bu yerda strategik moliyaviy rejalashtirish, biznes tahlili, investision baholash kabi mavzular amaliy yo‘sinda o‘rganiladi. Men bu kursni tamomlab, xalqaro darajada malakali buxgalter sifatida tan olindim.

— Siz O‘zbekiston Buxgalterlar va Auditorlar Milliy Assosiasiyasi (O‘BAMA) faoliyatida ham faol ekansiz. Bu faoliyatingiz nimalardan iborat?

— Ha, men O‘BAMA faoliyatida bir necha yildan beri qatnashib kelaman. Bu tashkilot bizning kasb uchun katta maktab: tajriba almashish, qonunchilikdagi o‘zgarishlarni muhokama qilish, seminar va treninglar tashkil etish imkonini beradi.

Men bu assosiasiyada faol a’zo sifatida MHXS bo‘yicha ishchi guruhlarda ishtirok etganman. Bu orqali nafaqat o‘zim o‘rgandim, balki tajribamni boshqalarga ham ulashdim.

— Siz ESG (Environmental, Social, Governance) va barqaror rivojlanish hisobotlariga alohida qiziqishingizni aytgan edingiz. Bu yo‘nalish haqida fikringiz qanday?

— Ha, bu mavzu menga juda qiziq. ESG va “green accounting” hali O‘zbekistonda amaliyotga to‘liq kiritilmagan, lekin barqaror rivojlanish masalasi – bu kelajak. Bugun kompaniyalar nafaqat ko‘rayotgan foydalari, balki atrof-muhitga, xodimlarga va jamiyatga bo‘lgan ta’sirini ham o‘lchashni o‘rganmoqda.

Men ushbu yo‘nalishda tadqiqot olib borayapman, xalqaro hisobotlarda qo‘llanilayotgan yondashuvlarni o‘rganib chiqyapman. Ishonchim komilki, yaqin yillarda O‘zbekistonda ham ESG reporting bo‘yicha ilk amaliy loyihalar paydo bo‘ladi. Va men bu jarayonda faol ishtirok etmoqchiman.

Dilmurod Do‘stbekov suhbatlashdi.