O‘zbekiston va Pokiston strategik yaqinlashuvining yangi bosqichi: ikki mamlakat yetakchilari sammitining asosiy yakunlari

Joriy yilning 6-fevralida yakunlangan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Pokiston Islom Respublikasiga davlat tashrifi mamlakatlar o‘rtasidagi strategik sheriklik rivojida muhim bosqich bo‘ldi. Tashrif hamkorlikka qo‘shimcha turtki berdi va jadal rivojlanib borayotgan siyosiy muloqotni yangi amaliy mazmun bilan boyitdi.

Islomoboddagi muzokaralar muloqotning davriy uchrashuvlar formatidan tizimli o‘zaro hamkorlik mexanizmiga aylanishini namoyon etdi. Bu kontekstda muhim voqea sifatida Oliy darajadagi Strategik hamkorlik kengashining birinchi yig‘ilishi o‘tkazilishi bo‘lib, ushbu formatni ikki tomonlama munosabatlar arxitekturasining «tayanch konstruksiyasi»ga aylantirdi.

Mazkur platformaning ishga tushirilishi aniq natijalarga erishishga qaratilgan tizimli ishlarning boshlanishini anglatdi. Buni uzoq muddatli istiqbolga mo‘ljallangan «yo‘l xaritalari», Qo‘shma deklarasiyada va davlatlararo o‘zaro hamkorlikning deyarli barcha sohalarini qamrab olgan qariyb 30 ta hujjatdan iborat salmoqli paket qabul qilingani tasdiqlaydi.

Siyosiy maslahatlashuv mexanizmlarini mustahkamlashga alohida e’tibor qaratildi: tomonlar Toshkentda tashqi siyosat idoralarining Muvofiqlashtiruvchi qo‘mitasining birinchi yig‘ilishini o‘tkazishga kelishib oldilar, shuningdek xalqaro maydonda o‘zaro qo‘llab-quvvatlashni tasdiqladilar. Xususan, Islomobodning O‘zbekistonning JSTga a’zo bo‘lishiga ko‘magi alohida ta’kidlandi va Pokistonning 2025–2026 yillarda BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy bo‘lmagan a’zosi sifatidagi konstruktiv roli qayd etildi.

Ayniqsa yorqin voqea sifatida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevga oliy davlat mukofoti – «Nishon-e-Pokiston» ordenini tantanali topshirish marosimi bo‘ldi. Ushbu mukofotning Prezident Osif Ali Zardari tomonidan topshirilishi yetakchilar o‘rtasidagi shaxsiy ishonchning yuqori darajasini yaqqol tasdiqladi hamda O‘zbekiston Rahbarining ikki xalq do‘stligini mustahkamlashdagi tarixiy xizmatlarining e’tirofi bo‘ldi.

Sammitning yana bir muhim tarkibiy qismi xavfsizlik sohasidagi hamkorlik bo‘ldi. O‘zbekiston rahbari Pokiston quruqlik qo‘shinlari qo‘mondoni feldmarshal Osim Munir bilan alohida uchrashuv o‘tkazdi, erishilgan kelishuvlar esa mudofaa vazirliklari o‘rtasida imzolangan «yo‘l xaritasi»da mustahkamlandi.

Shu bilan birga, ushbu yo‘nalishdagi o‘zaro hamkorlik huquqni muhofaza qilish sohasida qabul qilingan kelishuvlar paketi hisobidan sezilarli darajada kengaytiriladi. Tashrif davomida korrupsiyaga qarshi kurashish, giyohvand moddalar noqonuniy aylanishiga qarshi kurash va hukm qilingan shaxslarni o‘zaro topshirish to‘g‘risidagi ikki tomonlama shartnomalarga erishildi, bu esa transchegaraviy tahdidlarga qarshi kurashda ishonch va muvofiqlashtirishning yuqori darajasidan dalolat beradi.

Xavfsizlik sohasidagi sheriklikni mustahkamlash bilan bir qatorda, muzokaralarda iqtisodiy hamkorlik asosiy o‘rinni egalladi. Bu yo‘nalishda qo‘shma ishlar uchun mustahkam poydevor avval bo‘lib o‘tgan Hukumatlararo komissiyaning 10-sessiyasi davomida yaratildi. Unda tovar ayirboshlash hajmini 2 milliard dollarga yetkazish bo‘yicha yangi mexanizmlar, jumladan fitosanitariya protokollarini kelishishni jadallashtirish va mehnat munosabatlari bo‘yicha qo‘shma ishchi guruh tuzish ishlab chiqildi.

Yana bir muhim voqea sifatida ikki davlat rahbarlari hamda 300 dan ortiq yetakchi korxona, kompaniya va ishbilarmonlik tuzilmalari vakillari ishtirok etgan qo‘shma biznes-forum bo‘ldi. Tadbir yakunida ilk bor erishilgan kelishuvlar to‘g‘risidagi Protokol imzolandi, unda qo‘shma loyihalarni amalga oshirishning aniq muddatlari belgilandi va vazirlik hamda idoralar rahbarlarining shaxsiy mas’uliyati o‘rnatildi.

Mazkur tashabbuslarni oliy darajada mustahkamlab, ikki mamlakat yetakchilari qishloq xo‘jaligi, to‘qimachilik sanoati va geologiyadan tortib raqamli texnologiyalar, logistika va farmasevtikagacha bo‘lgan iqtisodiyotning asosiy tarmoqlarini qamrab olgan salmoqli hujjatlar paketini qabul qildilar. Shu bilan birga radiasiya va yadroviy xavfsizlik, ekologiya, favqulodda vaziyatlarni boshqarish sohalarida muhim kelishuvlar qabul qilindi.

Strategik sheriklikni kengaytirish bo‘yicha tanlangan yo‘nalishning samaradorligi aniq ko‘rsatkichlar bilan tasdiqlanmoqda: so‘nggi 8 yil ichida o‘zaro savdo hajmi 15 barobar oshib, o‘tgan yil yakunlariga ko‘ra qariyb 500 million dollarga yetdi. Ijobiy dinamikaning barqarorligini ta’minlash va tovar ayirboshlashni 2 milliard dollarga yetkazish maqsadida amaldagi preferensial savdo to‘g‘risidagi bitim doirasida tovar nomenklaturasini bir necha barobar kengaytirish to‘g‘risida qaror qabul qilindi.

O‘zbek–pokiston munosabatlarining yana bir muhim «drayveri» investisiyaviy hamkorlikdir. Xususan, so‘nggi 8 yil ichida O‘zbekistonda pokiston kapitali ishtirokidagi korxonalar soni 6,5 barobar oshib, qariyb 230 taga yetdi. Ushbu dinamikani qo‘llab-quvvatlash maqsadida o‘tgan tashrif davomida 3,5 milliard dollarlik qo‘shma loyihalar portfeli shakllantirildi, shuningdek O‘zbek–Pokiston Ishbilarmonlar kengashini tuzish bo‘yicha kelishuvga erishildi va kichik hamda o‘rta biznesni rivojlantirish sohasida hamkorlik to‘g‘risidagi bitim imzolandi.

Shu bilan birga, O‘zbek–Pokiston sherikligining institusional bazasi Samarqand va Islomobod, Termiz va Peshovar ma’muriyatlari o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri hamkorlik to‘g‘risidagi shartnomalar bilan mustahkamlandi. Bundan tashqari, ikki mamlakat viloyatlari va provinsiyalari o‘rtasidagi muloqotni yo‘lga qo‘yishning birinchi qadami sifatida joriy yilning o‘zida Xiva shahrida Mintaqalararo forum o‘tkazish to‘g‘risida qaror qabul qilindi.

Hamkorlikning yana bir strategik ustuvor yo‘nalishi transport-logistika o‘zaro bog‘liqligini mustahkamlashdir. Xususan, port xizmatlari sohasida bitim imzolandi, bu esa «Termiz – Naybobod – Logar – Xarlachi» temir yo‘li loyihasini amalga oshirishga muhim qo‘shimcha bo‘ladi. Hisob-kitoblarga ko‘ra, ushbu yo‘lakni rivojlantirish yuklarni yetkazib berish muddatini 3–5 kungacha qisqartirib, ularning qiymatini 40 foizga kamaytiradi hamda Markaziy Osiyoni Karachi va Gvadar portlari bilan integrasiyalashga xizmat qiladi.

Shu bilan birga «Pokiston – Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston» yangi transport koridorini yaratish va ushbu yo‘nalish bo‘yicha sinov tashuvlarini joriy yil fevral oyidayoq boshlash to‘g‘risida kelishuvga erishildi. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko‘ra, bu logistika xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirish, ta’minot barqarorligini oshirish va tashqi savdo aloqalarini diversifikasiya qilishga xizmat qiladi.

Madaniy-gumanitar hamkorlik ham yangi bosqichga chiqdi. Bunga Bobur nomidagi bog‘ning barpo etilishi va Islomoboddagi ko‘chalardan biriga «Toshkent» nomi berilishi, Lahorda qo‘shma madaniyat markazining tashkil etilishi, shuningdek Pokistonda O‘zbekiston madaniyati haftaligi va o‘zbek kinosi kunlarining o‘tkazilishi yorqin dalil bo‘ldi. Bunga muhim qo‘shimcha sifatida akademik aloqalar kengaytirildi: Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti va Peshovar universiteti o‘rtasida hamkorlik to‘g‘risidagi bitim qabul qilindi.

Strategik o‘zaro hamkorlikni chuqurlashtirish bo‘yicha yana bir muhim qadam sifatida Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti hamda Islomobod mintaqaviy tadqiqotlar instituti o‘rtasida O‘zbek–Pokiston ekspertlar kengashini tashkil etish to‘g‘risidagi memorandum imzolandi. Yangi format strategik sheriklikni analitik jihatdan qo‘llab-quvvatlash va qo‘shma tashabbuslarni muvofiqlashtirish uchun doimiy platformaga aylandi.

Umuman olganda, tashrif yakunlari O‘zbek–Pokiston hamkorligiga mintaqalararo integrasiyaning o‘ziga xos «lokomotivi» sifatidagi rolni mustahkamladi. Yetakchilarning qat’iy siyosiy irodasi, keng ko‘lamli iqtisodiy loyihalar va chuqurlashib borayotgan madaniy-gumanitar muloqot uyg‘unligi Markaziy va Janubiy Osiyo o‘rtasida barqaror rivojlanish va o‘zaro bog‘liqlikni tiklash uchun tarixiy imkoniyatni taqdim etadi.

Kayrat Axmedov,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi
Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti (SMTI)
etakchi ilmiy xodimi