Temir tulpor komandirining jasorati

Fashizm ustidan qozonilgan g‘alabaning 75 yilligi munosabati bilan «Tarixning o‘qilmagan sahifalari» rukni ostida navbatdagi o‘zbek qahramoni haqida hikoya qilamiz. Ushbu qahramonimiz Ikkinchi jahon urushida tillarda doston bo‘lgan harbiy texnikalardan biri T-34 tanki va jangovar mashinalarni ta’mirlash rotasi komandiri Xayrutdin Asamutdinovdir.

Xayrutdin Asamutdinov 1924 yil Toshkent shahrida hunarmand oilasida tug‘ilgan. Otasi Asamutdin bobo va onasi Marhamat aya milliy do‘ppido‘zlik bilan shug‘ullanishgan. Xayrutdin oilada 10 nafar farzandning ikkinchisi edi. Uning ayni o‘spirinlik yillari Ikkinchi jahon urushining suronli yillariga to‘g‘ri keldi. Chunki qahramonimizning 114-maktabni tamomlagan paytda fashistlar Yevropaning bir qator davlatlariga bosqinchi sifatida urush e’lon qilgandi. Oradan bir yil vaqt o‘tgandan keyin maktabni a’lo baholar bilan tugatgan Xayrutdin Asamutdinov Toshkent aviasiya zavodida chilangar bo‘lib ishladi. Keyinchalik esa o‘z ixtiyori bilan Chirchiq shahriga ko‘chirib keltirilgan 1-Xarkov tankchilar bilim yurtiga o‘qishga kirdi. 1942 yilning oktyabr oyidan 1943 yilning avgust oyiga qadar jangovar mashina boshqarish bo‘yicha tezlashtirilgan muddatda yetarli bilimlarga ega bo‘lib, frontga yuborildi. O‘sha paytlarda o‘zbek tankchi ofiseri kam uchraydigan holat edi va u bu borada birinchilardan bo‘ldi.

Kichik leytenant Xayrutdin Asamutdinov o‘qishni tugatgandan keyin Ural harbiy okrugidagi 2-chi zahira tankchi polkida T-34 tanki komandiri etib tayinlangan. 1943-1944 yillar Dasht fronti (Stepnoy front keyinchalik 2-Ukriana fronti deb nom berilgan) 110-brigadasi, 1-batalyonida tank komandiri sifatida janglarda qatnashdi. 1943 yil 2-Ukraina frontining 5-gvardiyachi tank armiyasi, 18-tank korpusi, 110-tank brigadasi zahira rotasi ofiserlari tarkibiga qo‘shildi. Bilim yurtida olgan tajribasi tufayli T-34 tanki komandiri sifatida janglarda kirishdi. 1944 yilning yanvar-fevral oylarida Znamensk hamda Kirovgograd shaharlari uchun bo‘lgan janglardagi jasorati uchun «Qizil yulduz» ordeni bilan taqdirlandi. 

O‘zbek jangchisining o‘sha janglardagi qahramonligini rota komandiri quyidagicha tasvirlagan va mukofotga tavsiya etgan: «Znamensk hamda Kirovgograd shaharlarini nemis bosqinchilaridan ozod qilish janglarida kichik leytenant Asamutdinov jasorat va mardlik na’munalarini ko‘rsatdi. U o‘zining T – 34 tanki ta’mirlanayotgan paytda jangda shikastlangan boshqa 15 ta tank va 32 ta g‘ildirakli artilleriya qurollarini tirgakli texnika yordamida dushman hujumidan bexatar hududga olib o‘tishda misli ko‘rilmagan jasorat namoyish qildi. Shuningdek, u har safar jang maydoniga qaytishda quroldosh do‘stlariga zarur qurol-aslahalarni yetkazib, brigadaning jangovar topshiriqlarni a’lo darajada bajarishida munosib hissasini qo‘shdi. Xayrutddin Asamutdinov ko‘rsatgan jasorat va mardlik na’munalari «Qizil yulduz» ordeni bilan mukofotlanishga loyiq. Texnik ta’minlash rotasi komandiri katta leytenant Griga. 12 fevral, 1944 yil».

Dushmanga qarshi misli ko‘rilmagan og‘ir janglarda toblangan Xayrutdin Asamutdinovga 1944 yilning 6 sentyabrida leytenant unvoni berildi. Komandirlarining ishonchidan ruhlangan jasur o‘zbek o‘g‘loni oradan bir hafta o‘tib, navbatdagi qahramonligi bilan 110-tank brigadasiga na’muna bo‘ldi. Asamutdinovning tamirlash vzvodi 19 avgustdan 12 sentyabrga 34-batalyon tanklarining 2250-2950 kilometr masofani muvaffaqiyatli bosib o‘tishini ta’minladi va buning natijasida Ruminiyaning Alba-Yuliya shahri ozod etildi. Brigadaning mazkur yurishida leytenant Xayrutdin Asamutdinov vzvodi tomonidan 44 tankning jangovar shayligi ta’minlandi. U tomonidan ko‘rsatilgan mardlik va jasorat bu safar «II-chi darajali Vatan urushi» ordeniga loyiq topildi.

Ukraina, Ruminiya, Vengriya, Yugoslaviya, Avstriya, Germaniya va Chexoslovakiyani fashist bosqinchilaridan ozod etishda munosib hissasini qo‘shdi. Ushbu shaharlarni ozod qilishdagi qahramonliklari evaziga «Germaniya ustidan qozonilgan g‘alaba uchun», «Budapeshtni ozod qilganligi uchun», «Venani ozod qilganligi uchun», «Jangovar xizmatlari uchun» medallari bilan taqdirlandi. Shuningdek, Pyatixatki, Znamenka, Kirovograd, Korsun, Uman, Yassi, Xushi, Ploeshti, Buxarest, Bichke, Sekeshfexervar, Budapesht, Mor, Zirez, Vesprem, Zalagerseg, Kestel, Varshar, Kermend, Sentgottard, Vena, Trayzen, Sankt-Pelten kabi shaharlar uchun bo‘lgan janglarda Oliy qo‘mondonlikning yigirmaga yaqin tashakkurnomasi bilan taqdirlandi.

2-Ukraina fronti tarkibida harakat qilgan 5-gvardiyachi tank armiyasi, 18-tank korpusi, 110-tank brigadasi marshal Ivan Konev qo‘mondonligida Kursk ostonasidagi mashhur Proxorovka tanklar to‘qnashuvi, Korsun-Shevchenko operasiyasi hamda Dnepr daryosini kechib o‘tishda juda muhim g‘alabalarga erishdi. Fashistlarning bir necha armiyalardan tashkil topgan «Janub» guruhi aynan mana shu ikki shahar uchun bo‘lgan janglarda butunlay tor-mor etildi. O‘zbek ofiseri Xayrutdin Asamutdinov o‘z ta’mirlash bo‘linmasi bilan tanklarni tezkorlik bilan jangavor shay holatiga keltirish hamda qo‘shinning muvaffaqiyatini ta’minlashda yengilmas jasorat va matonat na’munalari ko‘rsatdi.

Dushmanga qarshi ayovsiz janglarda leytenant Asamutdinov g‘alabaga bo‘lgan ishonchi va mardligi bilan o‘zbek jangchisiga xos bo‘lgan irodani namoyish qildi. U frontdan yaqinlariga yuborgan xat va fotosuratlar ortiga bitilgan dil so‘zlar orqali fashist bosqinchilari ustidan albatta g‘alaba qozonamiz deya qayta-qayta ta’kidlardi. Ayniqsa, ukasi Zayniddinga jangavor topshiriqlardan keyin tushgan rasmlarini jo‘natib turishni kanda qilmadi. Ayovsiz janglar bilan g‘alabani Berlinda kutib olgan o‘zbek tankchisi urushdan keyin ham hirbiy xizmatni davom ettirib, 1947 yil yil jonajon O‘zbekistonga qaytib keldi.

Bir necha muddat Frunze (hozirgi Yakkasaroy) tumani yoshlar tashkilotida ikkinchi kotib bo‘lib ishlagan qahramonimz keyinchalik xavfsizlik xizmati maktabi va O‘rta Osiyo Davlat universiteti (hozirgi Milliy universitet)da tahsil oldi. Frontda orttirgan tajribasi, tezkor va o‘z vazifasiga sidqidildan yondashishi tufayli davlat xavfsizlik qo‘mitasida turli rahbarlik lavozimlarida ishladi. O‘zbekiston fuqaro aviasiyasi kontrazvedkaviy ta’minlash bo‘limi tezkor xodimi, DXQ Farg‘ona, Sirdaryo va Surxondaryo viloyatlari boshqarmalarida turli lavozimlarda faoliyat ko‘rsatdi. Xavfsizlik xizmati sohasida o‘ttiz yildan ortiq samarali mehnat qilgan polkovnik Xayrutdin Asamutdinov «I-chi va II-chi darajali benuqson xizmatlari uchun» va boshqa bir qator medallar bilan mukofotlandi.

Urush yillarida NKVD xodimi sifatida front ortida samarali mehnat qilgan serjant Mavjuda Tojirova bilan turmush qurgan Xayrutdin Asamutdinov ikki o‘g‘lini ham xuddi o‘zi kabi oliy ma’lumotli huquq-targ‘ibot xodimi qilib tarbiyaladi. Katta farzandi Alisher Asamutdinov turli davlat tashkilotlarida yurtimizga munosib xizmat qilgan bo‘lsa, kichik o‘g‘li Muhitdin Asamutdinov otasi izidan borib, davlat xavfsizlik qo‘mitasi xodimi sifatida faoliyat ko‘rsatdi. Nevarsi Aziz Asamutdinov ham oilaviy an’anani davom ettirgan holda harbiy sohada el-yurt osoyishtaligiga o‘zining munosib hissasini qo‘shib kelmoqda. Mamlakatimiz xavfsizlik xizmatida Asamutdinovlar sulolasida o‘ziga xos maktabni yaratgan Ikkinchi jahon urushi qahramonining hayot yo‘li bugungi avlod vakillarini Vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda munosib o‘rin tutadi.

Asror RO‘ZIBOYEV,

“Vatanparvar” gazetasi muxbiri