Prokuror: "Armanistonning Ozarbayjonga qarshi qurolli mojarosi tajovuzkor urush sifatida baholanishi kerak"

3 noyabr kuni Armaniston Respublikasi fuqarolari — Araik Arutyunyan, Arkadiy Gukasyan, Bako Saakyan, David Ishxanyan, David Babayan, Levon Mnasakanyan va boshqa shaxslarning Ozarbayjonga qarshi Armaniston harbiy tajovuzi natijasida tinchlik va insoniyatga qarshi jinoyatlar, shu jumladan tajovuzkor urushni tayyorlash va yuritish, genosid, urush qonunlari va odatlarini buzish, terrorizm, terrorizmni moliyalashtirish, hokimiyatni zo‘ravonlik bilan egallash, uni kuch bilan saqlab qolish va boshqa ko‘plab jinoyatlarda ayblanayotgan ishlar bo‘yicha ochiq sud jarayoni davom ettirildi.

Sud majlisi Bokudagi Harbiy sudda sudya Zeynal Agayev raisligida, sudyalar Jamal Ramazanov va Anar Rzayev (zahira sudya — Gyunel Samedova) ishtirokida bo‘lib o‘tdi. Har bir ayblanuvchiga o‘ziga ma’lum tildagi tarjimonon, shuningdek, himoya advokatlari ta’minlandi.

Sud majlisida ayblanuvchilar, ularning advokatlari, ayrim jabrlanuvchilar, ularning huquqiy vorislari va vakillari, shuningdek, davlat ayblovini qo‘llab-quvvatlovchi prokurorlar ishtirok etdilar.

Davlat ayblovini himoya qiluvchi prokurorlarga so‘z berildi.
Avvalgi majlisda tomonlar sud tergovi yakuniga qarshi emasliklarini va taqdim etilgan dalillar bilan tanishganliklarini bildirgan edilar.

Bosh prokurorning katta yordamchisi Vyusal Aliyev ma’lum qildiki, bir yil ichida taxminan 100 dan ortiq sud majlisi o‘tkazilgan, hujjatlar va dalillar 500 soatdan ortiq vaqt davomida o‘rganilgan.

Prokuror shunday dedi:

«Ayblanuvchilar, jabrlanuvchilar va guvohlar so‘roq qilindi. Sud majlislarida tergov vaqtida to‘plangan dalillar hamda himoya tomonidan taqdim etilgan dalillar izchil o‘rganildi. Taqdim etilgan dalillarga asoslanib, biz ayblanuvchilarning 1988 yildan buyon sodir etilgan ko‘plab jinoyatlarga aloqadorligini isbotlangan deb hisoblaymiz».

Shuningdek, prokuror aytdiki, ayblovlar qayta ko‘rib chiqiladi, Armaniston davlati va uning tashkil etgan jinoyatkor tuzilmalari tomonidan sodir etilgan jinoyatlar hamda ayblanuvchilarning bu jinoyatlardagi ishtirokini tasdiqlovchi dalillar qayta tahlil qilinadi. Aliyev ta’kidladi: hozir sud oldida turgan shaxslar — bu faqatgina ishtirokchilarning bir qismi, ularning barchasi hali javobgarlikka tortilishi kerak.

Umuman, sudlanuvchilarga 1988 yildan 2023 yil 20 sentyabrgacha Armaniston davlati va u tuzgan jinoyatkor tashkilot tomonidan sodir etilgan jinoyatlarda to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki bilvosita ishtirok etganlik ayblovi qo‘yilgan.

Ayblov xulosasi 6 qismdan iborat. Avvalo, Ozarbayjon Respublikasining suveren hududlarini bosib olish niyatini o‘z ichiga olgan jinoyatkor niyatning paydo bo‘lishini tasdiqlovchi dalillar e’lon qilindi.

Sud majlisida prokuror jinoyatkor tashkilot tushunchasini huquqiy jihatdan izohladi va bu tashkilotning yaratilishini tasdiqlovchi hujjatlarni o‘qib eshittirdi.

Ta’kidlandi: jinoyatkor tashkilot rahbarlarining asosiy maqsadi har qanday yo‘l bilan Ozarbayjondan ajralib chiqish va Qorabog‘ mintaqasini bosib olish bo‘lgan.

Prokurorlar shuningdek, tashkilotning mafkuraviy ildizlari va tarixiy ketma-ketligiga e’tibor qaratdilar.

Ular orasida Armaniston harbiy-siyosiy rahbariyati vakillari, jinoyat g‘oyalarini targ‘ib qilgan shaxslar — Zori Balayan, Silva Kaputikyan, Igor Muradyan, Vazgen Manukyan, Arkadiy Manucharyan, Arkadiy Gukasyan, Levon Melik-Shahnazaryan, Robert Kocharyan, Serj Sargsyan, Samvel Babayan, Jirayr Sefilyan, Vitaliy Balasanyan, Arkadiy Karapetyan, Georgiy Petrosyan va boshqalar tilga olindi.

Ular “Miyasum” (“Birlik”) nomi bilan atagan, ozarbayjon xalqiga nisbatan milliy-etnik nafrat va adovatga asoslangan g‘oyalar atrofida jinoyatkor tashkilotga birlashganliklari qayd etildi.

Keyin Ozarbayjon Respublikasining suveren hududlarini bosib olish, genosid, tinch aholini qirqin qilish, terrorchilik aktlari va boshqa jinoyatlar bo‘yicha dalillar taqdim etildi.

Prokuror ta’kidladi: Armaniston tomonidan Ozarbayjonga qarshi boshlangan qurolli mojaro xalqaro huquq nuqtai nazaridan tajovuzkor urush sifatida baholanishi kerak.

1988–1994 yillarda Armaniston tajovuzi natijasida Ozarbayjon Respublikasining 12 shahri, 18 shaharchasi va 895 qishlog‘i, jami 925 aholi punkti bosib olingani bildirildi.

Prokuror Nasir Bayramov Shusha, Xo‘javend, Fuzuli, Agdam, Zangelan va boshqa hududlarning bosib olinishi, tinch aholining qirqin qilinishi haqidagi dalillarni taqdim etdi.

U shuningdek, 8 may 1992 yilda Shusha shahrining to‘rt tomondan hujum bilan bosib olinishi, bu amaliyot Armanistondan kelgan buyruqlar asosida Arkadiy Ter-Tadevosyan boshchiligida amalga oshirilganini qayd etdi.

Prokuror Fuad Musayev Kalbajar, Agdam, Fizuli, Ҷabrail, Zangelan, Gubadli tumanlarining okkupasiyasi, 2016 yil aprel janglari haqidagi tafsilotlarni keltirdi.

Shuningdek, u shunday dedi:

«Armaniston tomonidan olib borilgan tajovuzkor urush va okkupasiya siyosati ishtirokchilari xalqaro huquq nuqtai nazaridan urush jinoyatlari va insoniyatga qarshi jinoyatlarni sodir etgan shaxslar hisoblanadi».

Prokuror Tarana Mammadova 2020 yil iyul oyidagi Tovuz janglari, shuningdek, 44 kunlik urush davrida Ganja, Mingechevir, Barda, Terter va boshqa shaharlarning bombardimon qilinishi haqidagi ma’lumotlarni bayon qildi.

Prokuror Vyusal Abdullayev esa odamlarning majburan yo‘qolishi, asir olinishi, qiynoqqa solinishi, minalar qo‘yilishi, terrorchilik harakatlari, noqonuniy joylashtirish va qurolli guruhlarni tashkil etish bilan bog‘liq jinoyatlarni sanab o‘tdi.

Sud zalidagi monitorlarda fotosuratlar, xaritalar va raqamli dalillar namoyish etildi.
Sud jarayoni 6 noyabr kuni davom etadi.

Xabar qilinishicha, bu ishda jami 15 nafar arman millatiga mansub shaxs — Araik Arutyunyan, Arkadiy Gukasyan, Bako Saakyan, David Ishxanyan, David Babayan, Levon Mnasakanyan va boshqalar Ozarbayjon Jinoyat Kodeksining tegishli moddalariga binoan, shu jumladan 100 (tajovuzkor urushni rejalashtirish va yuritish), 103 (genosid), 105 (aholini qirqin qilish), 113 (qiynoq), 214 (terrorizm), 214-1 (terrorizmni moliyalashtirish), 278 (hokimiyatni zo‘rlik bilan egallash), 279 (noqonuniy qurolli tuzilmalar yaratish) va boshqa moddalari bo‘yicha ayblanmoqda.