Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi jahon energetika bozorlariga qanday ta’sir qilishi mumkin?

The Middle East Economy jurnalidagi maqolada kuniga taxminan 20 million barrel neft o‘tadigan Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi muqobil eksport yo‘llarining cheklanganligi sababli narxlarning keskin oshishiga olib kelishi mumkinligi ta’kidlangan. Tahlilchilarning hisob-kitoblariga ko‘ra, hatto qisqa muddatli uzilishlar ham Brent neftining narxini barreliga 100 dollarga tushirishi va global iqtisodiyot uchun inflyasiya xavfini oshirishi mumkin.

Hormuz bo‘g‘ozi ko‘pincha dunyodagi eng muhim neft ta’minoti bo‘g‘ozi deb ataladi. Xalqaro energetika agentligi (IEA) ma’lumotlariga ko‘ra, bo‘g‘ozdan kuniga taxminan 20 million barrel neft o‘tadi, shundan 70 foizi Osiyoga yo‘naltiriladi. Jahon dengiz neft savdosining qariyb 30 foizi ushbu yo‘nalish orqali o‘tadi va muqobil yo‘llar cheklangan. Shuning uchun ta’minotdagi har qanday uzilish global neft bozoriga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
Hormuz bo‘g‘ozini chetlab o‘tish uchun kuniga atigi 4,2 million barrel quvur liniyasi quvvati mavjud. Hatto qisqa muddatli uzilishlar ham narxlarning sezilarli darajada o‘zgarishiga olib kelishi mumkin. Bo‘g‘oz orqali tashiladigan yagona narsa neft emas. Uning yopilishi Qatar va BAAdan suyultirilgan tabiiy gaz eksportini to‘xtatadi, ular global suyultirilgan tabiiy gaz ta’minotining taxminan 20 foizini tashkil qiladi va deyarli muqobil yo‘llar yo‘q. Bo‘g‘oz Saudiya Arabistoni, BAA, Quvayt, Qatar, Iroq va Erondan neft eksportining asosiy yo‘nalishi hisoblanadi.
Asosiy ta’minot yo‘nalishlari Xitoy, Hindiston va Yaponiyadir. Agar uzilishlar yuzaga kelsa, kuniga taxminan 6,5 million barrel muqobil yo‘nalishlar, jumladan, Saudiya Arabistonining Qizil dengizga olib boradigan quvuri va Amirliklarning Fujayra portiga olib boradigan quvuri orqali qayta yo‘naltirilishi mumkin. Hormuz bo‘g‘ozi orqali yetkazib beriladigan ulkan hajmlar va cheklangan muqobil yo‘nalishlarni hisobga olgan holda, har qanday uzilishlar global neft bozori uchun jiddiy oqibatlarga olib keladi. Narxlarning sezilarli darajada oshishi deyarli muqarrar bo‘ladi va uzoq davom etadigan inqiroz jismoniy neft tanqisligiga olib kelishi mumkin.