Ayol kishi va teng huquqlilik

Ushbu mavzuda so‘z yuritishdan oldin «ayol kishi bilan erkak kishining orasidagi teng huquqlilik» deganda nimani tushunish kerak, uning nisbiyligi bormi yoki mutlaq bir narsami, avval mana shuni belgilab olish zarur bo‘ladi. Chunki dunyoning ko‘pgina joyida ayol kishiga erkak kishi bilan teng huquq berish shiori ostida ayollarga zulm qilindi va qilinmoqda. Agar barcha narsada istisnosiz tariqada ayol bilan erkak teng bo‘lishi shart bo‘lganida, Alloh taolo inson zotini ayol va erkak qilib, ikki jinsga ajratib yaratmas edi.

Modomiki, inson ayol va erkakdan iborat ekan, ular biologik va psixologik jihatdan va boshqa jihatlardan farq qilar ekan, albatta, mazkur omillar hisobga olinishi zarur. Ayollarga xos masalalarda ularga erkaklardan ko‘p huquq berilishi lozim. Chunki bu masalalar ayollik tabiatiga mos masalalardir. Erkaklarga xos masalalarda esa erkaklarga ko‘p huquq berish kerak. Chunki erkaklarning huquqini ayollarga bergandan nima foyda?! Ayollar baribir ulardan foydalanmaydi. Ham ayollar, ham erkaklar uchun umumiy bo‘lgan masalalarda esa ikki tomonga teng huquq berish kerak bo‘ladi.

Misol uchun, musulmonlar ba’zi g‘arb yurtlarida ayol kishining ko‘mir konida, yer ostida ishlab turib ko‘zi yorigani haqidagi xabarni gazetada o‘qishganda ko‘zlariga yosh olib, o‘sha bechora ayolning huquqi poymol qilinganiga achinadilar. Shuningdek, musulmon mehmonlar sobiq covet Ittifoqi ko‘chalarida asfalt yotqizayotgan ayollarni ko‘rib, «qalbim ezilib ketmoqda», deb duv-duv yosh to‘kkanlarini tushunsa bo‘ladi.

Qadimda ayol kishini odam o‘rnida ko‘rmay kamsitilgan bo‘lsa, hozirda teng huquqlilik nomi ila xo‘rlanayotgani sir emas. Ayollar huquqi haqidagi masalani o‘z joyida alohida gaplashishni kelishib olaylik-da, hozir joriy mavzuimiz – ayollar va teng huquqlilik haqida mulohaza yuritaylik.

Ayol kishining teng huquqliligi haqidagi xalqaro hujjatlar endigina ellik yoshga to‘ldi. Islom esa bu masalani salkam o‘n besh asr ilgari hal qilgan.

O‘sha davrda barcha xalqlar ayol jinsiga jirkanish va tahqirlash nazari bilan qarar edi. Ba’zilar, ayol zoti najas narsa, undan qancha uzoq yurilsa, shuncha yaxshi, desa, boshqalari, ayol jinsi or-nomus keltiruvchi manba, uni yoshligida tiriklay ko‘mib tashlash kerak, der edi. Ayol kishini mol-mulk tariqasida oldi-sotdi qiladiganlar, meros sifatida taqsimga soladiganlar ham oz emas edi.

Islom esa birinchi bo‘lib ayol kishi ham xuddi erkak kishidek to‘laqonli insonligini e’lon qildi. Bu ma’no Qur’oni karimning bir qancha oyatlarida qayta-qayta bayon etildi.

Jumladan, Alloh taolo "Niso" surasida:

«Ey odamlar! Sizlarni bir jondan yaratgan va undan uning juftini yaratib, ikkovlaridan ko‘plab erkagu ayollar taratgan Robbingizdan qo‘rqinglar!» deydi (1-oyat).

Demak, odam, inson sifatida erkak va ayol teng, erkakning ayoldan ustunligi yo‘q.

Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam o‘z hadislaridan birida:

«Ayollar erkaklarning tug‘ishganlaridir», deganlar.

Termiziy rivoyat qilgan.

Islomning boshqa din va tuzumlarda ayollarga nisbatan bo‘layotgan nohaq muomalaning asosini tashkil etuvchi noto‘g‘ri e’tiqodni tuzatishi ham ayol zoti uchun katta hurmat bo‘lgan. Ma’lumki, qadimdan barcha kishilar odam zotining jannatdan quvilishiga ayol kishi, ya’ni Momo Havvo aybdor, deb bilar va shuning uchun ayol zotini tahqirlar edilar.

Islom esa birinchi bo‘lib xatoni Havvo bilan birga Odam ham qilganligini, tavbalaridan keyin Alloh ikkovlarini mag‘firat etganini e’lon qildi. Ayol zotiga Momo Havvodan meros bo‘lib qolgan abadiy gunoh bor, degan gapni botilga chiqardi.

Erkak-ayolning insonlikda teng ekanliklari e’lon qilinganidan so‘ng ularning fazilatlar kasb qilishda va ularga oladigan savoblarda ham teng huquqli ekanliklari e’lon qilindi.

Alloh taolo "Ahzob" surasida marhamat qiladi:

 «Albatta, muslimlar va muslimalar, mo‘minlar va mo‘minalar, davomli itoatkor erkaklar va davomli itoatkor ayollar, sadoqatli erkaklar va sadoqatli ayollar, sabrli erkaklar va sabrli ayollar, xushu’li erkaklar va xushu’li ayollar, sadaqa qiluvchi erkaklar va sadaqa qiluvchi ayollar, ro‘za tutuvchi erkaklar va ro‘za tutuvchi ayollar, farjlarini saqlovchi erkaklar va (farjlarini) saqlovchi ayollar, Allohni ko‘p zikr qiluvchi erkaklar va (Allohni ko‘p) zikr qiluvchi ayollar – o‘shalarga Alloh mag‘firatni va buyuk ajrni tayyorlab qo‘ygandir» (35-oyat).

Hammaga ma’lumki, Qur’oni Karimga o‘xshash dastur hujjatlarda gapni maydalashtirish odat bo‘lmagan. Har bir tilda, jumladan, arab tilida ham xitob erkak va ayolga bir xil siyg‘ada bo‘laveradi. Ammo bu yerda har bir sifatning ayollarga xos siyg‘asini ham alohida keltirishdan maqsad mazkur narsalarda ularning erkaklar bilan teng ekanligini ta’kidlashdir.

Demak, ibodatlarda, amali solihlarda va ularga beriladigan ajr-savobda ham erkak va ayol teng haqlarga ega.

Alloh taolo "Nahl" surasida:

«Erkakmi, ayolmi, kim mo‘min bo‘lgan holida solih amal qilsa, uni pok, go‘zal hayot kechirtiramiz va albatta, ularni qilib yurgan amallarining eng go‘zali barobarida ajr ila mukofotlarmiz», degan bo‘lsa (97-oyat), "Oli Imron" surasida:

«Robblari ularga: «Men sizlardan erkagu ayol amal qiluvchining amalini zoye qilmasman. Ba’zingiz ba’zingizdansiz», deya ijobat qildi» degan (195-oyat).

Islom e’tiqod, din va savob kasb qilishdan tashqari, ilm-ma’rifat sohasida ham ayollarni erkaklar bilan teng huquqli qildi.

Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam:

«Ilm talab qilish har bir muslim va muslimaga farzdir», dedilar.

Shuningdek, mol-dunyo kasb qilishda va uni tasarruf etishda ham ayollar erkaklar bilan barobar huquqqa egadirlar...

Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, Islomda ayol kishiga erkak bilan tenglik masalasida kerakli barcha narsalar berilgan.

Manba: azon.uz