Ajdaho yoki ayiq? Qozog‘iston katta tanlov ostonasida

Rossiya Ostonani Qozog‘iston hududida temir yo‘l tariflari oshishi sababli YEOII shartnomasining asosiy tamoyilini buzganlikda aybladi. Narxlarning oshishiga ish haqi, elektr energiyasi va dizel yoqilg‘isi xarajatlarining oshishi sabab bo‘lmoqda. Moskva o‘z mahsulotlarini Qozog‘iston hududi orqali tashish hajmi qisqarganidan xavotirda.

Mojaro tezda hal qilindi. Qozog‘istonda ular ushbu o‘zgarishlarga haqli ekanliklarini eslatishdi, chunki KTZ uchun tariflar darajasi Rossiya temir yo‘llari narxlaridan oshmaydi. Evropa Komissiyasi o‘z bahosini o‘tkazdi va hech qanday qoidabuzarliklarni aniqlamadi. Biroq, hozirgi mojaro ko‘proq global jarayonlarga mos keladi, deydi Amarkets tahliliy bo‘limi rahbari Artem Deev TRT bilan suhbatda.

«Bu kelishmovchiliklar Qozog‘istonning yo‘nalishlarni diversifikasiya qilish va Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi tranzit xab sifatidagi rolini oshirishga qiziqish ortib borayotgani bilan bog‘liq bo‘lsa kerak, bu esa unga, ayniqsa murakkab geosiyosiy muammolar sharoitida mustaqil transport ishtirokchisiga aylanish imkonini beradi», deb tushuntiradi tahlilchi. .

Darhaqiqat, so‘nggi yillarda Qozog‘istonda YEOIIdan chiqish g‘oyasi tobora ko‘proq eshitilmoqda. O‘tgan yili faollar hatto tegishli petisiyani ham tuzdilar: «Biz Qozog‘iston hukumatidan KXSHT va YEOIIdan chiqishni, shuningdek, Rossiya Federasiyasi bilan barcha integrasiya jarayonlarini to‘xtatishni talab qilamiz».

Biroq, TRT ga intervyu bergan ekspertlar Ostonaning Yevroosiyo Ittifoqidan to‘liq chiqishi dargumon degan fikrga qo‘shildi. «Qozog‘iston o‘zining transport infratuzilmasini modernizasiya qilishga faol sarmoya kiritmoqda, bu integrasiya uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi, lekin qulayroq shartlarda», - deb hisoblaydi Deev.

Qolaversa, ayni damda mintaqada Yevroosiyo Ittifoqiga muqobil yo‘q, deya ta’kidlaydi siyosatshunos Islom Kurayev TRT telekanali bilan suhbatda: «Bugungi kunda Qozog‘iston eksportining 75 foizi Rossiya va Belarus bilan bog‘liq. Shuni unutmangki, Qozog‘iston nefti eksporti ham Rossiyadagi quvurlar orqali o‘tadi. Hozircha mustaqil logistika yo‘nalishlari mavjud emas. Qozog‘iston uchun YEOIIdan chiqish muhim nuqta bo‘ladi. Rossiya bilan integrasion aloqalar mamlakatga nihoyatda salbiy ta’sir ko‘rsatishi aniq, ammo undan voz kechish yanada yomonroq oqibatlarga olib keladi».

Biroq Ostona Kreml ishtirokidagi yangi loyihalarga kirishga shoshilmayapti. Masalan, mamlakat BRIKSda ishtirok etish uchun ariza berishdan bosh tortdi. Bu ekspertlar o‘rtasida ushbu qarorning maqsadga muvofiqligi haqida ko‘plab munozaralarga sabab bo‘ldi va ba’zilar Rossiyaning mumkin bo‘lgan reaksiyasidan xavotirda. Ammo, Kurayevning so‘zlariga ko‘ra, bu erda ikki xil ma’no izlashning hojati yo‘q - Qozog‘istonning rad etishi BRIKSning o‘z xohishiga to‘g‘ri keldi.

«BRIKS sammitida tuzilma hali kengayishni rejalashtirmayotgani ta’kidlandi. Bundan tashqari, bugungi kunda bu tuzilma ancha siyosiy. Rossiya u orqali o‘z manfaatlari va sheriklik munosabatlarini rivojlantirish niyatida. Ammo hozircha bu loyiha amaliy jihatdan emas. Hech qanday tuzilma yoki kotibiyat yo‘q. Qozog‘istonning bu bosqichda u yerda hech qanday ishi yo‘q, ayniqsa Ostona Rossiya bilan barcha loyihalarda ishtirok etgani uchun», - deydi Kurayev.

So‘nggi ikki yil ichida mamlakatlar o‘rtasidagi munosabatlarda jiddiy o‘zgarishlar ro‘y berdi. Qozog‘iston G‘arbning Rossiya Federasiyasiga qarshi sanksiyalariga qo‘shilmagan, biroq ayni paytda mamlakat hududidan cheklovlarni chetlab o‘tish uchun foydalanishga yo‘l qo‘ymaydi. Yozda Xitoy va Qozog‘iston yetakchilari Si Szinpin va Qosim-Jomart Toqayev Rossiyani aylanib o‘tuvchi Transkaspiy yo‘nalishini ishga tushirishdi. Bu yil esa Moskva emas, Pekin Qozog‘istonning asosiy savdo sherigi bo‘ldi.

Va yaqin kelajakda Ostona e’tibori Kremldan biroz XXR tomon siljishi mumkin, deya davom etadi agentlik suhbatdoshi: “Xitoy bilan munosabatlarda katta istiqbollar mavjud. U yerda oziq-ovqat inqirozi kuchayib bormoqda va Qozog‘iston xomashyo va don ekinlarini sotish orqali muhim rol o‘ynashi mumkin. Hamkorlik salohiyati katta. O‘ylaymanki, Xitoyning mintaqadagi mavqei vaqt o‘tishi bilan mustahkamlanadi.