Ғарб чарчаган: Украинани нима кутмоқда?

Украина қийин танлов олдида турибди: курашни давом эттириш ёки муросага эришиш. Ғарб чарчаган, Россия олдинга силжийди, вақт тугайди. Киев қайси йўлни танлайди?
Донбасснинг нам кузги хандақларида украин аскарлари нигоҳларини шарққа қаратиб қўриқлашмоқда. Ҳар куни фронт чизиғи аста-секин, аммо муқаррар равишда Украинага чуқурроқ силжийди. Маринка, Авдеeвка, Угледар - бу шаҳарларнинг номлари ўжар қаршилик ва аччиқ йўқотишларнинг тимсолига айланди.

Украинада қурол-яроғ ва ўқ-дорилар тугаб бормоқда. Бунинг оқибатида одамлар ва ҳарбийлар орасида йўқотишлар ортиб бормоқда, дейди экспертлар. Россия армияси, йўқотишларга қарамай, ўзининг ишчи кучи ва техникасидаги устунлигидан фойдаланиб, аста-секин, лекин услубий равишда олдинга силжийди. Бутун ёз давомида Россия йўлбошчили ҳаво бомбалари билан қопланган зирҳли техника колонналари билан қўллаб-қувватланган қўшинлар тўлқинларини, қурбонлар бўлишидан қатъи назар, шафқатсиз ҳужумларга юборди ва Украина осмонини учувчисиз самолётлар, ракеталар, снарядлар ва учувчисиз самолётлар билан тўлдирди.

Аҳолиси Россиядан уч баравар кичик бўлган Украина устун душман кучларига қарши тенгсиз кураш олиб бормоқда ва атайлаб аҳволга тушиб қолган. У фронтга жўнатиш учун камроқ одамга эга ва Ғарбнинг ҳарбий ёрдами оқимига қарамай, жанг майдонида асосан қуролланган.

Айни пайтда, Ғарбда чўзилган можародан чарчаган овозлар тобора кўпроқ эшитилмоқда. Уруш бошида монолит кўринган Украинани қўллаб-қувватлаш ёриқлар кўрсата бошлади. Киевнинг асосий иттифоқчиси бўлган Германияда Украинага ёрдамнинг давом этишига шубҳа билан қарайдиган ўнг қанот кучларнинг машҳурлиги ортиб бормоқда. Германияда мамлакатнинг шарқи ва ғарби ўртасидаги Россия-Украина уруши масалаларида бўлиниш аниқ кўринади.

Айни пайтда, Ғарбда чўзилган можародан чарчаган овозлар тобора кўпроқ эшитилмоқда. Уруш бошида монолит кўринган Украинани қўллаб-қувватлаш ёриқлар кўрсата бошлади. Киевнинг асосий иттифоқчиларидан бири бўлган Германияда Украинага ёрдамнинг давом этишига шубҳа билан қарайдиган ўнг қанот кучларнинг машҳурлиги ошиб бормоқда.

Германияда мамлакатнинг шарқи ва ғарби ўртасидаги Россия-Украина уруши масалаларида бўлиниш аниқ кўринади. Бўлиниш Украинани қўллаб-қувватлаш ва можаронинг чўзилишининг иқтисодий оқибатлари ҳақида хавотирлар кучаяётган Европа ва Қўшма Штатлардаги кенгроқ тенденцияни акс эттиради. Ғарб пойтахтларида тинчликка даъватлар тобора кўпроқ эшитилмоқда... Бундай тинчлик қандай бўлиши ҳақида аниқ маълумотларсиз.

Уфқда АҚШ президентлик сайловлари ҳам кутилмоқда, унинг натижаси Украина фронтидаги вазиятни тубдан ўзгартириши мумкин. Доналд Трампнинг Оқ уйга қайтиши Киев учун жиддий муаммоларга олиб келиши мумкин. Унинг иттифоқчиси, сенатор Ж.Д.Вэнс аллақачон Россиянинг ушбу ҳарбий кампанияда ғалаба қозонишини кафолатлайдиган ташқи сиёсат нуқтаи назарини белгилаб берди.

Режада ҳозирги фронт чизиғи бўйлаб можарони музлатиш, Россияга амалда босиб олинган ҳудудлар устидан назорат қилиш ва Украинани бетарафликка мажбурлаш, яъни унинг НАТОга кирмаслигини кафолатлаш назарда тутилган. Республикачиларнинг бу янги изоляцияси урушдан чарчаш, иқтисодий популизм ва халқаро институтларга шубҳа билан қарашдан келиб чиқади.

Дунё полициячиси сифатида ҳаракат қилишдан кўра, иқтисодиёт ва иммиграция каби ички масалаларга устувор аҳамият бериш тенденцияси кучаймоқда. Аксарият республикачилар НАТО каби глобал иттифоқларни Америка манфаатлари ҳисобига хорижий давлатларга фойда келтирадиган юк деб билади.

Бундай шароитда, НАТО доирасида Украинани альянсга қисман қабул қилиш ғояси муҳокама қилинмоқда. НАТОнинг собиқ бош котиби Йенс Столтенберг Украина ҳатто назорат қилинмаган ҳудудларда ҳам НАТОга қўшилиши мумкин бўлган моделни таклиф қилди.

«Ирода бўлса, ечим топиш йўллари бор», деди у можароларни музлатиш учун претседентларни келтириб. «АҚШ Япония учун хавфсизлик кафолатларига эга. Аммо улар Япония Россия томонидан назорат қилинадиган Япония ҳудуди деб ҳисоблаган Курил оролларига тааллуқли эмас», — деди собиқ бош котиб тарихий претседентлардан.

У Шарқий Германияни ягона давлатнинг бир қисми деб ҳисоблаган Ғарбий Германия мисолини ҳам эслатиб ўтди, аммо НАТО фақат ғарбий қисмини ҳимоя қилди.

Бироқ, қарор қандай бўлишидан қатъий назар, у тезда қабул қилиниши керак. Агар Трамп ноябрь ойидаги сайловда ғалаба қозонса, Украина фронтда ҳал қилувчи бурилишга эришиш учун бир неча ой қолади ёки ноқулай шартлар асосида музокаралар олиб бориш истиқболига дуч келади.

Эксперт доираларида можарога барҳам беришнинг турли стсенарийлари муҳокама қилинмоқда. Корея варианти демилитаризация зонасини яратиш билан фронт чизиғини музлатишни ўз ичига олади. Бу Кореянинг қуролсизлантирилган зонасига ўхшаш кучли ҳарбийлаштирилган чегарани яратади, бу эрда кескинлик юқорилигича қолмоқда ва вақти-вақти билан тўқнашувлар доимий таҳдиддир.

Қайта бирлашиш орзуси сақланиб қолади, лекин шу билан бирга Украина ўзининг халқаро тан олинган чегаралари доирасида тўлиқ суверенитетни тиклашга интилади ва Россия Украинанинг қолган ҳудудларига иштаҳа билан қарашда давом этади ва украиналикларнинг иродасини очиқдан-очиқ ўчиришни хоҳлайди. суверенитет, ҳозирча Луганск, Донецк вилоятлари ва Қримдаги сотиб олишлари билан кифояланади.

Финляндия стсенарийси ёки «Финландиялаштириш» мустақиллик ва бетарафлик кафолатлари эвазига баъзи ҳудудлардан воз кечишни ўз ичига олади. Украинага келсак, бундай келишув Қрим ва мамлакат шарқининг бир қисмини бетарафлик ваъдаси эвазига расмий равишда Россияга беришни ўз ичига олиши ва шу тариқа Украинанинг НАТО ёки бошқа ҳарбий иттифоқларга қўшилишига тўсқинлик қилиши мумкин.

Украина ўз мустақиллигини сақлаб қолади, тўғридан-тўғри Россия ҳукмронлигидан озод бўлади, лекин Москва таъсири остида мавжуд бўлади. Бу Трампнинг қарашларига мос келадиган кўринади ва Украинада жуда машҳур бўлмайди. Ўз суверенитети ва Ғарб билан яқинлашиш учун йиллар давом этган курашдан сўнг, Россиянинг ҳудудий ютуқларини қабул қилиш ва НАТО соябони йўқлиги Украина ҳукумати ва унинг халқи учун аччиқ дори бўлади. Бу тинчликка олиб борадиган йўлни таклиф қилади, аммо Украинани заиф, заиф, ногирон ва абадий бошқа уруш кутган ҳолда яшашга мажбур қилади, бу унинг узоқ муддатли интилишларига мос келмайди.

Ниҳоят, немис модели келажакда қайта бирлашиш истиқболлари билан мамлакатни икки қисмга бўлишни ўз ичига олади. Бу стсенарий Совуқ уруш давридаги Германиядаги урушдан кейинги вазиятга ўхшаш бўлар эди, у эрда Украина ҳар бири рақиб жаҳон кучлари билан боғланган иккита алоҳида субъектга бўлинган эди.

Ғарбий Украина НАТО ва Европа Иттифоқига қўшилади, бу Зеленский учун катта фойда бўларди, бироқ Шарқий Украинанинг бир қисми, жумладан Қрим ҳамда Донецк ва Луганскнинг катта қисми Россия назорати остида қолади. Бу амалдаги де-факто бўлинишни расмийлаштириб, Европанинг шарқий қанотида янги геосиёсий воқеликни юзага келтиради.

Демаркация чизиғи Россия томонидан аннекция қилинган барча ҳудудларни ўз ичига олмайди, чунки Россия Федерацияси Украинанинг бутун Луганск ва Донецк вилоятларини назорат қилмайди. Шундай қилиб, ҳар бир томон ўзига хос ғалабага даъво қила олади ва бутун ўрнатиш вақтинчалик бўлади.