O‘zbekiston 2025 yilda sotib olganidan ko‘ra ko‘proq gaz sotishni boshladi

Yanvar-fevral oylarida O‘zbekiston 35,8 million dollar miqdorida gaz import qildi, deyiladi Milliy statistika qo‘mitasining «Gazeta.uz» o‘rgangan mamlakat tashqi savdosi haqidagi hisobotida.

Bu Rossiya va Turkmanistondan yetkazib berish hajmi 166,7 million dollarni tashkil qilgan 2024 yilning dastlabki ikki oyidagiga nisbatan 4,6 baravar kam (pul ko‘rinishida).

Yanvarda «ko‘k yoqilg‘i» importi 27,8 million dollarni (2024 yil yanvarida 35,6 million dollarni tashkil etgan), fevralda 8 million dollarni (131,1 million dollar) tashkil etdi. Statistika qo‘mitasi yetkazib berishning fizik hajmini oshkor etmaydi.

Importning qisqarishi fonida O‘zbekiston o‘tgan yilga nisbatan ko‘proq gaz ham eksport qila boshladi. Yanvar-fevral oylarida yetkazib berish hajmi 42 million dollargacha oshdi, bu o‘tgan yilning shu davriga (26,7 million dollar) nisbatan qariyb 1,6 barobar ko‘p.

Yanvarda bu ko‘rsatkich 21,8 million dollarni, fevralda 20,2 million dollarni tashkil etdi. O‘zbekiston gazni asosan Xitoyga, shuningdek, Qirg‘iziston va Tojikistonga yetkazib bermoqda.

Xitoy Bosh bojxona boshqarmasi ma’lumotlariga ko‘ra, yil boshidan buyon Xitoyga o‘zbek gazi importi 49,4 million dollarni tashkil etgan, bu 2024 yilning ikki oylik ko‘rsatkichidan (57,4 million dollar) 13,9% kam.

Yanvarda Xitoy O‘zbekistondan 26,1 million dollarga, fevralda 23,3 million dollarga gaz import qilgan. Fizik hajmlar ham oshkor etilmagan.

Qirg‘iziston Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston Qirg‘izistonga ham gaz eksportini tiklagan. Agar o‘tgan yilning yanvar-fevral oylarida qo‘shni davlatga gaz yetkazib berilmagan bo‘lsa, joriy yilda 1,84 million dollarga 10,4 million kub metr eksport qilingan.

Etkazib berish narxi ming kub metr uchun taxminan 177 dollarni tashkil etdi (har bir kubometr uchun taxminan 2300 so‘m).

O‘zbekistondan yetkazib berishning bir qismi 2024 yilda o‘zbek gazining importi 21% oshib, 267 million kub metrni tashkil qilgan (oyiga o‘rtacha 22,2 million kub metr) Tojikistonga yuborilgan bo‘lishi mumkin.

Bosh vazir Abdulla Aripov 2020 yilning yanvar oyida O‘zbekiston 2025 yilgacha gaz eksportini to‘xtatish niyatida ekanini ma’lum qilgan edi. U gazni qayta ishlash va qo‘shimcha qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarishni ko‘paytirish rejalashtirilayotganini ta’kidlagan.

2022 yilda «O‘ztransgaz» sobiq rahbari Behzot Narmatov O‘zbekiston 2025−2026 yillarga kelib gaz eksportini butunlay to‘xtatishi mumkinligini qayd etgandi. O‘shanda mamlakatda ishlab chiqarilgan gazning 10 foizga yaqini Xitoyga eksport qilinar edi.

Fevral oyida O‘zbekistonda energiya ishlab chiqarish ko‘rsatkichlarining pasayishi davom etdi. Oy davomida gaz qazib olish 5,6% kamaydi, neft — 12,6%, elektr energiyasi ishlab chiqarish — 3,4%, benzin — 22,4%, dizel — 43,3%.

«O‘zatom» rahbari Azim Axmedxadjayev sobiq energetika vaziri Alisher Sultonovning so‘zlariga izoh berar ekan, «agar aholi o‘rganib qolgan iste’mol madaniyati bo‘lmaganida, gaz uchta O‘zbekistonga yetgan bo‘lardi», — degandi. Ammo iqtisodchilar boshqa muammolarga ishora qilmoqda.