Qur’onda "Er va xotin bir birlariga mos bo‘ladi", deyilganmi?

Qur’oni karimni haq ila nozil qilib, uni hifz qilishni O‘z zimmasiga olgan Alloh taologa buyukligiga mos hamd va sanolar bo‘lsin. Qur’onni bayon qilish vazifasini mukammal ado etgan Rasulullohga, u zotning oilalari, ashoblari va ularga qiyomatga qadar yaxshilik ila ergashganlarga salavot, salom va barakotlar bo‘lsin. 

Ko‘pchiligimizning qulog‘imizga chalingan va ma’ruzalardan eshitganmizki, nopok erkaklar uchun nopok ayollar ro‘baro bo‘lishi, pokdamon erkaklar uchun ham o‘zlariga o‘xshagan ayollar taqdir qilinishi Alloh taolo tomonidan Qur’oni karimda bitib qo‘yilgan. Ammo hayotdagi ba’zi oilalarni kuzatsak, oila boshlig‘i bo‘lmish erkak yoshligidan nomahramlar bilan islomiy munosabatga rioya qilmasada, pokiza, hayo va iffatini yuksak darajada saqlagan qizga uylanganini ko‘rasiz. Hatto ba’zi holatlarda yaxshi va odobli yigitlar aldanib qolgani ham qulog‘imizga chalinadi. Ochiq-oydin voqelikni inkor qilmaymiz, albatta. Unda oyatdan nima iroda qilingan? 

Alloh taolo Nur surasining 26-oyatida: “Nopok ayollar nopok erlar uchundir va nopok erlar nopok ayollar uchundir. Pok ayollar pok erlar uchundir va pok erlar pok ayollar uchundir”, deb marhamat qilgan. Oyatning izohlardan holi tarjimasi yuqoridagidek bo‘lib, izohni quyida beramiz.  

Alloh taoloning ushbu oyatidan nima iroda qilinganini mufassirlarimizning tafsir kitoblaridan qidirib ko‘raylik. 

Mana shu oyat haqida imom Tabariy o‘z tafsirida quyidagicha yozadi:  

“Ta’vil ahli bu oyat borasida ixtilof qilishgan. Ba’zi ulamolar: “Nopok so‘zlar nopok erkaklar uchundir. Nopok erkaklar nopok so‘zlar uchundir. Pok so‘zlar pok erkaklar uchun, pok erkaklar pok so‘zlar uchundir”, deyishgan. Ba’zi ulamolar esa: “Oyatning ma’nosi: “Nopok ayollar nopok erkaklar uchun, nopok erkaklar nopok ayollar uchun. Pok ayollar pok erkaklar uchundir va pok erkaklar pok ayollar uchundir”, deyishgan. Bu ta’villarning afzali quyidagisi: “Nopok” kalimasidan murod “nopok so‘zlar” nazarda tutilgan. Ya’ni, qabih va yomon so‘zlar qabih erkak va ayollar uchundir. Nopok odamlar esa qabih so‘zlarga loyiqdir. Chunki ular shunday so‘zlarning ahlidir. Go‘zal va yaxshi so‘zlar pokdamon odamlar uchun. Pokdomon odamlar pokiza so‘zlarga loyiq va haqlidirlar. Oyatning mana shu ta’vili afzal, deganimizning sababi shuki, bundan oldingi oyatlarda Alloh taolo Oisha roziyallohu anho va pokdomon, fahsh ishlardan bexabar mo‘minalarning haqlariga tuhmat qilganlarni mazammat qilgan.  Bo‘htonlariga yarasha ularga xos razilliklarning xabarini bergan. Shunday ekan, tuxmatchi tomonidan bo‘lgan yolg‘on va bo‘htonga kim ahl ekani haqida xabar berish boshqalar haqida xabar berishdan ko‘ra munosibroqdir”.  

“Nopok” so‘zidan ayollar iroda qilinganmi yoki so‘zlarmi, degan ixtilofning sababi shuki, oyatda kelgan “Al-xobisaat” so‘zi muannas jins (jenskiy rod)ning ko‘plik shakli bo‘lib, u haqiqatda ayollar iroda qilinganini ham, so‘zlar iroda qilinganini ham ehtimol qilaveradi. Sababi jonsiz narsalarning ko‘pligi ham jam muannas solim (muannas to‘g‘ri ko‘plik) siyg‘asida kelishi joiz.  

Yuqoridagi oyat borasida Imom Qurtubiy “Al-Jome’ liahkamil Qur’an” tafsirida shunday yozadi: “Ibn Zayd “Oyatning ma’nosi - nopok ayollar nopok erkaklar uchundir”, degan. Mujohid, Ibn Jubayr, Ato va aksar mufassirlar: “Nopok so‘zlar nopok erkaklar uchundir...” deyishgan. Nahhos “Ma’onil Qur’on” kitobida: “Mana shu (ya’ni nopokni so‘zlar deb tafsir qilish) bu oyat borasida aytilgan eng yaxshi ta’vildir” degan. Bu qavlning sahihligiga oyatning davomidagi “U (bo‘hton qilingan)lar u (tuhmatchi)lar aytayotgan narsalardan pokdirlar” jumlasi ham dalolat qiladi”.     

Boshqa tafsir kitoblari ko‘zdan kechirilganda ham mana shu ikki xil ma’noning ehtimoli zikr qilingan. Oyatdagi “nopoklar” kalimasini “nopok so‘zlar” deyilsa, bundagi nopok so‘zlar la’nat va mazammat ma’nosida bo‘lishi ham mumkin, tuhmat va bo‘hton ma’nosida ham bo‘lishi mumkin. Buni Faxruddin Roziy “Tafsirul kabir”da  aytgan. Shunda oyatning ma’nosi quyidagicha bo‘ladi: “Nopok so‘zlar (la’nat va mazammatlar) nopok odamlar uchundir. Nopok odamlar nopok so‘zlar (la’nat va mazammat)ga loyiqdirlar”. Bo‘hton ma’nosida bo‘lsa, “(Tuhmat va bo‘hton) so‘zlar nopok odamlar (munofiqlar)ga tegishlidir. Nopok odamlar (munofiqlar) nopok so‘zlar (ya’ni tuhmatlarni aytish)ga loyiqdirlar” bo‘ladi. Bo‘hton degan ma’no berilganining sababi bu oyatlar Oisha onamizga qilingan tuhmatlar sababidan nozil bo‘lganidir.  
“Nopok”dan murod “nopok ayollar”, “pok”dan murod “pokdamon” ayollar degan tafsir ham bor.

Bu oyatga ko‘ra barcha er-xotinlar poklikda va nopoklikda bir xil bo‘lishi kerak edi. Ammo hayotda zino qilib yurib, bokira qizlarga uylangan qanchadan qancha yigitlarni ko‘rishimiz mumkin. Unda oyat voqe’likka zid bo‘lib qolmayaptimi? 

Bunga shayx Sha’roviy rohimahulloh shunday javob beradilar: “Bu oyat xabar berish ko‘rinishida bo‘lishiga qaramasdan, aslida buyruq ma’nosini ifodalaydi. Alloh taolo: “Taloq qilingan ayollar o‘zlari uch hayz kutadilar” deganda ham “kutsinlar” degan buyruqni iroda qilgan. Xuddi shu kabi bu oyatda ham “nopok ayollar nopok erkaklarga erga tegsinlar, nopok erkaklar ham nopok ayollarga uylansinlar. Pok ayollar pok erkaklarga erga tegsinlar, pok erkaklar ham pokiza ayollarga uylansinlar” degan ma’no iroda qilingan”. 

Boshka oyatda Alloh taolo: “Zinokor erkak faqat zinokor yoki mushrika ayolga nikohlanur, zinokor ayolga (ham) faqat zinokor yoki mushrik erkak nikohlanur” (Nur surasi, 3-oyat) degan. Bunda ham oyat xabariya ko‘rinishida bo‘lsada, amrni ifodalaydi. Ya’ni, zinokor faqat zinokorga mos va loyiq bo‘ladi” degan ma’noda. Bu masala shariatimizda “Kufu’ masalasi” deyiladi.  

Dinimizni o‘zgalarga yetkazish yo‘lidagi birodarlarimizdan so‘raymizki, yuqoridagi oyatni xabar shaklida talqin qilmasinlar. Xabar ma’nosi Alloh taoloning murodiga ham, voqelikka ham to‘g‘ri kelmaydi. Aks holda, musulmonlarning oyati karimalarga bo‘lgan iymon va ishonchlariga putur yetkazib, Qur’onda ham hayotga to‘g‘ri kelmaydigan narsalar bor ekanda, degan tushunchani shakllantirib qo‘yishimiz mumkin. Axir Alloh va Rasuli yolg‘onchiga chiqarilishini hech birimiz xohlamaymiz-ku. 

Alloh taolo barchamizni haq yo‘lda sobitqadam qilsin. O‘zining shariatini O‘zi iroda qilgandek tushunishimiz va yetkazishimizga muvaffaq qilsin. 

Abdulbosit Abduvohid o‘g‘li,  Hadis ilmi maktabi 2-bosqich talabasi

Manba: azon.uz