Iqtisodiy hamkorlik: O‘zbekiston-Fransiya munosabatlarini yanada mustahkamlash sari

Prezident Shavkat Mirziyoyevning iqtisodiy ochiqlik siyosati doirasida O‘zbekiston bir qator asosiy hamkorlar, jumladan, Fransiya bilan aloqalarni rivojlantirishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan. Yaqinda bo‘lib o‘tgan Fransiya – O‘zbekiston biznes-forumi Toshkent va Parijning keng ko‘lamli sohalarda hamkorlikni mustahkamlashga bo‘lgan intilishini namoyish etdi.

Fransiya sanoatidagi barcha yirik nomlar, jumladan, Airbus, Alstom, EDF, Experto Consulting, Iveco, Roxalex, Société Générale, Suez, TotalEnergies va Voltalia 1-fevralda o‘sha yerda edi. Fransiya – O‘zbekiston biznes-forumda Fransiya ishbilarmon doiralari rahbarlari ikki davlat o‘rtasidagi ko‘rsatkichlarning oshib borayotganini ko‘rishdan mamnun bo‘lishdi, jumladan, 2023-yilga kelib ikki tomonlama savdo hajmi bir milliard dollarga yetishi kutilmoqda. Bu juda ajoyib ko‘rsatkich, lekin uni yanada yaxshilash mumkin. Emmanuel Makronning Samarqandga tashrifidan so‘ng ikki yil o‘tar-o‘tmas mustahkamlangan Fransiya-O‘zbekiston munosabatlari hech qachon bugungidek sarmoya kiritish uchun qulay bo‘lmagan. Mart oyida Prezident Shavkat Mirziyoyev, o‘z navbatida, ushbu munosabatlarni mustahkamlash uchun Parijga tashrif buyuradi.

Parij va Toshkent o‘rtasida yangi hamkorlik davri

Parijdan turib qaraydigan bo‘lsak, O‘zbekiston yaqqol ko‘rinib turgan salohiyatga, ko‘plab faoliyat sohalariga va rivojlanish uchun ko‘plab resurslarga ega. Fransiya Iqtisodiyot vazirligi G‘aznachilik departamenti ma’lumotlariga ko‘ra, “Markaziy Osiyoning aholisi eng ko‘p bo‘lgan davlati 2023-yilda o‘tgan yillarga mos ravishda yirik kapital oqimlari yordamida mustahkam o‘sishni qayd etdi”. O‘zbekiston iqtisodiyotining kuchli tomonlari, jumladan, sanoat (neft, gaz, kimyo, avtomobilsozlik), xomashyo (oltin, mis, paxta, qurilish materiallari), qishloq xo‘jaligi (o‘g‘itlar, mevalar, sabzavotlar, quritilgan mevalar) va turizm (o‘tgan yili 6,6 million sayyoh tashrif buyurgan) ta’kidlandi. Yakuniy yetakchi sektor – xizmat ko‘rsatish sohasi bo‘lib, u 2023-yilda o‘sishga katta hissa qo‘shdi.

“Fransiya mintaqadagi davlatlar orasida O‘zbekistonni mintaqada asosiy strategik rol o‘ynaydigan muhim va nufuzli davlat deb hisoblaydi, – deydi siyosiy fanlar bo‘yicha falsafa doktori Sebastyan Busua. Mana, necha yildirki, mamlakat har qachongidan ham zamonaviylashib, ochilib bormoqda. Parij ham Prezident Shavkat Mirziyoyevning faol mintaqaviy strategiyasini qadrlayotganga o‘xshaydi, chunki uning Markaziy Osiyo bo‘yicha tashqi siyosati o‘z samarasini bera boshladi. [...] Markaziy Osiyodagi hamkorlarimizga agentliklarimiz o‘rtasidagi hamkorlikdan manfaatdor ekanligimizni ko‘rsatish biz uchun muhim. Biz mintaqada iqtisodiy manfaatlarga egamiz.” Bunday ochiqlik siyosati Fransiya kompaniyalariga yirik shartnomalar berilishiga, Fransiya–O‘zbekiston iqtisodiy palatasi (CEFO) faoliyatining rivojlanishiga olib keldi. 2024-yilning dastlabki 8 oyida ikki davlat o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 2023-yilning shu davriga nisbatan 743,8 million dollarni tashkil etdi.

Energetika sohasi – hamkorlik uchun 1-raqamli maqsad

O‘zbekiston Respublikasining rasmiy statistik ma’lumotlariga ko‘ra, Parij va Toshkent o‘rtasidagi ushbu yangi hamkorlik davri 2017-yilda boshlangan bo‘lib, ikki davlat o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi oshgan va yirik energetika loyihalari amalga oshirilgan. Fransiya bilan hamkorlik 5 milliard yevrog‘a baholanmoqda, O‘zbekistonning 47 ta kompaniyasi Fransiya sarmoyasidan foyda ko‘rmoqda, 17 tasi esa to‘liq Fransiya sub’ektlariga tegishli ekani aytiladi. Ular orasida Fransiya energetika sohasidagi yirik nomlar ulushi katta. Masalan, Total Eren (TotalEnergies kompaniyasining sho‘ba korxonasi) Samarqand viloyatida 100 megavatt quvvatga ega quyosh elektr stansiyasini qurish uchun mas’ul, Orano Mining uran qidirish bo‘yicha shartnomaga ega, EDF esa Sirdaryoda 1600 megavatt quvvatga ega elektr stansiyasini rivojlantirish bo‘yicha konsorsiumga rahbarlik qilmoqda. Suv resurslari va suv xo‘jaligi sohasi ham istiqbolli: Veolia Toshkentdagi issiqlik tarmog‘i uchun 30 yillik DXSh (davlat-xususiy sheriklik) shartnomasini imzoladi, Suez esa poytaxtdagi taqsimot tarmog‘i ustida ishlamoqda. Bularning barchasi mamlakat infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha haqiqiy strategik loyihalardir. Bu yo‘nalishda Fransiya o‘z raqiblaridan o‘zib ketdi. “Ikki mamlakat o‘rtasida investisiyaviy va texnik-moliyaviy hamkorlikni oshirish bo‘yicha ishlar davom etmoqda, xususan, Fransiya taraqqiyot agentligi (AFD) orqali. Demak, Fransiya va O‘zbekiston o‘rtasida rivojlanish nuqtai nazaridan qilinayotgan ko‘p ishlar bor” – deb ta’kidlaydi Sebastyan Busua.

Energetika sohasi nafaqat soha gigantlarini jalb qilmoqda, balki boshqa operatorlar ham o‘zbekistonlik hamkorlar bilan shartnomalar tuzish uchun harakat qilmoqda, masalan, XP Group (Expert Petrolium) bosh ijrochi direktori David Martinon o‘tgan yilning yanvar oyida O‘zbekneftgaz milliy kompaniyasi bilan shartnoma tuzish uchun poydevor qo‘yish maqsadida Toshkentga tashrif buyurdi. Maqsad – ishlayotgan gaz konlaridan tabiiy gaz qazib olishni ko‘paytirish va Fransiya kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan yangi texnologiyalardan foydalangan holda, Ukraina va Ruminiyada XP kompaniyasi tomonidan amalga oshirilganidek, ishlatish qiyin bo‘lgan konlarni qayta tiklash. Shu tariqa, XP Group o‘z jamoalarining ma’lum bir qismini mahalliy kadrlar orasidan yollash va o‘qitish majburiyatini olgan holda, O‘zbekiston gaz sanoatini rivojlantirish uchun qimmatli aktiv sifatida o‘zini namoyon qilmoqda. Ushbu istiqbolli hamkorlik O‘zbekneftgazning xorijiy kompaniyalar bilan ko‘proq qo‘shma loyihalarni ishlab chiqish strategiyasiga to‘liq mos keladi.

Qishloq xo‘jaligi, to‘qimachilik... boshqa imkoniyatlar

Energetika sohasi fransuz sarmoyadorlari va kengayishni istagan o‘zbek kompaniyalari e’tiborini tortadigan yagona iqtisodiy tarmoq emas. “O‘zbekiston qishloq xo‘jaligini modernizasiya qilish va eksportni rivojlantirish istagida, – deydi Experto international konsalting kompaniyasi xodimi Stefan Montalbano. Shunday qilib, Fransiya va Yevropa kompaniyalari uchun, ayniqsa, chorvachilik va asbob-uskunalar, chorva ozuqasi, uzumchilik va vinochilik, meva-sabzavotlarni saqlash, logistika va tarqatish, sut mahsulotlari sanoati, qishloq xo‘jaligi oziq-ovqat sanoati uchun asbob-uskunalar va hokazolar uchun ko‘plab imkoniyatlar mavjud.” Agrar-oziq-ovqat sektori qiziqarli salohiyatga ega. O‘zbekistonda Fransiyaning supermarketlar tarmog‘i allaqachon o‘z o‘rnini topgan, jumladan, Sarrefour tarmog‘i 2020 yildan beri faoliyat ko‘rsatmoqda.

O‘zbekiston, masalan, to‘qimachilik sanoatida o‘zining paxta ishlab chiqarish quvvati tufayli taklif qilishi mumkin bo‘lgan boshqa aktivlarga ham ega. Bu Fransiya va Yevropa ishlab chiqaruvchilari uchun foydali bo‘lishi mumkin. O‘zbekistonning Global Textile va UzTex kabi bir qator kompaniyalari bu sohada yetakchi bo‘lib, ular yuqori zamonaviy ishlab chiqarish quvvatlariga ega. Fransuz brendlari kashf etishi uchun yaxshi manzil.

Emmanuel Makron va Shavkat Mirziyoyev o‘rtasidagi aloqalar tufayli qayta tiklangan ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlar aslida juda qadimiy bo‘lib, XIV asrga oid diplomatik hujjatlar Amir Temur va Fransiya qiroli Karl VI o‘rtasidagi aloqalarni tasdiqlaydi. 21-asrda bu munosabatlarni yanada rivojlantirish fransuz tadbirkorlariga bog‘liq. Asosiysi yangi shartnomalarni qo‘lga kiritishdir.