RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA GLOBAL STANDARTLAR: NASIBA TO‘RAYEVANING MOLIYAVIY STRATEGIYALARI VA HAYOTIY TAJRIBASI

O‘zbekiston iqtisodiyoti bugun shunchaki o‘sish emas, balki chuqur sifat o‘zgarishlari davrini boshdan kechirmoqda. Davlat boshqaruvi tizimini modernizatsiya qilish va moliya sektorini xalqaro standartlarga moslashtirish jarayonlari jadal tus olgan. Bunday murakkab va mas’uliyatli pallada nafaqat nazariy bilimga ega, balki xalqaro moliya bozorlarining "tili"ni tushunadigan, milliardlab dollarlik loyihalarning har bir detalini zargardona aniqlik bilan hisoblay oladigan mutaxassislar turishi talab etiladi. Nasiba To‘rayeva ana shunday kamsonli mutaxassislardan biri bo‘lib, uning bosib o‘tgan yo‘li shunchaki karera zinapoyasi emas, balki professional prinsiplar va tinimsiz intilishning mahsulidir. Uning moliya olamiga kirib kelishi Toshkent davlat iqtisodiyot universitetidagi talabalik yillaridan boshlangan bo‘lsa-da, u o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlar doimo an’anaviy buxgalteriya doirasidan ancha keng bo‘lgan. Iqtisodiyotni shunchaki raqamlar yig‘indisi emas, balki jamiyatning barcha bo‘g‘inlarini birlashtiruvchi va rivojlantiruvchi yagona organizm sifatida ko‘rgan Nasiba, o‘z faoliyatining har bir bosqichida tizimli yondashuvni birinchi o‘ringa qo‘ydi.

Shifoxona Buxgalteriyasidan Strategik Tahlilgacha

Uning professional faoliyati boshlangan shifoxonadagi dastlabki yillar ko‘pchilik uchun oddiy mehnat staji bo‘lib ko‘rinishi mumkin, biroq Nasiba uchun bu haqiqiy hayotiy universitet edi. 2004-yilda 3-son yuqumli kasalliklar shifoxonasida ish boshlaganida, u davlat muassasasining ichki moliyaviy oqimlarini boshqarish jarayonida resurslarning cheklanganligi va ulardan foydalanishdagi samaradorlik insonlar hayotiga qanchalik ta’sir qilishini anglab yetdi. Moliya tizimining eng quyi bo‘g‘inida ishlash unga nazariyada o‘rganilgan iqtisodiy qonunlarning amaldagi ijrosini ko‘rsatdi.

"Mening bu yo‘nalishga kirishim tasodifiy emas, balki bosqichma-bosqich shakllanib bordi. Davlat resurslarini to‘g‘ri boshqarish odamlarning hayotiga bevosita ta’sir qiladi," — deb ta’kidlaydi u o‘sha davrlarni eslab.

Aynan shu mas’uliyat hissi uni keyinchalik davlat boshqaruvining eng yuqori bo‘g‘inlarida faoliyat yuritishiga va murakkab moliyaviy qarorlar qabul qilishda doimo ijtimoiy manfaatni birinchi o‘ringa qo‘yishiga sabab bo‘ldi. Shifoxonadagi tajriba unga moliya — bu faqat qog‘ozdagi hisobot emas, balki har bir raqam ortida turgan tirik insonlar taqdiri ekanligini o‘rgatdi. Olti yillik bu tajriba uning uchun moliyaviy barqarorlik va intizom darsiga aylandi.

Akademik Bilim va Davlat Boshqaruvi Instituti

Keyinchalik uning faoliyati Prezident huzuridagi Davlat boshqaruvi akademiyasida davom etdi. Bu bosqich Nasiba uchun strategik darajadagi tahlil va davlat ahamiyatiga molik hisobotlar ustida ishlash imkoniyatini berdi. Akademiyadagi muhit uni nafaqat amaliyotchi, balki tadqiqotchi sifatida ham shakllantirdi. 2011-yilda korporativ kommunikatsiyalar bo‘yicha e’lon qilgan ilmiy maqolasi uning tizimli muammolarni qanchalik chuqur his qilishini ko‘rsatdi. U davlat boshqaruvida shaffoflik va axborot almashinuvi moliya tizimining samaradorligini oshirishda asosiy faktor ekanligini o‘sha yillardayoq isbotlashga harakat qilgan edi.

Bu davrda orttirgan tajribasi uni Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Innovatsiya fondida moliyalashtirish bo‘limi mudiri o‘rinbosari lavozimida ishlashiga poydevor bo‘ldi. Innovatsion loyihalarni moliyalashtirish jarayonida u kelajak iqtisodiyoti qanday bo‘lishi kerakligi haqidagi o‘z tasavvurlarini shakllantirdi. Innovatsiyalarni baholash va ularga sarmoya kiritish — bu risklarni to‘g‘ri hisoblash mahoratidir. Nasiba aynan shu yerda moliya va texnologiya kesishmasidagi imkoniyatlarni chuqurroq o‘rganishga muvaffaq bo‘ldi. Shundan so‘ng u Majburiy ijro byurosi va boshqa nufuzli idoralarda moliyaviy nazorat sohasida o‘z malakasini oshirdi.

Davlat-Xususiy Sheriklik: Global Moliyaning Yangi Ufqlari

Davlat-xususiy sheriklik (DXSH) agentligidagi faoliyati esa Nasiba To‘rayeva hayotidagi haqiqiy global imtihon bo‘ldi. 2019-yilda tashkil etilgan ushbu agentlik O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun yangi yo‘nalish ochib berdi. Nasiba xalqaro moliya gigantlari, xorijiy investorlar va nufuzli banklar bilan tengma-teng muzokaralar olib boradigan professionallar safiga kirdi. Toshkent shahrining issiqlik ta’minoti tizimini modernizatsiya qilish bo‘yicha "Veolia" kompaniyasi bilan imzolangan 1,36 milliard yevrolik loyiha uning professional hayotidagi eng yirik bitimlardan biridir. Shuningdek, BAAning "Masdar" kompaniyasi bilan Sherobodda quyosh elektr stansiyasini qurish loyihasi ustida ishlash unga qayta tiklanuvchi energiya manbalari va "yashil" moliya bozoridagi haqiqiy raqobatni ko‘rsatdi.

"2019–2022-yillar mening professional shakllanishimda eng muhim burilish nuqtasi bo‘lgan. Bu yerda men ilk bor milliardlab dollar qiymatidagi xalqaro loyihalar bilan yaqindan ishladim," — deya ta’kidlaydi u o‘z tajribasi haqida.

Bu loyihalar nafaqat investitsiya jalb qilish, balki mamlakatga yangi boshqaruv madaniyati va texnologiyalarni olib kirish vositasi ham edi. Osiyo taraqqiyot banki (ADB) va Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (EBRD) kabi donor tashkilotlar bilan ishlash uning dunyoqarashini yanada kengaytirdi. U moliya shunchaki pul berish emas, balki shaffoflik va uzoq muddatli barqarorlik kafolati ekanini anglab yetdi.

Infratuzilma Loyihalari va Ijtimoiy Samaradorlik

Uning ishtirokidagi eng salmoqli loyihalardan biri — Namangan oqova suv tozalash inshooti qurilishidir. Ushbu loyiha nafaqat texnik jihatdan murakkabligi, balki ijtimoiy va ekologik ahamiyati bilan ham ajralib turadi. 1,8 million aholining turmush sharoitini yaxshilashga qaratilgan ushbu tashabbus xalqaro darajada shaffof tender jarayonining namunasi bo‘lib xizmat qildi. BAAning "Metito" kompaniyasi ishtirokidagi ushbu loyiha moliya tizimining ijtimoiy farovonlikka qanchalik bevosita daxldor ekanini isbotladi.

Nasiba To‘rayeva ushbu loyihaning moliyaviy monitoringi va tender jarayonlarida shaffoflikni ta’minlash orqali investorlarning ishonchini qozonishga muvaffaq bo‘ldi. Uning uchun bu nafaqat byurokratik jarayon, balki ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan investitsiyaning muvaffaqiyatli namunasi edi. Nasiba doimo ta’kidlaganidek, sifatli moliya tizimi sifatli hayot darajasini kafolatlaydi va bu tamoyil uning har bir loyihasida o‘z aksini topdi. Uning ishtirokidagi har bir shartnoma mamlakatimizning xalqaro miqyosdagi obro‘sini oshirishga xizmat qildi.

Kelajak Sari: Raqamli Moliya va Sun’iy Intellekt Konsepsiyasi

Bugungi kunda, ya’ni 2021-yil mart oyi holatiga ko‘ra, u o‘z e’tiborini moliya olamining eng zamonaviy va bahsli yo‘nalishlaridan biri — avtomatlashtirish va raqamli infratuzilmaga qaratgan. Uning "Accounting as Infrastructure" (Hisob infratuzilma sifatida) konsepsiyasi moliya sohasini shunchaki qog‘ozbozlikdan butunlay raqamli va real vaqt rejimida boshqariladigan tizimga o‘tkazishni nazarda tutadi. Nasiba To‘rayeva moliya mutaxassislarini kelajakda raqam kirituvchi xodimlardan tizimlarni boshqaruvchi va ularning natijalarini strategik tahlil qiluvchi ekspertlarga aylanishiga ishonadi.

Uning fikricha, texnologiyalar inson mehnatini cheklamaydi, balki unga ijodiy va strategik fikrlash uchun keng yo‘l ochib beradi. Shu sababli ham u bugun nafaqat O‘zbekistonda, balki xalqaro professional tashkilotlar doirasida o‘z bilimlarini global hamjamiyat bilan bo‘lishmoqda. U iqtisodiy jarayonlarni avtomatlashtirish korrupsiya va inson xatolarini minimallashtirishning yagona yo‘li ekanligini ta’kidlaydi. Uning ilmiy izlanishlari zamonaviy audit va moliya nazoratini yangi bosqichga olib chiqishga qaratilgan.

Ilm va Amaliyot: Uzviy Zanjirning Ikki Halqasi

Ilm va amaliyotning uzviyligi uning faoliyatidagi eng mustahkam zanjirdir. U har bir amaliy muammoni ilmiy nuqtayi nazardan tahlil qilishni va har bir nazariyani amaliyotda sinab ko‘rishni odat qilgan. "Amaliy ish ilmiy savol tug‘diradi, ilmiy tahlil esa amaliy qarorlarni yanada asosli qiladi — bu ikkalasi bir-birini to‘ldiradi," — deb yozadi u o‘zining ilmiy-amaliy qarashlari haqida. Aynan shu yondashuv uni oddiy ijrochidan muammolarni tizimli hal qila oladigan strategga aylantirdi.

Uning uchun moliya — bu faqat foyda olish vositasi emas, balki shaffoflik va adolatni ta’minlovchi ijtimoiy instrumentdir. Davlat moliyasida har bir tiyinning aniq hisob-kitobi va uning ijtimoiy samaradorligi Nasiba uchun doimo ustuvor vazifa bo‘lib qolmoqda. Uning amaliyoti ilmiy maqolalar uchun boy material bo‘lib xizmat qiladi, ilmiy izlanishlari esa kelajakdagi loyihalarning muvaffaqiyatini kafolatlaydi. Ushbu uyg‘unlik uni o‘z sohasining haqiqiy masteriga aylantirdi.

Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, Nasiba To‘rayevaning professional yo‘li O‘zbekiston iqtisodiy islohotlarining jonli in’ikosidir. Uning xalqaro darajadagi g‘alabalari, yirik investitsiya loyihalaridagi ishtiroki va kelajak moliya tizimi haqidagi zamonaviy qarashlari mamlakatimiz iqtisodiy barqarorligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Uning kelajakdagi rejalari va ilmiy izlanishlari bizni yanada shaffof va aqlli iqtisodiy kelajak kutayotganidan dalolat beradi.

Mahbuba Hasanova tayyorladi.