МБҲС ва БЕМлардан халқаро стандартларгача: малакали молиячи Наргиза Муратованинг профессионал ҳикояси

Ўзбекистон иқтисодий тизимининг ўтган йигирма йиллик ривожланишида бухгалтерия касби марказий ўринда турди. Миллий стандартлардан халқаро андозаларга ўтиш, автоматлаштириш, шаффофлик – буларнинг барчаси ўз ишига садоқатли ва малакали мутахассислар зиммасида бўлди.

Шундай мутахассислардан бири – “Ўзбекистон Кабел Телевидениеси” МЧЖ бош бухгалтери Наргиза Муратова, 20 йиллик тажрибага эга, халқаро даражадаги бухгалтер ва ACCA DipIFR сертификати соҳибаси.

— Наргиза опа, сиз бухгалтерлик фаолиятингизни МБҲС даврида бошлагансиз. Ўша пайтдаги иш муҳити қандай эди?

— Ҳа, фаолиятимни МБҲС, яъни Миллий бухгалтерия ҳисоби стандартлари амал қилган даврда бошлаганман. Ўша пайтларда ҳисоботлар қўлда юритиларди, ҳар бир рақамни синчиклаб ҳисоблаш керак эди. Бу тизим интизомни, аниқ ишлашни ўргатган.

Мен дастлаб хусусий секторда ишладим – ўша пайтда корхоналар иқтисодий ўсиш билан бирга ҳисоботларда тартиб ўрнатишга муҳтож эди. Мен жорий этган ҳисоб юритиш тизими туфайли компанияда молиявий оқимлар аниқлиги ва солиқ ҳисоботи сифати яхшиланди.

— Кейинчалик сиз турли ташкилотларда ишлагансиз. Уларнинг ҳар бирида қандай ҳиссангиз бўлган?

— 2005–2014 йилларда телекоммуникация соҳасидаги компанияда ишладим. Ўша пайтда хизматлар тез ривожланаётган, лекин бухгалтерия тизими ҳали автоматлаштирилмаган эди. Мен 1C дастурини жорий қилиш, харажатларни таҳлил асосида оптималлаштириш устида ишладим. Натижада корхонанинг фойдалилик даражаси ошди, ҳисоботлар тезроқ тайёрлана бошланди.

2011–2014 йилларда Меҳнат вазирлиги ҳузуридаги илмий-тадқиқот институтида ишладим. Бу ерда давлат молияси, ижтимоий лойиҳалар ҳисоби билан шуғулландим. Лойиҳалар ҳисоботларини халқаро донорлар талаблари асосида тайёрлаб, аудитдан муваффақиятли ўтказдик.

Кейинчалик меҳмонхона бизнеси ва саноат жиҳозлари савдоси билан шуғулланадиган жамиятларда ишладим. У ерда ҳам молиявий таҳлил тизимини қайта кўриб чиқиб, харажатларни салмоқли кўрсаткичларда камайтиришга эришдик.

Ҳозир эса “Ўзбекистон Кабел Телевидениеси” МЧЖда бош бухгалтер сифатида фаолият юритаман. Бу ерда мен компания ҳисобини халқаро стандартларга мослаштириш, ҳисоботларни трансформация қилиш ва халқаро аудиторлар билан ҳамкорлик тизимини йўлга қўйишга бошчилик қилдим.

Бундан ташқари, компаниямиз раҳбарияти менга халқаро ҳамкорлар билан тузиладиган шартномаларни кўриб чиқиш, ташқи аудитор ва ҳуқуқшунослар билан баравар ишлаш вазифасини ишониб топширган.

— БЕМ ва 1C дастурларининг жорий этилиши ўша пайтда катта янгилик эди. Сиз уларни қандай қабул қилгансиз?

— БЕМ – бизнинг электрон ҳисобга ўтишдаги биринчи қадамимиз эди. У жараёнларни тезлаштирди, лекин имкониятлари чекланган эди. Кейинчалик 1C пайдо бўлиб, бу соҳада ҳақиқий бурилиш ясади. Мен 1C’ни чуқур ўрганиб, уни турли тармоқларда мослаштира олдим.

Шу орқали компанияларда ҳисобот тайёрлаш ва солиқ тўлов жараёнлари анча соддалашди. 1C тизимини тўғри жорий этиш – бу техник иш эмас, балки бизнес-жараёнларни таҳлил қилиш ва уларни рақамли форматга тўғри мослаштиришдир.

— Сиз халқаро молиявий ҳисобот стандартларига (МҲХС) ўтиш даврида фаол иштирок этгансиз. Бу қандай тажриба бўлди?

— МҲХС (IFRS) бухгалтерия тафаккурини тубдан ўзгартиради. Энди мақсад – фақат солиқ ҳисоботини топшириш эмас, балки компания молиявий аҳволини халқаро аудиторлар, инвесторлар, ҳамкорлар учун очиқ кўрсатиш.

2020 йилдан кейин бизнинг корхонада халқаро стандартларга трансформация жараёни бошланди. Мен бу жараёнда раҳбар сифатида қатнашдим – МҲХС талаблари асосида ҳисоб сиёсати янгиланди, актив ва мажбуриятлар қайта баҳоланди. Бу тажриба менга стратегик фикрлашни ўргатди ва халқаро молиявий маданиятни чуқур англаш имконини берди.

— Сиз 2022 йилда ACCA DipIFR сертификатини олгансиз. Бу сизнинг касбий ўсишингизда қандай аҳамият касб этди?

— DipIFR – бу глобал даражадаги малака. У наfaqat назария, балки амалий таҳлил, баҳолаш ва қарор қабул қилишни ўргатади. Сертификатни олиш жараёнида мен халқаро ҳисоботни “дунё тили” сифатида ўргандим.

Бу малака менга компаниямизда халқаро аудиторлар билан бевосита ишлаш, ҳисоботларни уларнинг талаблари асосида тайёрлаш имконини берди. Шунингдек, ACCA DipIFR орқали мен ўз соҳамда халқаро тан олинишга эга бўлдим.

— Сиз, шунингдек, IAPBE дипломини ҳам олгансиз. Бу қандай босқич бўлди?

— IAPBE дастури менга ўз билимимни янада чуқурлаштиришга ёрдам берди. Бу ерда стратегик молиявий режалаштириш, бизнес таҳлили, инвестицион баҳолаш каби мавзулар амалий йўсинда ўрганилади. Мен бу курсни тамомлаб, халқаро даражада малакали бухгалтер сифатида тан олиндим.

— Сиз Ўзбекистон Бухгалтерлар ва Аудиторлар Миллий Ассоциацияси (ЎБАМА) фаолиятида ҳам фаол экансиз. Бу фаолиятингиз нималардан иборат?

— Ҳа, мен ЎБАМА фаолиятида бир неча йилдан бери қатнашиб келаман. Бу ташкилот бизнинг касб учун катта мактаб: тажриба алмашиш, қонунчиликдаги ўзгаришларни муҳокама қилиш, семинар ва тренинглар ташкил этиш имконини беради.

Мен бу ассоциацияда фаол аъзо сифатида МҲХС бўйича ишчи гуруҳларда иштирок этганман. Бу орқали наfaqat ўзим ўргандим, балки тажрибамни бошқаларга ҳам улашдим.

— Сиз ESG (Environmental, Social, Governance) ва барқарор ривожланиш ҳисоботларига алоҳида қизиқишингизни айтган эдингиз. Бу йўналиш ҳақида фикрингиз қандай?

— Ҳа, бу мавзу менга жуда қизиқ. ESG ва “green accounting” ҳали Ўзбекистонда амалиётга тўлиқ киритилмаган, лекин барқарор ривожланиш масаласи – бу келажак. Бугун компаниялар наfaqat кўраётган фойдалари, балки атроф-муҳитга, ходимларга ва жамиятга бўлган таъсирини ҳам ўлчашни ўрганмоқда.

Мен ушбу йўналишда тадқиқот олиб бораяпман, халқаро ҳисоботларда қўлланилаётган ёндашувларни ўрганиб чиқяпман. Ишончим комилки, яқин йилларда Ўзбекистонда ҳам ESG reporting бўйича илк амалий лойиҳалар пайдо бўлади. Ва мен бу жараёнда фаол иштирок этмоқчиман.

Дилмурод Дўстбеков суҳбатлашди.