Таксим майдонининг ташриф қоғозига айланган масжид (ФОТОГАЛЕРЕЯ)

Ўзбекистонлик ва Озарбайжонлик журналистлар учун Истанбулга уюштирилган пресс-турда Таксим майдонининг ташриф қоғози — маҳобатли масжид билан танишдик. Бу масжиднинг тарихи ўзига хос, қизиқарли, зиддиятли.

Истанбулнинг Таксим майдонида янги масжид очилди ва бу шаҳарда қурилган биринчи бундай бино эмас. Тарихий сабаблар ва турли тўсиқлар “Таксим”да янги мусулмонлар ибодатхонасини қуришнинг дастлабки режасига тўсқинлик қилди. Ҳатто давлат тўнтаришлари ҳам қурилиш жараёнини тезлаштиришга ёрдам бермади. Усмонлилар даврида Таксим ҳудудида бор-йўғи иккита масжид бўлган, жумладан, Ҳусайн Оға масжиди кичик ва ҳаммани сиғдира олмаган. Иккинчи масжид артиллерия казармалари ҳудудида жойлашган эди. Аммо бугун Таксим майдонидаги масжид қурилиши тугаллангани туфайли дунё бўйлаб кўплаб мусулмонлар ибодат қилиш учун қулай масканга эга бўлди.

Ўшанда “Таксим”да ҳудуднинг мусулмон ўзига хослигини ифодаловчи яна бир масжид қуриш ғояси пайдо бўлганди. Бироқ бу ғоя 1952 йилга келиб, Бош вазир Аднан Мендерес янги ибодатхона қуриш бўйича жиддий қадамларни бошлагунча амалга ошмади.

Таксим майдонида масжид қуриш бўйича мавжуд режалар 1960 йил 27 майдаги давлат тўнтариши туфайли барбод бўлди. Кейинчалик Бош вазир Сулаймон Демирел даврида бу йўналишда аниқ қадамлар қўйилди, аммо қонуний тўсиқлар ва 1980 йилги давлат тўнтариши уни амалга оширишга яна тўсқинлик қилди. Бунинг ўрнига автотураргоҳ қуришга қарор қилинди. Бироқ “Таксим” масжиди маданият ва санъат жамғармаси ташкил этилгандан сўнг лойиҳа қайта тикланди ва ҳатто парламентда муҳокама қилинди. Аммо муниципалитет ўз режаларини ўзгартира олмади, бу эса лойиҳани амалга оширишга имкон бермади.

1994 йилги маҳаллий сайловларда Эрдўған “Таксим”да масжид қуришга ваъда берган эди. Тузилманинг пойдевори 1996 йилда Президент Нежметтин Эрбакан даврида қўйилган бўлса-да, 1997 йилдаги давлат тўнтариши қурилишнинг давом этишига тўсқинлик қилганди. Бироқ 2013 йилда Эрдўғон бош вазир сифатида нафақат масжид, балки “Таксим”даги артиллерия казармалари қурилишини қайтадан бошлаш ниятида эканлигини маълум қилган эди.

Афсуски, 2013 йилги норозилик намойишлари ушбу режаларни амалга оширишни тўхтатди. Бироқ Эрдўғон Таксимда масжид қуриш ғоясидан воз кечмади ва 2016 йил июлидаги кутилмаган ҳарбий тўнтариш ташаббусидан сўнг Истанбулнинг Кисикли тумани аҳолисига мурожаат қилиб, масжид қурилишини давом эттириш ниятини билдирди.

Туркиялик архитекторлардан бири Алтан Элмас Таксим масжидини лойиҳалаштирибгина қолмай, уни молиялаштиришни ҳам таъминлади.

Масжид 2017 йилда автотураргоҳ ўрнида ташкил этилди ва 2021 йил 28 майда очилди. Гумбазининг баландлиги 33 метрга, минораси эса 65 метрга етади. Ичкариси 4000 кишини сиғдира олади. Таксим масжиди Салжуқийлар ва Усмонлилар меъморчилиги аралашмасидир. Бу нафақат ибодат маскани, балки рақамли кутубхона ва кўргазма майдонларига эга маданият марказидир. Таксим масжиди Истанбулнинг янги диққатга сазовор жойи бўлиб, келажак авлодлар учун энг гўзал масжидлардан бири сифатида қаралмоқда.