Маккада Ҳаж қилаётганлар нега вафот этмоқда? Хориж нашри 6 сабабни маълум қилди

Саудия Арабистони расмийларининг маълум қилишича, бу йил Маккадаги Ҳаж вақтида 1300 дан ортиқ зиёратчи вафот этган. Кўпчилик жазирама қуёшда ҳаддан ташқари қизиб кетиш оқибатида ҳалок бўлган.Саудия Арабистонининг SPA расмий ахборот агентлиги хабарига кўра, ҳалок бўлганларнинг тўртдан уч қисмидан кўпроғида Ҳаж зиёрати учун мамлакатда қолиш учун зарур ҳужжатлар йўқ эди.

Саудия Арабистони расмийлари Ҳаж вақтида одамларнинг кўплиги ва жазирамага қарамай юқумли касалликлар авж олмаганини маълум қилди. Расмий маълумотларга кўра, ҳажга жами 1 миллион 830 мингга яқин зиёратчи қатнашган бўлса, шундан 1 миллион 600 мингдан ортиғи хориждан келган.

"centralasia.media" сайтида Ҳаж зиёратидаги юқори ўлим даражасининг олтита асосий омили маълум қилинди.

1. Ҳаддан ташқари жазирама

Асосий омил Ҳажга тўғри келган ҳаддан ташқари иссиқлик эди. Маккада соядаги ҳаво ҳарорати 51 даражадан ошиб кетган ва кечаси фақат вақти-вақти билан 40 даражадан пастга тушган.

Кўплаб зиёратчилар, айниқса кексалар ёки касаллар, соя топиб бўлмайдиган кенг очиқ жойларда жазирамага чидаш учун курашадилар. Айрим зиёратчиларнинг Ҳажга ноқонуний, тегишли рухсатномаларсиз келгани ҳам уларнинг тиббий хизматдан фойдаланиш имкониятларини кескин чеклаб қўйган.

Расмийлар кортеж бўйлаб «совутиш станциялари» ўрнатдилар ва зиёратчиларга сув бўйлаб ўтмасликни маслаҳат беришди, бироқ кўпчилик учун араб иссиқлиги ҳалокатли бўлди.

Қайд этилишича, Ҳаж вақтида иссиқдан ўлим ҳолатлари янги ҳодиса эмас, гарчи олимлар иқлимнинг кейинги ўзгариши вазиятни янада ёмонлаштириши мумкинлигидан огоҳлантирмоқда. Тадқиқотларга кўра, агар ўртача ҳаво ҳарорати 1,5°C га кўтарилса, Ҳаж зиёратида офтоб уриши хавфи 5 баробар ошиши мумкин.

«Фақат Худонинг инояти билан мен тирик қолдим, чунки ҳаво ниҳоятда иссиқ эди, — деди нигериялик зиёратчи Ойша Идрис. — Мен фақат соябон остида ҳаракат қилдим ва доимо ювиниб юрдим».

2. Одамларнинг кўплиги ва санитария муаммолари

Бу йил кўплаб зиёратчилар яшаш шароити ёмонлигидан шикоят қилишган. Баъзиларнинг айтишича, чодирлари тўлиб-тошган ва совутиш тизими ёки санитария мосламалари йўқ.

Исломободлик Амина исмли зиёратчи совутгич ишламайдиган чодиридаги бўғувчи иссиқлик ҳақида гапиради. Фаузия исмли яна бир зиёратчининг таъкидлашича, жазирамада оломон тўпланиб қолгани сабабли оломон ичидаги одамлар тез-тез ҳушидан кетишган.

3. Транспорт муаммолари

Айрим маълумотларга кўра, бу йил Ҳаж вақтида зиёратчилар жазирама жазирамада айниқса узоқ юришларига тўғри келган. Бир ҳаж иштирокчиси етти километр йўлни заррача соясиз ва бир томчи сувсиз пиёда босиб ўтганини таъкидлаб, бунинг учун йўл тўсиқларини айблайди. Яна бирининг айтишича, зиёратчилар жуда чекланган шароитга эга лагерларда яшашлари керак эди.

Ҳаж зиёратини ташкил этишдан хабардор манбалар зиёратчилар учун мавжуд транспортни танқид қилди. Уларнинг сўзларига кўра, йўллар ёпилганлиги сабабли зиёратчилар аввалги йилларга нисбатан анча узоқроқ йўл босиб ўтишларига тўғри келган.

4. Тиббий ёрдамнинг кечикиши

Айрим зиёратчилар тиббий ёрдам кўрсатилмагани ёки йўқлигидан шикоят қилишган. Тез ёрдам машиналари узоқ кутишган ва тиббиёт ходимлари бепарволик ҳам қилишган.

Амина исмли зиёратчининг айтишича, у клострофобия хуружини бошдан кечираётган дугонаси чақирган тез ёрдам машинасини деярли ярим соат кутган. Ниҳоят, тез ёрдам машинаси етиб келган, лекин шифокор беморга истар-истамай қараб қўйган ва унинг яхши эканини айтган.

Саудия Арабистони расмийлари эса зиёратчилар учун етарли тиббий ресурслар мавжудлигини таъкидламоқда.

Ҳожиларнинг саломатлигини ҳимоя қилиш учун 190 га яқин шифохона ва тиббиёт муассасалари, минглаб тиббиёт ходимлари ва юзлаб тез ёрдам машиналари сафарбар этилган.

Бўлиб ўтган воқеанинг икки версияси ўртасидаги улкан фарқ бундай кенг кўламли тадбирни бошқаришдаги қийинчиликларни таъкидлайди.

5. Ҳужжатсиз зиёратчилар

Тегишли Ҳаж визасисиз зиёратда қатнашиш хавфсиз эмас.

Расмий ҳужжатлари бўлмаган зиёратчилар ёрдамга муҳтож бўлса ҳам, расмийлар билан алоқа қилишдан қочишлари мумкин, бу эса транспорт оқимини бошқариш ва тиббий ёрдам кўрсатишни қийинлаштиради. Бу Ҳаж вақтида ўлим кўрсаткичининг юқори бўлишининг асосий омилларидан бири, деб ҳисобланмоқда.

Бир араб дипломатига кўра, ҳалок бўлган 630 дан ортиқ мисрликлар тегишли рухсатномага эга бўлмаган.

Саудия Арабистони расмийлари Ҳаж зиёратидаги ноқонуний муҳожирларга қарши курашишга ҳаракат қилмоқда. Уларни аниқлаш учун расмий зиёратчиларга муқаддас жойларга кириш учун махсус рухсатномалар берилади.

6. Кексалар, ногирон ёки касал ҳожилар

Кўпчилик зиёратчилар умрининг охирида Ҳаж зиёратига борадилар, кўпинча бунинг учун бутун жонларини сақлаб қолишади, баъзан эса ҳаж сафарида ўлиш бахтига муяссар бўлиш умидидадир.

Масалан, Бангладешдаги мусулмонлар жамоати ҳаж вақтида ўлимни катта муваффақият деб билади, чунки бу марҳумга алоҳида мақом беради. Бу ҳам ҳар йили Ҳаж вақтида ўлим ҳоллари рўй беришининг сабабларидан биридир. Сўнгги икки йил ичида 200 га яқин ўлим қайд этилган.

Саудия Арабистонидаги Ал-Бақи қабристонига пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.) томонидан асос солингани айтилади, бу уни диндор мусулмонлар учун жуда орзу қилинган дафн жойига айлантиради.

Ҳаж вақтида кимдир вафот этса, нима бўлади?

Агар ҳожи ҳаж вақтида вафот этса, унинг ўлими ҳақида қариндошларига хабар қилинади, улар марҳумнинг шахсини тасдиқлайдилар.

Кейин жасад ювилади, ўралади ва Саудия ҳукумати томонидан тақдим этилган музлатгичларда ташилади. Дафн маросимлари машҳур масжидда ўтказилади, аммо қабрларнинг ўзи оддий, баъзида бир нечта жасадлар бирга дафн этилади. Қабристон ёзувларида ҳар бир дафн қилинган жой ҳақида батафсил маълумот берилиши, агар хоҳласа, оилаларга ташриф буюришга имкон бериш муҳимдир.

Саудия ҳукумати ёрдам гуруҳлари билан биргаликда барча зиёратчиларнинг ҳурмат билан дафн этилишиини таъминлашга ҳаракат қилмоқда.