Elektr energiyasini qanday tejash mumkin? Mutaxassis javob berdi

Bu dunyoda hamma narsaning oxiri bor, xususan, tabiiy resurslarning ham. Shuning uchun ularni, xususan, elektr energiyasini tejash bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biriga aylangan. Xo‘sh, energiyani qanday tejash mumkin? Bu borada nimalarga amal qilish lozim? Bu savollarga Energetika vazirligining Qayta tiklanuvchi energiya manbalari, energiya samaradorligi va energiya auditi boshqarmasi bosh mutaxassisi Bekzod Asadovdan javob oldik.

1. Elektr energiyasini tejash borasida qanday tavsiyalar berasiz?

— Xonadonlarimizda elektr energiyasidan foydalanishda samaradorlikni oshirish uchun biz aynan qaysi maqsadlarda nima qurilmalar tomonidan ko‘proq elektr energiyasi iste’mol qilinayotganini bilishimiz lozim bo‘ladi. Ba’zi xonadonlarda bu yoritgich chiroqlari ba’zilarida kir yuvish mashinalari bo‘lishi mumkin. Yoki boshqa qurilmalar tomonidan ko‘p miqdorda elektr energiyasi behuda iste’mol qilinayotgan bo‘lishi mumkin. Shu boisdan biz o‘zimizdagi qurilmalarni samaradorligi bo‘yicha ko‘rikdan o‘tkazishimiz lozim. Aynan qurilmalar misolida aytaylik yoritish qurilmalaridan foydalanganimizda xozirda chug‘lanma lampalardan foydalanish deyarli to‘xtatilgan. Ba’zi hududlarda agarda bor bo‘lmasa umuman barcha joyda led lampalardan foydalanilmoqda. Ular chug‘lanma lampalarga qaraganda ancha samarador. Lekin shunday bo‘lsa ham bizda aytaylik odam bo‘lmagan, ish faoliyati davom etmayotgan joyda maqsadsiz yoritish holatlari sodir bo‘ladi. Misol uchun, agar biror bir joyda qurilish yoki elektr simlari ochiq ya’ni inson uchun xavfli bo‘lishi mumkin bo‘lgan joylarda yorug‘likni ta’minlash mumkin. Ammo zaruriyat bo‘lmagan joylarda foydalanilgan bo‘lsa bunda elektr energiyasidan maqsadsiz foydalanilgan bo‘ladi. Shuning uchun ham biz aytaylik o‘tirmayotgan xonalarimizda chiroqlarni o‘chirib yurishimiz, binolarda esa detektrlarni o‘rnatib elektrdan maqsadli foydalanishimiz mumkin. Xususan, bu o‘rinda aytish mumkinki tabiiy yorug‘likdan foydalanish ham ancha samarador yechim hisoblanadi. Masalan, quyosh chiqishi va botishiga qarab joylashgan xonalarda oynani ochib qo‘yish ham yetarlicha yorug‘lik beradi. Bu ham kun davomida elektrdan foydalanishni ancha miqdorini kamaytiradi. Bundan tashqari xonadonlarimizda mavjud bo‘lgan energiya samaradorlik ko‘rsatgichi past bo‘lgan qurilmalar xususan mikroto‘lqinli pechlar, kiryuvish mashinalarini yangilashimiz, yangi standartlarga mos keladiganlariga almashtirishimiz orqali samaradorlikni oshirishimiz mumkin. Kir yuvish mashinalariga to‘xtaladigan bo‘lsak agarda ulardan foydalanishda sig‘imiga nisbatan kam miqdorda o‘g‘irlik hosil qiluvchi kirlar yuvilsa uni ko‘p marta aylanishiga va elektr energiyasi keragidan ortiq sarflanishiga sabab bo‘ladi. Shuningdek, xonadonlarimizda maqsadsiz ravishda elektr energiyasini past miqdorda bo‘lsa ham sarflab yotadigan qurilmalar mavjud. Misol uchun, zaryadlovchi qurilmalar va boshqalar. Ularni o‘chirib qo‘yish ham kam bo‘lsa ham elektrni tejaydi. Asosiy elektr sarflovchi qurilmalar bu suv isitgichlari bo‘lib, ular suvni yuqori bosimda isitib qo‘yib ma’lum vaqt ichida yana soviydi va yana isitishga to‘g‘ri keladi.

2. Bugungi kunda elektr energiyasidan samarali foydalanish qanchalik muhim?

— Elektr energiyasidan samardorlikni ta’minlash uchun uchta asosiy misol keltirishimiz mumkin. Ulardan biri biz elektr energiyasini iste’mol qilayotganimizda behuda sarflanayotgan elektr energiyasidagi yo‘qotishlar tizimda elektr stansiyalari tomonidan ham ta’minlanishi lozim bo‘ladi. Shuningdek,elektr energiyasiga ehtiyoj o‘sib bormoqda mazkur ehtyoj o‘sib borishi bilan birga ular orqali isrofgarchilik ham o‘sib boradi. Hamda isrof bo‘layotgan elektr stansiyalari qurilishi, podstansiyalar qurilishi kapital qurilish xarajatlarini amalga oshirishimiz kerak bo‘ladi. Mazkur elektr stansiyalarida ishlab chiqariladigan elektr energiyasi ortiqcha xarajatlar yakuniy elektr energiyasi tarifida o‘tiradi. Vaholanki, biz samaradorlikni oshirish orqali elektr energiyasi mazkur yo‘qotishlarni kamaytirish bilan kapital xarajatlarni oldini olish mumkin.

Ikkinchi misol qilib keltirishimiz mumkin bo‘lgan sabablar aytaylik O‘zbekistonda elektr energiyasi asosan qazilma yoqilg‘ilardan ishlab chiqariladi agarda biz elektr iste’molini yo‘lga qo‘ymasak mazkur energiya resurslari qayta tiklanmagani uchun behuda sarflanadi. Kelajak avlodga mazkur energiya zaxiralari yetib bormaydi agarda biz samaradorlik bilan foydalansak biz nafaqat o‘zimiz uchun balki kelajak avlod uchun ham energiya zaxiralarini saqlab qolgan bo‘lamiz.

Yana bir misol qilish mumkin bo‘lgan xabaringiz bor xozirda global iqlim o‘zgarishi sodir bo‘lmoqda. Ushbu global iqlim o‘zgarishiga qayta tiklanmaydigan energiya manbalaridan ishlab chiqarilgan issiqxona gazlari sabab bo‘lmoqda. Agarda biz elektr energiyasini ortiqcha sarflab ishlatadigan bo‘lsak qayta tiklanmaydigan qazilma yoqilg‘ilaridan ortiqcha foydalanishga, atrof-muhitga issiqxona gazlarini ishlab chiqishga sabab bo‘lamiz. Bu o‘z navbatida iqlim o‘zgarishi, iqlim barqarorligini izdan chiqarishga sabab bo‘ladi. Elektr energiyasidan foydalanishda shunday fikr bildirish mumkinki, xozirgi kunda elektr energiyasi isitish va sovutishda keng foydalaniladi. Xususan, xonani sovutish jadal suratda o‘sib bormoqda. Agarda biz binoda ortiqcha tirqichlar, eshik oylanalarni ochiq qolishi holatlari bo‘ladigan bo‘lsa xonani sovutish uchun behuda sarflagan bo‘lamiz. Energiya samarador binolarda ularning izolyasiyasi bilan birga eshiklar ikki qavatli bo‘ladi. Masalan, birinchi qavat eshik yopilgach ikkinchisi ochiladi. Bunda xonadagi butun haroratni eshik orqali yo‘qotilishi, temperaturaning o‘ynashini tushib chiqishi oldi olinadi. Shu sababli ham elektr energiyasidan foydalanishda samaradorlikni oshirish mumkin.