Turkiy davlatlar tashkilotida media va axborot xavfsizligi masalalari muhokama qilindi

Turkiy davlatlar tashkiloti doirasida yagona axborot platformasini yaratish, umumiy axborot xavfsizligi konsepsiyasini ishlab chiqish va uni himoya qilish strategik ahamiyatga ega.

Ozarbayjon Respublikasi Nodavlat Tashkilotlariga Davlat Ko‘magi Agentligining 2026 yilgi grant tanlovi g‘oliblaridan biri bo‘lgan «Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz So‘z Erkinligi Tarmog‘i» Jamoat Birligi (CASCFEN) «Shusha deklarasiyasidan Turkiy davlatlar tashkilotigacha» loyihasini amalga oshirishda davom etmoqda.

1 avgustdan 31 oktyabrga qadar amalga oshirilayotgan loyiha doirasida turkiy dunyo integrasiyasi, umumiy qadriyatlar va kelgusi rivojlanish istiqbollariga bag‘ishlangan 10 ta mavzu bo‘yicha turkum intervyular tayyorlanmoqda.

To‘plamning ikkinchi mavzusi «Turkiy davlatlar tashkilotida media va axborot xavfsizligi» deb nomlangan. Intervyu doirasida zamonaviy axborot urushlari, turkiy dunyoda umumiy media platformalarini yaratish, yagona media siyosati va dezinformasiyaga qarshi hamkorlikning mumkin bo‘lgan yo‘nalishlari muhokama qilindi.

Mavzu yuzasidan Ozarbayjon Respublikasi Milliy Majlisi deputati, Turkiyzabon davlatlar Parlament Assambleyasida Ozarbayjon delegasiyasi a’zosi Hikmat Babaog‘lu hamda O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi xodimi Dildora Abdullayeva o‘z fikrlarini bildirdi.

Umumiy media va axborot strategiyasi nega muhim?

Zamonaviy davrda axborot urushlarining dolzarbligi oshib, davlatlarning xavfsizlik siyosatida axborot xavfsizligi muhim o‘rin egallamoqda. Shu nuqtai nazardan, suhbatdoshlardan Turkiy davlatlar tashkiloti doirasida umumiy media va axborot strategiyasini shakllantirishning ahamiyati haqida fikr so‘raldi.

Deputat Hikmat Babao‘g‘luning ta’kidlashicha, yangi davrning asosiy xavfsizlik chaqiriqlaridan biri aynan axborot bilan bog‘liq. Uning so‘zlariga ko‘ra, axborot insonlarning fikrlashi va voqealarga munosabatiga ta’sir ko‘rsatishi bilan birga, davlat va jamiyat miqyosida ham jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Shu nuqtai nazardan, axborot urushi zamonaviy urushlarning muhim yo‘nalishlaridan biriga aylangan.

Deputatning fikricha, hech bir davlat axborot xavfsizligini to‘liq ravishda yolg‘iz ta’minlay olmaydi. TDTni «umumiy oila» sifatida ta’riflagan Babao‘g‘lu umumiy xavfsizlik bilan bir qatorda axborot xavfsizligini ham birgalikda ta’minlash muhimligini ta’kidladi.

Uning fikricha, TDT doirasida yagona axborot platformasini yaratish va umumiy axborot xavfsizligi konsepsiyasini ishlab chiqish strategik ahamiyatga ega.

Dildora Abdullayeva esa raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi sharoitida axborot xavfsizligi milliy xavfsizlikning ajralmas qismiga aylanganini qayd etdi.

Uning fikricha, yagona axborot strategiyasi turkiy davlatlar o‘rtasida tezkor axborot almashinuvini ta’minlash bilan birga, muhim voqealarga muvofiqlashtirilgan munosabat bildirish va dezinformasiyaga qarshi yanada samarali kurashish imkonini beradi.

Abdullayeva, shuningdek, umumiy tarix, madaniyat va qadriyatlarni yagona axborot siyosati doirasida targ‘ib qilish turkiy dunyodagi birdamlikni yanada mustahkamlashini ta’kidladi.

Umumiy media platformalari turkiy dunyoga qanday imkoniyatlar yaratadi?

Suhbatning keyingi qismi turkiy dunyoning xalqaro axborot makonida yanada kuchli namoyon bo‘lishi va umumiy media platformalarini yaratishning ehtimoliy natijalariga bag‘ishlandi.

Hikmat Babao‘g‘luning ta’kidlashicha, yagona axborot makoni faqat an’anaviy media bilan cheklanmasligi kerak. Uning fikricha, ijtimoiy tarmoqlar va axborot muhitining boshqa tarkibiy qismlari bo‘yicha ham umumiy platformalarni yaratish mumkin va zarur.

Deputatning so‘zlariga ko‘ra, TDTning umumiy axborot va ijtimoiy tarmoq platformalarini shakllantirish milliy manfaatlarni birgalikda targ‘ib qilish, turkiy dunyoning axborot makonida muvofiqlashtirilgan faoliyatini ta’minlash hamda umumiy muloqot imkoniyatlarini rivojlantirishga xizmat qilishi mumkin.

U bunday platformalar turkiy dunyoda umumiy til va muloqot imkoniyatlarining rivojlanishiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini qayd etdi.

Dildora Abdullayeva esa umumiy media platformalari turkiy davlatlarning tarixi, madaniyati, ilmiy salohiyati, turizm, iqtisodiyot va investisiya imkoniyatlari haqida ishonchli ma’lumotlarni jahon jamoatchiligiga yetkazish uchun keng imkoniyatlar yaratishini ta’kidladi.

Uning fikricha, umumiy telekanallar, axborot agentliklari, raqamli media va ijtimoiy tarmoqlarda hamkorlikni kengaytirish turkiy davlatlarning global axborot makonidagi ta’siri va «yumshoq kuch» salohiyatini oshirishi mumkin.

Bunday hamkorlik turizm, savdo, ta’lim va madaniy aloqalarning rivojlanishiga ham xizmat qiladi.

Dezinformasiya va kibertahdidlarga qarshi qanday choralar ko‘rish kerak?

Suhbatning uchinchi yo‘nalishi dezinformasiya, axborot manipulyasiyasi va kibertahdidlarga qarshi turkiy davlatlar o‘rtasidagi hamkorlikni qanday mexanizmlar orqali kuchaytirish mumkinligiga bag‘ishlandi.

Hikmat Babao‘g‘luning ta’kidlashicha, global axborot makonidagi ma’lumotlarni aynan qanday taqdim etilgan bo‘lsa, shundayligicha qabul qilish to‘g‘ri emas. Chunki axborotning muhim qismi manipulyativ xususiyatga ega bo‘lib, jamoatchilik fikriga ta’sir ko‘rsatishni maqsad qiladi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, ijtimoiy tarmoqlar ham axborot va manipulyasiya vositasiga aylanishi mumkin.

Babao‘g‘luning fikricha, dezinformasiya TDT doirasida bo‘linish va qarama-qarshiliklarni yuzaga keltirish uchun ham ishlatilishi mumkin. Shu sababli u TDT doirasida umumiy media siyosatini, axborot xavfsizligi konsepsiyasini va axborot tahdidlariga qarshi birgalikda kurashish mexanizmlarini yaratishni muhim deb hisoblaydi.

Dildora Abdullayeva ham axborot xavfsizligi sohasidagi hamkorlikni kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.

Uning fikricha, kiberxavfsizlik bo‘yicha umumiy markazlarni tashkil etish, tahdidlar haqida tezkor axborot almashinuvini yo‘lga qo‘yish, qo‘shma mashg‘ulotlar o‘tkazish va tajriba almashinuvini kengaytirish muhim qadamlar bo‘lishi mumkin.

Abdullayeva, shuningdek, faktlarni tekshirish markazlarini tashkil etish va soxta xabarlarga qarshi birgalikda kurashish mexanizmlarini shakllantirishni taklif qildi.

Uning ta’kidlashicha, muvofiqlashtirilgan faoliyat axborot tahdidlariga tezkor javob berish, to‘g‘ri ma’lumotlarni o‘z vaqtida tarqatish va tashqi axborot hujumlarining ta’sirini kamaytirish imkonini beradi.

Shu tariqa, suhbatdoshlarning fikrlari shuni ko‘rsatadiki, Turkiy davlatlar tashkiloti doirasida media va axborot xavfsizligi masalalari endi faqat kommunikasiya sohasi emas, balki strategik xavfsizlik va integrasiya siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida ko‘rib chiqilishi lozim.