“Hayot” filmi chindan hayotiymi?

Hilol Nasimovning “Hayot” filmi premyerasi haqida xabar chiqqanida ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilaridan biri “bitta adashgan, bitta mulla va soqollilar to‘dasi qatnashgan film bo‘lsa kerak” deb yozdi.

Rejissyor Hilol Nasimov “Tubanlik”, “Odnoklassniki.ru”, “Ajal jodusi” kabi filmlari bilan tanilgan. Ushbu filmlar negizida terrorizm va ekstremizmga qarshi kurash haqida. “Islomxo‘ja” filmi premyerasida rejissyordan intervyu olganimizda “yangi film ishlayapman, nomi – “Hayot”, 2000 yildagi Sariosiyo voqelariga bag‘ishlanadi” degan edi.

Nihoyat film premyerasi bo‘lib o‘tdi. Premyera avvalida jurnalist, aktyor Akmal Mirzo uning “tinchlik va osoyishtalikka shukronalik ruhini uyg‘otuvchi film” ekaniga urg‘u berdi. Film ssenariysi Iqbol Mirzo, Zulfiya Yunusova va Hilol Nasimovga tegishli. Kinoasar 2000 yildagi Sariosiyo voqealarida qatnashgan farg‘onalik Hayot ismli yigitning taqdiri haqida hikoya qiladi.

Ma’lumki, 2000 yil avgust oyida janubiy sarhadlarimizga suqulib kirmoqchi bo‘lgan xalqaro terroristik guruhlarga qarshi O‘zbekiston qurolli kuchlarining maxsus operasiya kuchlari batalyoni kurashgan. Pistirmadagi dushmanni yo‘q qilish uchun 300 dan ortiq harbiy xizmatchi mardona jang olib borgan. 21 nafar o‘zbek o‘g‘loni mudofaa chog‘ida qahramonlarcha halok bo‘lgan.

Film o‘sha qonli voqealar asosida ishlangan. Kinoasarda bosh qahramon Hayot (Fotih Nasimov) to‘yi bo‘lishiga uch kun qolganda o‘zi xizmat qilayotgan harbiy qismdagilarni to‘yga taklif qilgani boradi va u yerda Sariosiyoda urush boshlanganini eshitadi. Shaxsiy ishdan umum manfaatini ustun qo‘ygan qahramon urushga otlanadi. Urush sahnalari Farg‘onada davom etayotgan to‘y sahnalari bilan kontrast holda aks ettiriladi.

Filmni tomosha qilgan, ismi aytilishini istamagan jurnalistning fikricha, “Kinoning nomi boshida biroz primitiv tuyulgandi. Ko‘rdim, kuzatdim, nom o‘zini oqlagandek bo‘ldi. Ta’sirchan film ishlashibdi. Yurt tinchligi yo‘lida halok bo‘lgan o‘g‘lonlar haqida ko‘proq kino olinsa yaxshi bo‘lardi. Ularning qahramonligi yoshlarga ibrat bo‘ladi. Hayotni olib ketishayotganda kapitandan “Yor-yor” aytishini so‘raydi, shu joyi juda ta’sirli sahna. Lekin 2000 yildagi Sariosiyo fojiasi to‘la ochib berilmabdi. Personajlarning muloqotidan tortib, harbiy sohaga oid nozik qonuniyatlargacha yaqqol xatolar kuzatiladi”.

Tomoshabinlardan ikki nafariga “Hayot” filmida bosh rolni ijro etgan Fotih Nasimov o‘z roliga mos tushganmi?” degan savolni berdik. Birinchi tomoshabin “Ha, mos tushgan. O‘zini tutishi joyida, ijrosi ham tabiiy chiqibdi. Muhimi, harbiy odamning vazminligi va dovyurakligini ochib bera olgan” deb javob berdi. Ikkinchi tomoshabindan “Qahramonni yaqqol ko‘ra olmadim. Film avvalidagi o‘t o‘rish sahnasida ijro soxta chiqqani sezildi. Keyingi sahnalar ham fikrimni tasdiqladi” degan javobni eshitdik.

Hayot obraziga me’yoridan ortiq ijobiylik yuklangan. Oramizda bunday odamlar bor degan iddao o‘zini oqlamaydi. Jurnalist Gulchehra Umarova bir intervyusida “bosh qahramondan “farishta” yasash o‘zbek kinolariga tekkan kasallik” degan edi.

Hayot Toshkentga ketayotgan sahna uning qahramonliklarini ko‘rsatadi:

Hayot sevgilisi bilan gaplashib turganda og‘aynisi (Behro‘z Tohirov ijro etgan) kelib, Hayotning sevgilisiga gap ota boshlaydi, Hayotning ham ustidan kuladi. Hayot shunchalar vazminki, bo‘lajak rafiqasiga gap otgan, o‘zini mazax qilmoqchi bo‘lgan do‘stiga indamaydi. Avtobekatda Munavvar xola (Zuhra Ashurova ijro etgan) u orqali qizi Azizaga yuk berib yuboradi, chunki boshqa odam yuklarni olib ketgisi yo‘q. Hayotning yaxshi odam sifati yanada yaqqollashadi. Yo‘lda mashina buzilib qoladi, haydovchi mashinani tuzatmaydi, Hayot tuzatadi – uning qo‘lidan hamma narsa keladi. Yuk berib yuborilgan qiz ham Hayot tufayli omon qoladi (”Yaxshiyam Hayot bor ekan, qizim omon qoldi” – Munavvar xolaning gapi). Harbiy qismga borganida urush boshlanganini eshitadi va birdan urushga borish uchun boshliqlaridan ruxsat so‘raydi.

Filmning eng ta’sirli sahnalaridan biri: ehtiyotsizligi tufayli bir askarning (Erkin Bozorov ijro etgan) bo‘g‘ziga dushman pichoq tiraydi. Uning ro‘parasida yana bir askar o‘q uzishga shay, lekin ortiqcha harakat qilsa dushman uning sherigiga pichoq tortib yuboradi. Shunday vaziyatda yana Hayot ularning joniga ora kiradi.

Barcha ijobiy yuk Hayotning bo‘yniga tushavergach, tomoshabin har qanday sahnada xaloskorni kuta boshlaydi. Xaloskor esa albatta Hayot.

Film o‘quvchiga axborot berish vazifasini bajarmaydi, ekrandagi lavha – inson uchun oyna. Hayotiylikdan yiroqlashgan nuqtalarda film tomoshabinni o‘ng‘aysizlantiradi. Yuqoridagi xaloskorlik sahnalari hayotiylikdan uzilgan.

Bir kadrda “qoshiq” elementi ikki tomondagi holatni bog‘lagan. Hayotning uyida osh suzilgan, lekin ular Hayotni kutishmoqda. “Kelib qolar” degan xayolda ukasining qo‘li qoshiqqa borishi bilan qoshiqni Hayot ko‘taradi. Bu tomonda – jang vahimasi. Shu detal orqali kontrast ochilgan.

Qahramonlar nutqida ham kamchiliklar seziladi. Hayotning shevasi na Farg‘ona, na adabiy sheva bo‘lgan arosatdagi sheva. Jang paytida kapitanning nutqi ham biroz rasmiy. Masalan, “xalqimizning osuda hayoti uchun”, “muayyan yo‘nalishda” kabi rasmiy jumlalarni ishlatadi. Jang vaziyatidan kelib chiqib, rasmiy nutqdan chekinilganda ishonarli chiqqan bo‘lar edi. Tohir Saidovning roli ham biroz sun’iy chiqqan. Farg‘ona odamlarining gurungi, gap-so‘zi ham soxta ijro etilgan. Ataylab urinilsa ham bunchalik sun’iy chiqarib bo‘lmasa kerak.

Farg‘onaliklarning gapirishida qorishiq nutq seziladi. Aniq makon berish mushkul. Bir o‘rinda ikki kishi ot ustida askiya qiladi, sheva saqlangan, askiya ham maromida, lekin ijroda yasamalik bor.

Film voqealari parallel rivojlanadi: bir tomonda to‘y, bir tomonda jang. Kuyov kelmasligini, uning jangda ekanini bilishsa ham to‘yni to‘xtatishmaydi. Ushbu nuqtada ham mantiqiylik buzilgan. O‘g‘li jangda qon kechayotganda qaysi ota-ona to‘y qiladi?

Filmdagi jang sahnalari ancha ishonarli chiqqan. Tasvirga olishda nisbatan yangicha uslublarning elementi seziladi, ammo rejissura va ijro reallikdan yiroq. O‘q uzilishi va uning borib tegishi – yangicha uslub elementlaridan biri.

Xullas, “Hayot” filmi premyerasi ortda qoldi. Asosiy bahoni endi tomoshabin beradi.

Xurshid Serobov

Ushbu ruknda berilayotgan maqolalar sayt qarashini ifodalamasligi mumkin.

Manba: turon24