“Elektron hukumat”dan “raqamli hukumat” sari

Mamlakatimizda davlat organlarining jismoniy va yuridik shaxslarga axborot-kommunikasiya texnologiyalarini qo‘llash yo‘li bilan davlat xizmatlari ko‘rsatishga doir faoliyatini, shuningdek idoralararo elektron hamkorlik qilishni ta’minlashga qaratilgan “Elektron hukumat” tizimini takomillashtirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.

Bu bejiz emas, albatta. Boisi ushbu tizim davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari faoliyatining ochiqligi va samaradorligini oshirish, fuqarolar hayotini yaxshilash va tadbirkorlikni rivojlantirish uchun katta imkoniyatlarga ega.

Hozirga kelib Elektron hukumatning Yagona identifikasiya tizimi (id.egov.uz) takomillashtirilib, foydalanuvchilar soni 7 mln. dan ziyodni tashkil etmoqda. Mazkur tizim orqali fuqarolarga davlat idoralarining 245 dan ziyod axborot resursidan foydalanish imkoniyati yaratildi.

Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida (YAIDXP, my.gov.uz) 400 dan ortiq davlat xizmatidan inson omilisiz elektron tarzda foydalanish imkoniyati yaratildi va elektron xizmatlarga bo‘lgan talab 10 barobarga oshdi. Bugungi kunda mazkur portalda ro‘yxatdan o‘tgan foydalanuvchilar soni 3,6 milliondan ortgan.

“Elektron hukumat” tizimi ayni vaqtda davlat organlarining o‘zaro va ularning aholi va tadbirkorlik sub’ektlari bilan axborot almashuvini ta’minlashda, xususan tadbirkorlik sub’ektlarini elektron hujjat aylanishi, statistika hisobotini taqdim etish, bojxona rasmiylashtiruvi, lisenziyalar, ruxsatnomalar, sertifikatlar berish jarayonlarida, ularning elektron tijorat, Internet jahon axborot tarmog‘i orqali mahsulotni sotish va xaridlarni amalga oshirish tizimlaridan foydalanishini rivojlanib borayotganida yaqqol ko‘zga tashlanmoqda.

Kommunal xizmatlarni hisobga olish, nazorat qilish va ular uchun haq to‘lashning avtomatlashtirilgan tizimlarini joriy etishni kengaytirilganida, naqd bo‘lmagan elektron to‘lovlar, davlat xaridlarini amalga oshirish, masofadan foydalanish tizimlarini va bank-moliya sohasidagi faoliyatning boshqa elektron shakllarini rivojlanayotganida ham sezilyapti.

Lekin “Elektron hukumat” tizimida elektron xizmatlar foydalanuvchilari ba’zi noqulayliklarga duch kelmoqda. Qulay interfeysning mavjud emasligi, elektron identifikasiya qilish imkoniyatlarining cheklangani va eng yuqori talab vaqtida serverlarga yuqori yuklanish bo‘layotgani shular jumlasidan.

Mazkur masalalarni bartaraf etish uchun mamlakatimizda elektron hukumatni qo‘llab-quvvatlovchi axborot tizimlari va axborot-kommunikasion texnologiyalari infratuzilmasini modernizasiya qilish, dasturiy ta’minotni yangilash va yangi elektron xizmatlarni ishlab chiqish, shuningdek nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun elektron xizmatlardan foydalanish imkoniyatini ta’minlash zarurati mavjud.

Shu nuqtai nazardan, “O‘zbekiston – 2030” strategiyasida bu borada ustuvor vazifalar belgilangan. Xususan, elektron shaklda ko‘rsatiladigan davlat xizmatlari ulushini 100 foizgacha, faqat Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali ko‘rsatiladigan xizmatlar ulushini 50 foizgacha yetkazish, kompozit va proaktiv tarzda ko‘rsatiladigan davlat xizmatlari ulushini kamida 40 taga oshirish o‘z aksini topgan.

Kamida 300 ta davlat xizmatlarini xususiy sektorga o‘tkazish, lisenziyalash va ruxsat berish hujjatlarini kamida 20 foizga qisqartirish hamda 50 foizini, davlat xizmatlari ko‘rsatishning 300 taga yaqin tartib-taomillarini soddalashtirish, shuningdek, davlat xizmatlarini “3 qadam”, “foydalanuvchi uchun moslashtirilgan”, “barchasi bir mobil ilovada” tamoyillari asosida raqamlashtirish masalasi o‘rin olgan.

Mazkur dasturiy hujjatda davlat xizmatlarini to‘liq raqamlashtirib, ularning 40 foizini xususiy sektorga o‘tkazish va fuqarolarning shaxsiy ishtirokini 2 barobarga qisqartirish, “Elektron hukumat” tizimining yangi bosqichi – “Raqamli hukumat” tizimiga o‘tish, barcha hujjatlar va munosabatlarning raqamli shaklga o‘tishini ta’minlash kabi samaradorlik ko‘rsatkichlari ham o‘z ifodasini topgani e’tiborga molik.

Bular hali hammasi emas. Strategiyada O‘zbekistonni 2030 yilga qadar Birlashgan Millatlar Tashkilotining elektron hukumat reytingida TOP-30 talikka kirishiga erishish vazifasi ham qo‘yildi. Mazkur reyting (e-Government Development Index) mamlakatlarda soha rivojini ko‘rsatuvchi xalqaro indeks hisoblanadi. Uning ahamiyatli jihati shundaki, aholi va davlat o‘rtasida elektron muloqotni kengaytirish, xizmatlarni qulaylashtirish, mamlakatning investisiyaviy jozibadorligini oshirishga xizmat qiladi.

Ushbu reytingda yuqori 30 ta mamlakat qatoriga kirish uchun xorijlik ekspertlar ishtirokida, xalqaro metodologiya asosida 6 ta yo‘nalish bo‘yicha 53 ta tadbirdan iborat “yo‘l xaritasi” ishlab chiqildi. Unda onlayn xizmatlar bo‘yicha 112 ta ko‘rsatkichni yaxshilash, 2024 yilda 700 ta raqamli xizmatni ishga tushirish, ularning avtomatlashganlik darajasini 65 foizga yetkazish va barchasini my.gov.uz ga jamlash, aholi maskanlari va avtomagistral yo‘llarni yuqori tezlikdagi internet bilan ta’minlash nazarda tutilmoqda.

Shu bilan birga, “Raqamli hukumat” tizimi idoralararo integrasiyalashuv platformasida raqamli shaklda taqdim etilishi orqali 2023 yil 1 dekabrdan boshlab aholi va tadbirkorlik sub’ektlaridan 47 turdagi ma’lumotlarni talab qilish bekor qilinmoqda.

Umuman olganda, elektron hukumat – davlat organlari ko‘rsatayotgan xizmatlarning ochiqligi, shaffofligi, samaradorligi va sifatini oshirish maqsadida raqamli texnologiyalardan foydalanish usuli bo‘lib, AKTni qo‘llagan holda davlat organlarining yanada samarali faoliyat ko‘rsatishi, fuqarolar va tadbirkorlik sub’ektlariga sifatli xizmatlar ko‘rsatish tizimidir. Zotan, mazkur tizim davlat organlari faoliyatining ochiqligi va shaffofligini ta’minlash, korrupsiyani oldini olish barobarida butun mamlakatning umumiy imijini mustahkamlashga xizmat qiladi.

Zafar XUDOYBERDIYEV,

Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati,

Innovasion rivojlanish, axborot siyosati va axborot texnologiyalari masalalari qo‘mitasi a’zosi