Прокурор: "Арманистоннинг Озарбайжонга қарши қуролли можароси тажовузкор уруш сифатида баҳоланиши керак"

3 ноябр куни Арманистон Республикаси фуқаролари — Араик Арутюнян, Аркадий Гукасян, Бако Саакян, Давид Ишханян, Давид Бабаян, Левон Мнацаканян ва бошқа шахсларнинг Озарбайжонга қарши Арманистон ҳарбий тажовузи натижасида тинчлик ва инсониятга қарши жиноятлар, шу жумладан тажовузкор урушни тайёрлаш ва юритиш, геноцид, уруш қонунлари ва одатларини бузиш, терроризм, терроризмни молиялаштириш, ҳокимиятни зўравонлик билан эгаллаш, уни куч билан сақлаб қолиш ва бошқа кўплаб жиноятларда айбланаётган ишлар бўйича очиқ суд жараёни давом эттирилди.

Суд мажлиси Бокудаги Ҳарбий судда судья Зейнал Агаев раислигида, судьялар Жамал Рамазанов ва Анар Рзаев (заҳира судья — Гюнел Самедова) иштирокида бўлиб ўтди. Ҳар бир айбланувчига ўзига маълум тилдаги таржимонон, шунингдек, ҳимоя адвокатлари таъминланди.

Суд мажлисида айбланувчилар, уларнинг адвокатлари, айрим жабрланувчилар, уларнинг ҳуқуқий ворислари ва вакиллари, шунингдек, давлат айбловини қўллаб-қувватловчи прокурорлар иштирок этдилар.

Давлат айбловини ҳимоя қилувчи прокурорларга сўз берилди.
Аввалги мажлисда томонлар суд тергови якунига қарши эмасликларини ва тақдим этилган далиллар билан танишганликларини билдирган эдилар.

Бош прокурорнинг катта ёрдамчиси Вюсал Алиев маълум қилдики, бир йил ичида тахминан 100 дан ортиқ суд мажлиси ўтказилган, ҳужжатлар ва далиллар 500 соатдан ортиқ вақт давомида ўрганилган.

Прокурор шундай деди:

«Айбланувчилар, жабрланувчилар ва гувоҳлар сўроқ қилинди. Суд мажлисларида тергов вақтида тўпланган далиллар ҳамда ҳимоя томонидан тақдим этилган далиллар изчил ўрганилди. Тақдим этилган далилларга асосланиб, биз айбланувчиларнинг 1988 йилдан буён содир этилган кўплаб жиноятларга алоқадорлигини исботланган деб ҳисоблаймиз».

Шунингдек, прокурор айтдики, айбловлар қайта кўриб чиқилади, Арманистон давлати ва унинг ташкил этган жинояткор тузилмалари томонидан содир этилган жиноятлар ҳамда айбланувчиларнинг бу жиноятлардаги иштирокини тасдиқловчи далиллар қайта таҳлил қилинади. Алиев таъкидлади: ҳозир суд олдида турган шахслар — бу фақатгина иштирокчиларнинг бир қисми, уларнинг барчаси ҳали жавобгарликка тортилиши керак.

Умуман, судланувчиларга 1988 йилдан 2023 йил 20 сентябргача Арманистон давлати ва у тузган жинояткор ташкилот томонидан содир этилган жиноятларда тўғридан-тўғри ёки билвосита иштирок этганлик айблови қўйилган.

Айблов хулосаси 6 қисмдан иборат. Аввало, Озарбайжон Республикасининг суверен ҳудудларини босиб олиш ниятини ўз ичига олган жинояткор ниятнинг пайдо бўлишини тасдиқловчи далиллар эълон қилинди.

Суд мажлисида прокурор жинояткор ташкилот тушунчасини ҳуқуқий жиҳатдан изоҳлади ва бу ташкилотнинг яратилишини тасдиқловчи ҳужжатларни ўқиб эшиттирди.

Таъкидланди: жинояткор ташкилот раҳбарларининг асосий мақсади ҳар қандай йўл билан Озарбайжондан ажралиб чиқиш ва Қорабоғ минтақасини босиб олиш бўлган.

Прокурорлар шунингдек, ташкилотнинг мафкуравий илдизлари ва тарихий кетма-кетлигига эътибор қаратдилар.

Улар орасида Арманистон ҳарбий-сиёсий раҳбарияти вакиллари, жиноят ғояларини тарғиб қилган шахслар — Зори Балаян, Силва Капутикян, Игор Мурадян, Вазген Манукян, Аркадий Манучарян, Аркадий Гукасян, Левон Мелик-Шаҳназарян, Роберт Кочарян, Серж Саргсян, Самвел Бабаян, Жирайр Сефилян, Виталий Баласанян, Аркадий Карапетян, Георгий Петросян ва бошқалар тилга олинди.

Улар “Мияцум” (“Бирлик”) номи билан атаган, озарбайжон халқига нисбатан миллий-этник нафрат ва адоватга асосланган ғоялар атрофида жинояткор ташкилотга бирлашганликлари қайд этилди.

Кейин Озарбайжон Республикасининг суверен ҳудудларини босиб олиш, геноцид, тинч аҳолини қирқин қилиш, террорчилик актлари ва бошқа жиноятлар бўйича далиллар тақдим этилди.

Прокурор таъкидлади: Арманистон томонидан Озарбайжонга қарши бошланган қуролли можаро халқаро ҳуқуқ нуқтаи назаридан тажовузкор уруш сифатида баҳоланиши керак.

1988–1994 йилларда Арманистон тажовузи натижасида Озарбайжон Республикасининг 12 шаҳри, 18 шаҳарчаси ва 895 қишлоғи, жами 925 аҳоли пункти босиб олингани билдирилди.

Прокурор Насир Байрамов Шуша, Хўжавенд, Фузули, Агдам, Зангелан ва бошқа ҳудудларнинг босиб олиниши, тинч аҳолининг қирқин қилиниши ҳақидаги далилларни тақдим этди.

У шунингдек, 8 май 1992 йилда Шуша шаҳрининг тўрт томондан ҳужум билан босиб олиниши, бу амалиёт Арманистондан келган буйруқлар асосида Аркадий Тер-Тадевосян бошчилигида амалга оширилганини қайд этди.

Прокурор Фуад Мусаев Калбажар, Агдам, Физули, Ҷабраил, Зангелан, Губадли туманларининг оккупацияси, 2016 йил апрел жанглари ҳақидаги тафсилотларни келтирди.

Шунингдек, у шундай деди:

«Арманистон томонидан олиб борилган тажовузкор уруш ва оккупация сиёсати иштирокчилари халқаро ҳуқуқ нуқтаи назаридан уруш жиноятлари ва инсониятга қарши жиноятларни содир этган шахслар ҳисобланади».

Прокурор Тарана Маммадова 2020 йил июл ойидаги Товуз жанглари, шунингдек, 44 кунлик уруш даврида Ганжа, Мингечевир, Барда, Тертер ва бошқа шаҳарларнинг бомбардимон қилиниши ҳақидаги маълумотларни баён қилди.

Прокурор Вюсал Абдуллаев эса одамларнинг мажбуран йўқолиши, асир олиниши, қийноққа солиниши, миналар қўйилиши, террорчилик ҳаракатлари, ноқонуний жойлаштириш ва қуролли гуруҳларни ташкил этиш билан боғлиқ жиноятларни санаб ўтди.

Суд залидаги мониторларда фотосуратлар, хариталар ва рақамли далиллар намойиш этилди.
Суд жараёни 6 ноябр куни давом этади.

Хабар қилинишича, бу ишда жами 15 нафар арман миллатига мансуб шахс — Араик Арутюнян, Аркадий Гукасян, Бако Саакян, Давид Ишханян, Давид Бабаян, Левон Мнацаканян ва бошқалар Озарбайжон Жиноят Кодексининг тегишли моддаларига биноан, шу жумладан 100 (тажовузкор урушни режалаштириш ва юритиш), 103 (геноцид), 105 (аҳолини қирқин қилиш), 113 (қийноқ), 214 (терроризм), 214-1 (терроризмни молиялаштириш), 278 (ҳокимиятни зўрлик билан эгаллаш), 279 (ноқонуний қуролли тузилмалар яратиш) ва бошқа моддалари бўйича айбланмоқда.