Мавсум ортидан тизим: Муҳаммадсобит Элмуродов қандай қилиб бир йўналишдан кўп тармоқли бизнесга ўтди?

Қишлоқ хўжалиги билан ишлайдиган тадбиркорлар яхши билади: бу соҳада барқарорлик деган тушунча шартли. Об-ҳаво ўзгаради, нархлар тебранади, логистика бир кунда мураккаблашади. Шундай шароитда ишлаётган тадбиркорлардан бири — Муҳаммадсобит Элмуродов. Сўнгги йилларда у фаолиятини биргина маҳсулотга боғлаб қўймаслик тамойили асосида қурди ва айнан шу ёндашув уни мавсумий савдодан тизимли бошқарув босқичига олиб чиқди.

Фаолиятнинг бошланғич нуқталаридан бири — гилос экспорти. Гилос юқори талабга эга, аммо қисқа мавсумли маҳсулот. Теримдан тортиб етказиб беришгача бўлган жараёнда вақт ва сифат ҳал қилувчи омилга айланади. Бир неча соатлик кечикиш ҳам маҳсулотнинг бозордаги қийматига таъсир қилиши мумкин. Шу сабабли Элмуродов бу йўналишда тезлик ва интизомни асосий мезон сифатида шакллантирди. Жараённинг ҳар бир бўғини — саралаш, қадоқлаш, совитиш, логистика — аниқ режа асосида ишлаши керак эди.

Бироқ у бошиданоқ гилосни ягона даромад манбаи сифатида кўрмаган. Мавсум тугагач бизнес тўхтаб қолмаслиги керак. Айнан шу фикр параллел йўналишларга киришга туртки бўлди. Дон ва тегирмон фаолияти йил давомида талаб бўладиган сегмент сифатида танланди. Бу йўналишда иш суръати бошқача: тез бузиладиган маҳсулот эмас, лекин ҳажм, нарх ва сақлаш шароити билан ишлаш мураккаб. Омбор бошқаруви, етказиб бериш интизоми ва нақд пул оқимини назорат қилиш бу ерда асосий вазифага айланди.

Кейинги йўналишлардан бири — соя шпроти савдоси. Чорвачилик ва паррандачилик секторида ем базаси доимий талабга эга бўлгани сабабли, бу сегмент барқарорликни таъминлаш имконини берди. Бироқ бу ерда ҳам асосий масала фақат маҳсулот топиш эмас, балки сифат ва етказиб бериш муддатини сақлаш эди. Ҳамкорлик ишончга асосланади, ишонч эса вақтида бажарилган мажбурият билан мустаҳкамланади.

Импорт операциялари эса бозор шароитига тез мослашишни талаб қилди. Айрим даврларда ички бозордаги таклиф ва нарх ўзгаришлари ташқи манбалардан маҳсулот олиб киришни мақсадга мувофиқ қилди. Бундай пайтда тўғри маҳсулотни танлаш, транспорт харажатларини ҳисоблаш ва рискни баҳолаш зарур бўлди. Ҳар бир қарор олдиндан ҳисоб-китоб асосида қабул қилинди.

Сўнгги беш йил ичида бизнесда энг катта синовлардан бири пандемия даврига тўғри келди. Логистика узилишлари, чегаралардаги чекловлар ва нарх тебранишлари кўплаб тадбиркорлар учун жиддий қийинчиликлар туғдирди. Бироқ Элмуродовнинг бир нечта йўналишда ишлаши зарбани камайтиришга ёрдам берди. Бир сегментдаги пасайиш бошқасидаги фаоллик билан қопланиши мумкин эди. Шу тариқа фаолият тўхтаб қолмади.

Муҳаммадсобит бизнесни кенгайтириш жараёнида тажрибадан тизимга ўтиш зарурлигини тушунди. Бошланғич босқичда кўпроқ вазиятга қараб қарор қабул қилинса, кейинги босқичда режалаштириш устувор бўлди. Қайси мавсумда қайси маҳсулотга эътибор қаратириш, қайси йўналишда рискни камайтириш, қаерда ҳамкорликни кучайтириш — булар олдиндан таҳлил қилинадиган масалаларга айланди.

Бугунги бозор шароитида харидор тезлик ва сифатни биргаликда талаб қилади. Рақобат кучайган, талабчанлик ошган. Шу сабабли ички тартиб ва жараёнларни назорат қилиш асосий устуворлик бўлиб қолмоқда. Ҳар бир йўналиш алоҳида бошқарувни талаб қилади, аммо умумий стратегия ягона — барқарорлик ва ишончни сақлаш.

Муҳаммадсобит Элмуродовнинг йўли бир нарсани кўрсатади: мавсумий савдо қисқа муддатли фойда бериши мумкин, лекин узоқ муддатли ўсиш учун тизим зарур. Битта маҳсулотга суяниш рискни оширади, диверсификация эса зарбани юмшатади. Охирги йилларда шаклланган тажриба унга айнан шу хулосани берди.

Ҳозирги кунда унинг асосий эътибори мавжуд йўналишларни янада самарали бошқариш ва ҳамкорлик доирасини кенгайтиришга қаратилган. Фаолият кўлами кенгайган сари масъулият ҳам ортади. Аммо тамойил ўзгармайди: жараённи назорат қилиш, рискни бўлиш ва бозор талабига мослашиш.

Шу ёндашув билан Муҳаммадсобит мавсум ортидан тизим қуришга эришди ва кўп тармоқли бизнес моделини шакллантирди.

Низомжон Исломов тайёрлади.