Украина танлови: охиригача урушми ёки таслим бўлиш?

Украина президенти Владимир Зеленскийнинг фикрича, фронтдаги вазият Россия-Украина урушини 2025 йилдан кечиктирмай тугатиш учун «имконият яратади». «Октябрь, ноябрь ва декабрь ойларида бизда тинчлик ва барқарор барқарорлик сари ҳаракат қилиш имконияти бор», деди у нима демоқчи эканлигини аниқламай.

Давлат раҳбари АҚШ президенти Жо Байден билан учрашувда тақдим этган Украина ғалабаси режаси тафсилотлари ҳақида ҳам гапирди. Ҳужжатнинг биринчи бандида мамлакатнинг НАТОга таклиф қилингани кўрсатилган. Зеленскийнинг сўзларига кўра, бу «Европада геосиёсий ишонч йўқлиги» муаммосини ҳал қилади.

Фронтдаги вазият Украина учун ноқулай. Россия қўшинлари Донецк вилоятида ҳужумларини давом эттирмоқда ва аллақачон Покровскнинг жанубий чеккаси ва қўшни Мирноградга яқинлашмоқда. Шу билан бирга, Ғарб матбуоти урушни тугатиш режасини муҳокама қилмоқда, бунда томонлар фронт чизиғи бўйлаб тўхтайди.

«Украина НАТОда» Умумкраина ташкилоти раҳбари Юрий Романюк ТRТга мамлакатнинг альянсга кириш истиқболлари ва тинчлик музокаралари бошланиши эҳтимоли ҳақида гапирди.

- Рамштейн формати Милтон тўфони туфайли қолдирилди. Бу фронтдаги вазиятга қанчалик танқидий таъсир кўрсатиши мумкин?

Бу бекор қилиш эмас, балки фақат бир ҳафта ичида кечиктириш. Бу вазиятга тубдан таъсир қилмайди. Бундан ташқари, асосий қарорлар 20 январга қадар - ҳам қурол-яроғ етказиб бериш, ҳам Украинага молиявий ёрдам кўрсатиш бўйича қабул қилинади.

Россия ҳудудидаги нишонларга зарба бериш рухсати ҳам АҚШда президентлик сайловлари якунланганидан кейин, яъни 6 ноябрдан олдин кўриб чиқилади.

— Зеленскийнинг ғалаба режасининг истиқболлари қандай, бунда биринчи нуқта мамлакатни НАТОга таклиф қилишдир?

- Келинг, бу иккинчи ёки учинчи нуқта бўлиши мумкинлигидан бошлайлик. Ва, афсуски, бу ҳолат жуда шубҳали кўринади. Украина имкон қадар тезроқ НАТОга қўшилиш истагига қарамай, барча Ғарб давлатлари бунга тайёр эмас. Масалан, Венгрия ва Словакия бу ғояга жуда совуққонлик билан қарайди.

Бундан ташқари, бундай қарор фақат альянс саммитида қабул қилиниши мумкин, кейинги йиғилиш келаси йилнинг июлига мўлжалланган. АҚШда сайловлар олдидан ҳеч ким навбатдан ташқари саммит чақирмайди.

Ҳозирча мен Украинанинг НАТОга эрта кириши ҳақидаги режаларни реал эмас деб атаган бўлардим.

— Урушни 2025 йилгача тугатиш мумкинми?

- Ҳар қандай бундай баёнотлар, кўпроқ тахминлар қилган одамнинг хоҳишини акс эттиради. Чунки у тугаши ёки тугамаслиги мумкин. Бундай тахминлар Украина томонининг афзалликларига мослашишни мутлақо истамайдиган Путиннинг хоҳиш-истакларини инобатга олмайди.

Келинг, Россия расмийларининг айтганларини эслайлик. Мисол учун, Лавров Украина ўз ҳудудларини босиб олганини тан олиши, украин тилининг давлат тили сифатида ишлашини таъминлайдиган «мова» тўғрисидаги қонунни бекор қилиши, шунингдек, Рус православ черковини тақиқловчи қонунни бекор қилиши кераклигини аниқ ва аниқ айтди. Москва Патриархияси. Бундан ташқари, Киев ва Ғарб Украина ҳеч қачон НАТОга кирмаслигини таъминлаши керак.

Бу шартлар бажарилгандан кейингина Россия Украина билан музокаралар столига ўтириш мақсадга мувофиқлигини кўриб чиқади. Бу умуман Москва бу столга ўтиради дегани эмас. Фақат бу имкониятни ҳисобга олиш керак.

Шуни ҳам эслатиб ўтаманки, Россия келаси йил учун буджетида Украина билан уруш учун 130 миллиард доллардан ортиқ маблағ бор. Бу фонда Кремль тинчлик музокаралари ғоясини кўриб чиқмоқда, деб ўйлаш бемаъниликдир.

— АҚШдаги сайловлар вазиятни қандай ўзгартиради?

— Трамп ғалаба қозонса, томонларни музокара столига ўтиришга мажбур қилиши мумкин. Аммо кейин Украина Кремль шартларига таслим бўлиши керак бўлади.

Агар Трамп ғалаба қозонмаса, Россия ҳукумати урушни давом эттириш учун тўлиқ сафарбарлик қилишга мажбур бўлади.

Аммо яна бир муаммо бор. Ғарб иттифоқчилари Украинани йилига 100 миллиард доллар миқдорида чексиз молиялашга қодир эмасликларини айтишмоқда. Бунинг учун уларнинг на молиявий ресурси, на хоҳиши бор. Яна шуни ҳам унутмаслигимиз керакки, Европа ўзининг ички жараёнларини бошидан кечирмоқда, бунинг натижасида сиёсий саҳнага ўнг қанот сиёсий кучлар кириб келмоқда.

Шунинг учун, биз 2025 йил охиригача урушни тугатиш ҳақида гапирганда, биз жуда пессимистик стсенарий ҳақида гапирамиз. Уруш ё давом этади, ёки Украина ўзи учун жуда шубҳали бўлган шартлар билан музокара столига ўтириши керак.

Демак, президентнинг оптимизми нимага асослангани ҳали аниқ эмас. Қандай ғалаба ҳақида гапириш мумкин ва нимани ғалаба деб аташ мумкин. Можарони тезда тугатиш учун баъзи харажатлар талаб қилинади. Аммо бу эрда жамият, сиёсатчилар ва армия позициясини ҳисобга олиш керак. Улар бундай тинчлик музокараларига қандай муносабатда бўлишади? Бу эрда номаълум нарсалар жуда кўп. Ва ҳар қандай прогнозлар қилишда биз фақат бир нарса ҳақида гапиришимиз керак - АҚШда президентлик сайловлари натижаларини кутишимиз керак.