Амина Хан: “Инсон капиталига сармоя киритиш Покистон–Ўзбекистон ҳамкорлигининг барқарорлигини таъминлайди”

Жорий йилнинг 29-январ куни Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти Покистон Минтақавий тадқиқотлар институти билан ҳамкорликда ҳамда Ўзбекистоннинг Покистондаги элчихонаси кўмагида “Ўзбекистон – Покистон: ўзгариб бораётган дунёда стратегик шериклик, ўзаро боғлиқлик ва барқарор ривожланиш” мавзусида онлайн экспертлар конференциясини ташкил этди.

Конференцияда сўзга чиққан Покистон Ташқи ишлар вазирлиги Исломобод стратегик тадқиқотлар институти ҳузуридаги Афғонистон, Яқин Шарқ ва Африка мамлакатларини ўрганиш маркази директори Амина Хан мамлакатлар ўртасидаги узоқ муддатли ва барқарор инвестициялар инсон капиталига сармоя эканлигини таъкидлади. “Инфратузилма мамлакатларни боғлайди, аммо айнан одамлар таълим, кўникмалар ва технологиялар орқали ҳамкорликнинг барқарорлигини таъминлайди”, — деди у.

“Ўзбекистон таълим ислоҳотлари, техник таълимни ривожлантириш ва рақамли трансформация соҳасида сезиларли ютуқларга эришмоқда. Бундан ташқари, мамлакатнинг электрон бошқарув ва рақамли давлат хизматлари борасидаги тажрибаси Покистон учун қимматли сабоқ манбаи ҳисобланади”, — дея қўшимча қилди эксперт.

Эксперт ҳар икки мамлакатнинг бир-бирини ўзаро тўлдириши мумкин бўлган ноёб устунликлари мавжудлигини алоҳида таъкидлади. “Покистон инглиз тилидаги олий таълим, тиббиёт соҳасидаги билим ва илмий-тадқиқот ҳамкорлигини, Ўзбекистон эса рақамлаштириш ва касбий кўникмаларни ривожлантириш тажрибасини тақдим этиши мумкин”, — деди Амина Хан.

Унинг айтишича, бу имкониятлар ҳамкорликнинг уч асосий платформаси орқали рўёбга чиқарилиши мумкин: икки томонлама, уч томонлама ва кўп томонлама платформа.

Икки томонлама даражада Амина Хан логистика, энергетика, қишлоқ хўжалиги, қайта ишлаш саноати ва инфратузилма соҳаларида миллий ва минтақавий меҳнат бозорларининг эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда техник ва касб-ҳунар таълими ва кадрлар тайёрлашни биргаликда ривожлантириш учун инсон капитали ва технологиялар бўйича Покистон–Ўзбекистон мулоқотини ташкил этишни таклиф қилди.

Эксперт университетлар ва техник таълим муассасалари ўртасида ўзаро англашув меморандумларини имзолаш зарурлигини таъкидлади, бу хавфсизлик, иқлим ўзгариши, сув ресурсларини бошқариш, қайта тикланадиган энергия ва маълумотларни таҳлил қилиш бўйича қўшма тадқиқот лойиҳаларини ривожлантириш имконини беради. “Қўшма тадқиқотлар икки томонлама ва минтақавий муаммоларни ҳал қилишга ёрдам беради, шу пайтгача етишмайотган маҳаллий асосланган ечимларни яратади”, — деди Амина Хан.

Шунингдек, у сиёсий, иқтисодий ва маданий ҳамкорликни, умумий ислом мероси ва Буюк Ипак йўли тарихини ўрганишни тарғиб қилувчи инкубация марказлари ва кафедраларини ташкил этишни таклиф қилди. “Бундай марказларни ташкил этиш жуда муҳим ва тўлиқ амалга оширилиши мумкин — ҳам илмий институтларда, ҳам университетларда”, — дея таъкидлади эксперт.

Амина Хан икки томонлама ташаббуслардан ташқари, уч томонлама форматлар аллақачон амалга оширилаётган лойиҳаларни кучайтириш, харажатларни камайтириш ва муваффақиятли ечимларни кўпайтириш имконини беришини таъкидлади. Хусусан, у Покистон, Ўзбекистон ва Афғонистон ўртасида таълим, соғлиқни сақлаш, малака ошириш, технологиялар ва савдо соҳаларида ҳамкорликни ривожлантиришни таклиф қилди.

Амалиётий мисол сифатида у Ўзбекистонда Афғонистон билан чегарада ташкил этилган “Термиз халқаро савдо маркази” эркин савдо зонасини келтирди, бу тузилмавий трансчегаравий ҳамкорлик модели бўлиб хизмат қилади ва минтақавий интеграцияни кенгайтириш учун бошқа чегара пунктларида такрорланиши мумкин. “Бу шунчаки чегара пункти эмас, балки тўлақонли иқтисодий тизим — одамлар ўртасидаги алоқалар, таълим, тиббий хизмат, савдо ва минтақавий транзит экотизимидир”, — деди у.

Унинг фикрича, шунга ўхшаш моделлар Чаман–Спин-Болдак, Торхам ва Кобул чегара пунктларида такрорланиши мумкин, бу эса минтақавий интеграцияни кучайтиради ва хавфсизлик даражасини оширади.

Амина Хан савдо ва ўзаро боғлиқликни ривожлантириш инсон капиталига сармоя киритиш билан бирга олиб борилиши кераклигини таъкидлади. “Таълим ва технологиялар соҳасидаги ҳамкорлик икки томонлама алоқаларни чуқурлаштирадиган ва минтақавий интеграцияга ҳисса қўшадиган паст хавф ва юқори самарага эга йўлдир”, — деди у.

Экспертнинг қўшимча қилишича, агар Покистон ва Ўзбекистон тўғри йўналиш ва соҳаларга сармоя киритадиган бўлса, уларнинг ҳамкорлиги минтақавий ҳамкорлик моделига айланиши мумкин.

Конференцияда Ўзбекистон ва Покистоннинг етакчи таҳлилий ва таълим марказлари раҳбарлари ва экспертлари, бизнес ва дипломатик миссиялар вакиллари иштирок этди. Тадбир давомида Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти ҳамда Покистон Ислом Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги Стратегик тадқиқотлар институти ўртасида ҳамкорлик меморандумини имзолаш бўйича келишувга эришилди.