Яқин Шарқ портлаш ёқасида. Москва нима қилади?

Яқин Шарқдаги уруш кенгайиб, минтақадан ташқарига ҳам тарқалмоқда. Унда нафақат қўшни Ливан, Сурия ва Эрон, балки можародаги барча томонларнинг иттифоқчилари ҳам иштирок этмоқда. Қўшма Штатлар анъанага кўра, Исроил томонида бўлади; Ҳар куни вазият қизийди ва тўғридан-тўғри тўқнашувга олиб келади.

1 октябрь куни Теҳрон Исроил шаҳарларига 200 га яқин ракета учирди. Уларнинг деярли барчаси отиб ташланган, баъзи бинолар шикастланган, аммо ёмон эмас. Эрон ўз ҳаракатларини Ҳизбуллоҳ ва ХАМАС етакчиларининг ўлимига «табиий» ва «тенг» муносабат сифатида изоҳлади.

Ҳозир Исроил ўз жавобини ўйлаяпти. Ва Тел-Авивнинг ҳаракатлари унга қилинган ҳужумлар билан мутаносиб бўлиши жуда кам учрайди. Ғазо тарихи бир исроиллик полициячининг ўлдирилишига жавобан ҳукумат фаластинлик тинч аҳоли яшайдиган бутун маҳаллаларни вайрон қилишга тайёр экани мисолларини билади. Бу сафар ОАВ хабарларига кўра, Ислом Республикасининг нефть базалари ва ядровий иншоотлари Эрондаги яҳудий давлатининг нишонига айланиши мумкин.

Агар шундай бўладиган бўлса, Россия ҳам можарога қўшилиши мумкин. Эрон Кремлнинг минтақадаги асосий иттифоқчиларидан бири. Томонларни нафақат иқтисодий лойиҳалар, балки ҳарбий-техникавий ҳамкорлик ҳам боғлаб турибди. Москва Эроннинг шу номдаги шаҳри яқинида Бушер атом электр станциясини қурмоқда, шунингдек, мамлакатдаги янги атом электр станцияси лойиҳаларига қўшилишга тайёрланмоқда.

Бундан ташқари, Кремль унга Форс кўрфази мамлакатларига чиқиш имконини берадиган Шимолий-Жануб транспорт коридорини ривожлантиришдан манфаатдор. Ва бу, Ғарб санкциялари остида, жуда муҳим бонус.

Россия Исроилнинг Дамашққа зарбаларини бутунлай эътиборсиз қолдира олмайди. Сўнгги ҳужумда 7 киши ҳалок бўлган. Сурияда Даиш террор ташкилотига қарши ҳарбий операция ўтказиш учун яратилган Россия авиабазаси мавжуд. Агар илгари Исроил ҳарбийлари Кремлни режалаштирилган ҳужумлар ҳақида огоҳлантирган бўлса, энди бу ҳар доим ҳам содир бўлмайди.

ТRТ Хитой ва Замонавий Осиё институти етакчи тадқиқотчиси Владимир Сотников билан суҳбатлашди, агар Исроил снарядлари тасодифан Россия нишонларига тегса ва АҚШ ҳарбийлари Эронга кирса нима бўлиши ҳақида:

— Россия ва Эрон Ислом Республикаси ўртасидаги иқтисодий ҳамкорлик энергетика, жумладан, ядровий, шунингдек, саноатнинг турли соҳаларига тегишли. Агар Исроил Эрон ядро иншоотларига ҳужум қилса, маҳаллий атом электр станцияларида ишлайдиган россиялик мутахассислар хавфсизлигига таҳдид солади. Ва у эрда атом энергетика блоклари қурилиши давом этмоқда.

Россия Эроннинг Чабаҳор портига чиқиш имкониятига эга халқаро транспорт коридори – «Шимол-Жануб» инфратузилма лойиҳасини амалга оширишда ҳам фаол иштирок этмоқда. Эрон-Исроил уруши кенг кўламли бўлса, албатта, бу лойиҳа кечиктирилади. Иқтисодий нуқтаи назардан, бу катта жарималар ва молиявий харажатлар билан таҳдид қилади.

— Уруш бўлса, минтақа билан нима бўлади?

«Мен бугун катта уруш бўлиши мумкин деб ўйламайман.» Катта эҳтимол билан, биз фақат зарбалар алмашинувини кутишимиз керак. Аммо агар можаро бошқа ўйинчилар иштирокида кенг кўламли урушга айланса, унда, албатта, бутун минтақа иқтисодиёти зарар кўради.

Чунки Эрон нафақат араб давлатлари, балки Яқин Шарқ минтақасидаги давлатлар билан ҳам алоқа ўрнатган. Ва шунга кўра, таъминот занжирлари ва давлатлар ўртасидаги алоқа бузилади. Буларнинг барчаси жиддий иқтисодий инқирозга таҳдид солади.

- Россиядан қандай муносабат билдириши мумкин?

— Ҳозир Москва Эрон ва Исроил ўртасида катта можаро бўлмаслиги учун барча саъй-ҳаракатларини амалга оширмоқда. Мен эса Россия Теҳронни ҳар қандай қурол билан таъминлашига шубҳа қиламан. Бу мамлакат ташқи сиёсати концепциясига мутлақо мос келмайди. Давлатлар ўртасидаги дўстлик ва ҳамкорлик тўғрисидаги шартномада томонлардан бири ҳар қандай ҳарбий можаро юзага келган тақдирда ўзаро ёрдам кўрсатишни назарда тутмайди.

Аммо бошқа чоралар ҳам қўлланилиши мумкин. Масалан, Россия БМТ Хавфсизлик Кенгашида Эронга ёрдам бериши мумкин. Бу қандайдир иқтисодий ёрдам ҳам бўлиши мумкин.

Аммо Москванинг қурол билан таъминлаши ёки бу можарода бевосита иштирок этиши мумкин эмас. Кремль жуда мувозанатли позицияни эгаллайди ва ҳар икки томонни келишмовчиликларни тинч йўл билан ҳал қилишга чақиради.

— Суриядаги Россия авиабазасига зарар етказилса, жавоб бўладими?

- Назаримда, бу ҳам бўлмайди. Исроиллик учувчилар Суриядаги Россия базаларининг координаталарини жуда яхши билишади. Бу қандайдир ҳалокатли хато бўлган тақдирдагина мумкин, аммо бу Исроил билан муносабатларнинг кескин ёмонлашишига олиб келмайди.

- Агар Қўшма Штатлар ўз аскарларини Исроил томонида жанг қилиш учун юборса, Россия Федерацияси жангларга қўшиладими?

- Бу жуда апокалиптик стсенарий. Биз ҳозир ҳақиқий нарсалар ҳақида гапирамиз. Америкаликлар ҳеч қандай шароитда Эронга бостириб кирмайди. Улар Исроил қўллари билан Яқин Шарқдаги Эрон ёки Эронпараст гуруҳларга зарба беришлари мумкин, аммо бу ҳаммаси.

Ва агар биз фаразий равишда бундай апокалипсис эҳтимоли ҳақида гапирадиган бўлсак ҳам, Россия унда иштирок этмайди. Бўлиши мумкин эмас. Айниқса, Украина билан можаро шароитида.

- Учинчи жаҳон уруши бўлмайдими?

- Учинчи жаҳон уруши бўлмайди. Ён томонлар тўхтаб турадиган қизил чизиқлар бўлади. Аслида эса зарбалар алмашинувини кузатамиз. Аслида, ҳеч бир томон жанг қилишдан манфаатдор эмас.