Ягона валюта ва тил: Турк дунёсини нима кутмоқда?

Ягона валюта ва тил: Турк дунёсини нима кутмоқда?

«Бизнинг ташкилотимиз Евроосиё минтақасида ва ундан ташқарида барқарорлик ва фаровонликни мустаҳкамловчи платформа намунасига айланди», деди Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўғон Туркий давлатлар ташкилотининг 11-Лидерлар саммитида.

Уюшмага Туркиядан ташқари Қирғизистон, Қозоғистон, Ўзбекистон ва Озарбайжон киради. Унда яна уч давлат кузатувчи мақомига эга: Туркманистон, Венгрия ва Шимолий Кипр Турк Республикаси. УТГ ўзининг 15 йиллик фаолияти давомида юксак натижаларга эришди ва туркий дунёнинг халқаро майдондаги геосиёсий ўрнини сезиларли даражада мустаҳкамлади.

ТДТнинг долзарблиги, айниқса, глобал лойиҳаларни иқтисодий миллатчилик сиёсати фойдасига қайта кўриб чиқиш тенденцияси фонида яққол намоён бўлмоқда, дейди сиёсатшунос Чингиз Лепсибоев ТRТга.

«АҚШ бир томонлама тартибда айрим маҳсулотлар импортига квота ва чекловлар киритади. Европа божлар орқали Хитой автомобилларининг импортига тўсқинлик қилмоқда. Бунинг фонида туркий дунё давлатлари, аксинча, алоқа ўрнатишга ҳаракат қилмоқда. Эслатиб ўтамиз, давлатлар ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 45 миллиард долларни ташкил этади ва келажакда бу кўрсаткич 90 миллиард долларгача ошиши мумкин», — дея таъкидлайди агентлик суҳбатдоши.

Охирги саммитда ташкилотга аъзо давлатлар раҳбарлари алоқаларни мустаҳкамлашнинг янги йўлларини муҳокама қилдилар ва ҳамкорликка интилишларини акс эттирувчи муҳим ташаббусларни эълон қилдилар. Таклифлар орасида: Туркий банкни яратиш, фаоллаштириш, хавфсизлик кучлари ўртасида ўзаро ҳамкорликни йўлга қўйиш ва савдо ҳамкорлигини мустаҳкамлаш, шунингдек, ягона алифбога ўтиш.

«Бу йил давлат раҳбарлари Қозоғистон, Озарбайжон ва Туркия орқали глобал транспорт коридорини яратиш концепциясини қабул қилдилар. Бу Хитой товарларини Европа Иттифоқи ва АҚШ бозорларига ва аксинча ташиш имконини беради. Шунингдек, муҳим маданий ва ижтимоий йўналиш мавжуд - УТГга аъзо мамлакатлар тилларида телеканалларни ўзаро трансляция қилиш. Масалан, Қозоғистонда қирғиз, ўзбек ва турк тилларида каналлар пайдо бўлади», — деди Лепсибоев.

Яна бир муҳим ташаббус, сиёсатшунос Илгар Велизаде фикрича, умумий хавфсизлик тизими. «Бу ўзимизни чет давлатлар географияси периметри бўйлаб содир бўлаётган жараёнларнинг салбий таъсиридан иложи борича ҳимоя қилиш учун керак», деди у ТRТга. — Турк дунёси куч марказлари ўртасидаги қарама-қаршилик майдонига айланмаслиги, балки улар ўртасида кўприк вазифасини ўташи керак. Бу эса тегишли хизматларни мувофиқлаштириш орқали яратилиши мумкин бўлган самарали хавфсизлик платформасини талаб қилади”.

Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўғон УТC саммитида ҳам ассоциация мамлакатларида ягона туркий алифбони жорий этиш муҳимлигини таъкидлади. Эслатиб ўтамиз, Туркия лотин алифбосига асосланган ҳарфлар ёзиш концепциясини 1991 йилда таклиф қилган эди. Бу чора туркий давлатлар ўртасидаги маданий ва тил алоқаларини мустаҳкамлаш учун зарур.


Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўғон Қирғизистон раҳбари Садир Жапаров билан учрашувда
Ўтган йилнинг ноябрида Ражаб Тоййиб Эрдўғон яна ташаббусни ўз қўлига олди ва орадан бир йил ўтиб ҳақиқий натижалар пайдо бўлди. Сентябр ойида ТДТ иштирокчи давлатлари ягона туркий алифбо бўйича келишиб олдилар. У 34 та ҳарфдан иборат. «Бизнинг муштарак алифбомиз умумий тақдиримиз, муштарак келажагимиз ва келажакка биргаликда ҳаракат қилиш иродамиз рамзидир», деди Туркия раҳбари саммитда.

Давлат раҳбари барча туркий мамлакатларнинг ягона ҳарф имлосига ўтиш зарурлигини таъкидлади: «Бунинг учун Туркия, Озарбайжон ва Шимолий Кипр Турк Республикаси тайёр. Қозоғистон, Қирғизистон, Ўзбекистон ва Туркманистон ҳам янги алифбога ўтиш ташаббусини кўрсатиши мақсадга мувофиқ бўларди».

«Турк дунёси халқларига бир тилда асар ўқиш имконини берадиган тил платформасини яратиш тўғри бўларди», деди Велизода ТRТга. — Ҳозиргача алифбо яратилган, аммо бу фақат биринчи босқич. Энди уни амалга ошириш керак ва бу жуда кўп иш. Хусусан, махсус ва бадиий адабиётларни таржима қилиш зарур бўлади. Ишончим комилки, бу борадаги саъй-ҳаракатлар давом этади”.

Чингиз Лепсибоевнинг сўзларига кўра, ягона алифбога ўтиш албатта амалга ошади, лекин яшин тезлигида натижалар кутмаслик керак. Қозоғистонда сўнгги 90 йил давомида илмий асарлар ва адабиётларнинг асосий қисми кирилл алифбосида ёзилган. "Бу жуда катта билим ва уни йўқотмаслик учун жуда катта тайёргарлик кўриш керак. Балки қўш алифбо қабул қилинар, яъни кирилл алифбоси билан бир қаторда лотин алифбоси ҳам параллель равишда ишлайди”.

Турк дунёсининг тилда бирлиги ғояси турли кўзга кўринган шахслар томонидан қўллаб-қувватланди. Улардан бири туркий дунёнинг педагоги Исмоил Бей Гаспринскийдир (Гаспрали). У бутун умри давомида ягона туркий тилни тарғиб қилган ва бугунги кунда унинг машҳур шиори ҳар қачонгидан ҳам долзарброқ янграмоқда: «Тилде, фикирде, иште бирлик» – «Фикр, тил ва амалда бирлик».

Ва, Лепсибоев таъкидлаганидек, келажакда Туркий Давлатлар Ташкилоти нафақат ягона тилга, балки валютага ҳам келиши мумкин: «Эслатиб қўймоқчиманки, Европа Иттифоқи бир вақтлар кўмир ва пўлат иттифоқидан бошланган, бугун эса. бу амалда битта давлатдир».


Матнда хатолик топсангиз, ўша хатони белгилаб, бизга жўнатинг (Ctrl + Enter).

Бўлимга тегишли қизиқарли хабарлар

Фикр билдириш учун қайдномадан ўтишингиз сўралади ва телефон ракамни тасдиклаш керак булади!

Эркинжон Турдимовнинг янги иш жойи маълум бўлди

Самарқанд вилояти ҳокими лавозимидан озод этилган Эркинжон Турдимов Президент Администрациясига ишга ўтказилади.

Юртимизга қачон қор ёғади?

Бу ҳақда Ўзгидромет хабар берди.

Роналду Маскка жавоб қайтарди

Криштиану Роналду Илон Маскка жавоб берди.

Россия рубли ҳам қулади

Россия рублининг АҚШ долларига нисбатан курси илк бор 2022 йил март ойи даражасигача пасайди.

Ҳаво ҳарорати -8 даражагача тушиши кутилмоқда

Бу ҳақда Ўзгидромет хабар берди.

"Реал" Зиданга илтимос билан чиқди

Ҳужумчи Килиан Мбаппе “Реал”да ҳали умидларни оқлай олмади.

Жанубий Корея қирувчилари Россия ва Хитой ҳарбий самолётларига қарши

Россия ва Хитой ҳарбий самолётлари Жанубий Кореянинг ҳаво ҳужумидан мудофаа идентификация зонасига олдиндан огоҳлантирмасдан кириб келди.

Footmercato: Ҳусанов икки гранд клуб орасида талаш бўлади

"Ланс" шарафини ҳимоя қилаётган ҳамюртимиз Абдуқодир Ҳусановни январь ойида икки гранд клуб ўз сафига қўшиб олишни истамоқда.

Полша Украина можаросида Россия ғалаба қозонганини эълон қилди

Айни пайтда Украинадаги можарода Россия ғалаба қозонмоқда . Бу ҳақда Полша Миллий хавфсизлик бюроси раҳбари Ятсек Сивера ЗEТ радиосига берган интервьюсида айтиб ўтди.

"ПСЖ" нега айнан Ҳусановга қизиқиб қолди?

Дунёга машхур Foot Mercato нашри Абдуқодир Ҳусановга Парижнинг "ПСЖ" клуби қизиқиш билдираётгани ҳақида ёзди.

Митхун Чакраборти мусулмонларни ўлдириш билан таҳдид қилди

«Сизларни (мусулмонларни) бўлак-бўлак қилиб, мурдаларингизни дарёга эмас, ерларингизга ташлаймиз».

Совуқ, қор ва ёмғир: янги ҳафта учун об-ҳаво маълумоти эълон қилинди

Бошланган ҳафтада кутилаётган об-ҳаво маълумоти эълон қилинди. Ушбу ҳафтанинг бошида Ўзбекистон ҳудудининг катта қисмида қуруқ об-ҳаво сақланиб туради.

Бугун кечқурун ва кундузи ёмғир ва қор ёғиши кутилмоқда

Бугун тунда Республикамизнинг кўплаб ҳудудларида ёмғир бошланади ва тушгача давом этади. Ёғаётган ёмғир қорга айланиш эҳтимоли бор.

Тезкор ахборот: Ўзбекистонга совуқ об-ҳаво оқими кириб келади

Жорий йилнинг 5-8 ноябрь кунлари Ўзбекистон ҳудудига совуқ ва нам ҳаво массалари кириб келиши кутилмоқда.

«Қиёмат музлиги» кутилганидан тезроқ хавф сола бошлади

«Қиёмат музлиги» шиддат билан эримоқда – бутун дунё бўйлаб глобал сув тошқини хавфи кучаймоқда.

Роналду 1 миллион долларни мухлисга ютқазди (видео)

“Ан-Насср” ва Португалия терма жамоаси ҳужумчиси Криштиану Роналду машҳур америкалик блогер Мr. Beast’нинг видеолавҳасида иштирок этди.

Асад аскарлари таслим бўлди

Сурияда мухолифат кучлари Ҳалаб жанубидаги Хоносир шаҳрида Башар ал-Ассад армиясининг ўнлаб аскарларини асир олди...

Баҳсли пеналти оқибатида 100 дан зиёд одам ҳалок бўлди

Гвинеянинг Нзерекоре шаҳрида футбол фанатлари ўртасида келиб чиққан тўқнашувда 100 дан зиёд одам ҳалок бўлди. Бу якуний рақам эмас, чунки жароҳатланганлар жуда кўп.

Террорчилар Алеппони АҚШ ва Украина кўмагида қўлга киритди

Собиқ “Ан-Нусра” террорчиларига юқори технологиялардан фойдаланишни украиналик маслаҳатчилар берган

Туркиянинг Асадга хабари

Суриядаги сўнгги воқеалар яна бир бор...

Исроил Ғазо шимолини қамал қилганидан бери 3700 киши ҳалок бўлди ёки бедарак йўқолди

Ғазо матбуот бўлимига кўра, Исроил ҳарбийлари «60 кун давомида Ғазо шимолидаги қуруқлик, ҳаво ва денгиздаги интенсив тажовузини» давом эттирмоқда.

Владимир Путинда энди ҳеч қандай иккиланиш йўқ

Фаисер Россиянинг тобора тажовузкорлигидан огоҳлантирмоқда.

Кремль долларнинг "емирилиши"ни кўрди

Жаҳонда доллар жозибадорлигининг "емирилиш" жараёни тобора кучайиб бормоқда...

Путин рекорд даражадаги мудофаа харажатларини тасдиқлади

Россия президенти Владимир Путин 2025 йил учун ҳарбий харажатларни рекорд даражага кўтариб, буджет режаларини тасдиқлади. Москва Украинадаги урушни давом эттирмоқда.

Литва Хитой дипломатларини чиқариб юборди. Хитойнинг реакцияси

Ўтган ҳафта ОАВ хабарларига кўра, Литва уч хитойлик дипломатни персона нон грата деб эълон қилган ва уларга мамлакатни тарк этиш учун бир ҳафта муҳлат берган.

Трампнинг таҳдидини БРИКС қандай қабул қилди?

Трампнинг таҳдидларидан сўнг БРИКС ўз валютасини режалаштирмаётганини маълум қилди.

Мексикада қуролли ҳужум: қурбонлар бор

Ҳужум натижасида 9 киши ҳалок бўлди, яна 5 киши тан жароҳати олди.

Брюсселдаги метро туннелида жасад топилди

Брюссель жамоат транспорти оператори STIB маҳаллий матбуотга метро туннелидаги ҳодиса туфайли қатновлар тўхтатилганини тасдиқлади.

Грузиядаги намойишда яна 24 киши ҳибсга олинди

Шу тариқа, тўрт кун ичида мамлакат пойтахтида бузғунчилик ва полицияга бўйсунмаслик учун маъмурий қамоққа олинганлар сони 224 нафарга етди.

Саудия Арабистонида COP16 бошланди. Конференцияда Самарқанд декларацияси қабул қилинади (ФОТОГАЛЕРЕЯ)

Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазири Азиз Абдуҳакимов бошчилигидаги Ўзбекистон делегацияси Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Чўлланишга қарши кураш тўғрисидаги конвенцияси (UNCCD) Томонлар конференцияси 16-сессиясининг (CОP16) очилиш маросимида иштирок этмоқда.

Сенатор: Калифорния Трампга ёрдам бермайди

Калифорния маъмурияти АҚШнинг янги сайланган президенти Доналд Трамп маъмуриятига ноқонуний муҳожирларни оммавий равишда чиқариб юборишни ташкил этишда ёрдам бермайди.

БМТ Ғазода тўрт нафар гуманитар ходим ҳалок бўлганини маълум қилди

Сўнгги бир кун ичида Исроил мудофаа кучларининг Ғазо секторига берган зарбалари оқибатида Save the Children ва World Central Kitchen гуманитар ташкилотлари ходимлари ҳалок бўлди.

Самарқандда фуқаро камайиб бораётган илон билан томоша кўрсатиб юргани аниқланди

Иштихон туманида яшовчи фуқаро Б.М томонидан Халқаро қизил китобга киритилган мамлакатга ноқонуний йўл билан олиб кирилган Йўлбарс питонини сақлаб келиб таълим масканларида томошалар қуйиб келаётганлиги маълум бўлди.

Хитойга 30 кун визасиз саёҳат тартиби қачон кучга кириши айтилди

Ўзбекистон фуқаролари Хитойга 30 кун визасиз саёҳат қилиши мумкинлиги, тегишли битим икки давлат ташқи ишлар вазирлари томонидан имзолангани хабар қилинганди.

Франция 80 йил аввалги жиноятни тан олди

Франция президенти Эммануэль Макрон француз ҳарбийлари томонидан 1944 йилда амалга оширилган қатлиомни расман тан олди. Бу ҳақда у Сенегал раҳбариятига фожианинг 80 йиллиги муносабати билан йўллаган мактубида гапирган.

Исроил вазири масжидлардаги овоз кучайтиргичларни мусодара қилишни буюрди

Исроил миллий хавфсизлик вазири ва ўта ўнг қанот «Оцма Йехудит»партияси етакчиси Итамар Бен-Гвир барча масжидларда азон айтишда қўлланилаётган овоз кучайтиргичларни мусодара қилишни буюрди. Бу ҳақда Bild хабар берди.

Германияда 17 ёшли исломчи томонидан режаланган терактнинг олди олинди

Германиянинг Элмсхорн (Шлезвиг-Голштейн) шаҳрида 17 ёшли Эмин Б. йирик терактга тайёргарлик кўрганликда гумонланиб қўлга олинди.

Рустам Муродов юқори лавозимга тайинланди

Генерал-полковник Рустам Муродов Қуруқликдаги қўшинлар бош қўмондони ўринбосари лавозимига тайинланди.

Сурия Ҳалабни бой берди

AFP'га кўра, Сурия расмийлари 2012 йилдан бери биринчи марта Ҳалаб устидан назоратни қўлдан чиқарди.

Ишғол остидаги Ғарбий Соҳилда Исроил рейдлари ва ҳибсга олишлари давом этмоқда

Маҳбуслар гуруҳлари баёнотига кўра, Исроил кучлари кечадан бери босиб олинган Ғарбий Соҳилда камида 15 нафар фаластинликни ноқонуний ҳибсга олди.