Иқтисодий ҳамкорлик: Ўзбекистон-Франция муносабатларини янада мустаҳкамлаш сари

Президент Шавкат Мирзиёевнинг иқтисодий очиқлик сиёсати доирасида Ўзбекистон бир қатор асосий ҳамкорлар, жумладан, Франция билан алоқаларни ривожлантиришни ўз олдига мақсад қилиб қўйган. Яқинда бўлиб ўтган Франция – Ўзбекистон бизнес-форуми Тошкент ва Парижнинг кенг кўламли соҳаларда ҳамкорликни мустаҳкамлашга бўлган интилишини намойиш этди.

Франция саноатидаги барча йирик номлар, жумладан, Airbus, Alstom, EDF, Experto Consulting, Iveco, Roxalex, Société Générale, Suez, TotalEnergies ва Voltalia 1-февралда ўша ерда эди. Франция – Ўзбекистон бизнес-форумда Франция ишбилармон доиралари раҳбарлари икки давлат ўртасидаги кўрсаткичларнинг ошиб бораётганини кўришдан мамнун бўлишди, жумладан, 2023-йилга келиб икки томонлама савдо ҳажми бир миллиард долларга етиши кутилмоқда. Бу жуда ажойиб кўрсаткич, лекин уни янада яхшилаш мумкин. Эммануэль Макроннинг Самарқандга ташрифидан сўнг икки йил ўтар-ўтмас мустаҳкамланган Франция-Ўзбекистон муносабатлари ҳеч қачон бугунгидек сармоя киритиш учун қулай бўлмаган. Март ойида Президент Шавкат Мирзиёев, ўз навбатида, ушбу муносабатларни мустаҳкамлаш учун Парижга ташриф буюради.

Париж ва Тошкент ўртасида янги ҳамкорлик даври

Париждан туриб қарайдиган бўлсак, Ўзбекистон яққол кўриниб турган салоҳиятга, кўплаб фаолият соҳаларига ва ривожланиш учун кўплаб ресурсларга эга. Франция Иқтисодиёт вазирлиги Ғазначилик департаменти маълумотларига кўра, “Марказий Осиёнинг аҳолиси энг кўп бўлган давлати 2023-йилда ўтган йилларга мос равишда йирик капитал оқимлари ёрдамида мустаҳкам ўсишни қайд этди”. Ўзбекистон иқтисодиётининг кучли томонлари, жумладан, саноат (нефть, газ, кимё, автомобилсозлик), хомашё (олтин, мис, пахта, қурилиш материаллари), қишлоқ хўжалиги (ўғитлар, мевалар, сабзавотлар, қуритилган мевалар) ва туризм (ўтган йили 6,6 миллион сайёҳ ташриф буюрган) таъкидланди. Якуний етакчи сектор – хизмат кўрсатиш соҳаси бўлиб, у 2023-йилда ўсишга катта ҳисса қўшди.

“Франция минтақадаги давлатлар орасида Ўзбекистонни минтақада асосий стратегик роль ўйнайдиган муҳим ва нуфузли давлат деб ҳисоблайди, – дейди сиёсий фанлар бўйича фалсафа доктори Себастьян Бусуа. Мана, неча йилдирки, мамлакат ҳар қачонгидан ҳам замонавийлашиб, очилиб бормоқда. Париж ҳам Президент Шавкат Мирзиёевнинг фаол минтақавий стратегиясини қадрлаётганга ўхшайди, чунки унинг Марказий Осиё бўйича ташқи сиёсати ўз самарасини бера бошлади. [...] Марказий Осиёдаги ҳамкорларимизга агентликларимиз ўртасидаги ҳамкорликдан манфаатдор эканлигимизни кўрсатиш биз учун муҳим. Биз минтақада иқтисодий манфаатларга эгамиз.” Бундай очиқлик сиёсати Франция компанияларига йирик шартномалар берилишига, Франция–Ўзбекистон иқтисодий палатаси (CEFO) фаолиятининг ривожланишига олиб келди. 2024-йилнинг дастлабки 8 ойида икки давлат ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 2023-йилнинг шу даврига нисбатан 743,8 миллион долларни ташкил этди.

Энергетика соҳаси – ҳамкорлик учун 1-рақамли мақсад

Ўзбекистон Республикасининг расмий статистик маълумотларига кўра, Париж ва Тошкент ўртасидаги ушбу янги ҳамкорлик даври 2017-йилда бошланган бўлиб, икки давлат ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми ошган ва йирик энергетика лойиҳалари амалга оширилган. Франция билан ҳамкорлик 5 миллиард евроға баҳоланмоқда, Ўзбекистоннинг 47 та компанияси Франция сармоясидан фойда кўрмоқда, 17 таси эса тўлиқ Франция субъектларига тегишли экани айтилади. Улар орасида Франция энергетика соҳасидаги йирик номлар улуши катта. Масалан, Total Eren (TotalEnergies компаниясининг шўба корхонаси) Самарқанд вилоятида 100 мегаватт қувватга эга қуёш электр станциясини қуриш учун масъул, Orano Mining уран қидириш бўйича шартномага эга, EDF эса Сирдарёда 1600 мегаватт қувватга эга электр станциясини ривожлантириш бўйича консорциумга раҳбарлик қилмоқда. Сув ресурслари ва сув хўжалиги соҳаси ҳам истиқболли: Veolia Тошкентдаги иссиқлик тармоғи учун 30 йиллик ДХШ (давлат-хусусий шериклик) шартномасини имзолади, Suez эса пойтахтдаги тақсимот тармоғи устида ишламоқда. Буларнинг барчаси мамлакат инфратузилмасини ривожлантириш бўйича ҳақиқий стратегик лойиҳалардир. Бу йўналишда Франция ўз рақибларидан ўзиб кетди. “Икки мамлакат ўртасида инвестициявий ва техник-молиявий ҳамкорликни ошириш бўйича ишлар давом этмоқда, хусусан, Франция тараққиёт агентлиги (АФД) орқали. Демак, Франция ва Ўзбекистон ўртасида ривожланиш нуқтаи назаридан қилинаётган кўп ишлар бор” – деб таъкидлайди Себастян Бусуа.

Энергетика соҳаси нафақат соҳа гигантларини жалб қилмоқда, балки бошқа операторлар ҳам ўзбекистонлик ҳамкорлар билан шартномалар тузиш учун ҳаракат қилмоқда, масалан, XP Group (Expert Petrolium) бош ижрочи директори Давид Мартинон ўтган йилнинг январь ойида Ўзбекнефтгаз миллий компанияси билан шартнома тузиш учун пойдевор қўйиш мақсадида Тошкентга ташриф буюрди. Мақсад – ишлаётган газ конларидан табиий газ қазиб олишни кўпайтириш ва Франция компанияси томонидан ишлаб чиқилган янги технологиялардан фойдаланган ҳолда, Украина ва Руминияда ХП компанияси томонидан амалга оширилганидек, ишлатиш қийин бўлган конларни қайта тиклаш. Шу тариқа, ХП Гроуп ўз жамоаларининг маълум бир қисмини маҳаллий кадрлар орасидан ёллаш ва ўқитиш мажбуриятини олган ҳолда, Ўзбекистон газ саноатини ривожлантириш учун қимматли актив сифатида ўзини намоён қилмоқда. Ушбу истиқболли ҳамкорлик Ўзбекнефтгазнинг хорижий компаниялар билан кўпроқ қўшма лойиҳаларни ишлаб чиқиш стратегиясига тўлиқ мос келади.

Қишлоқ хўжалиги, тўқимачилик... бошқа имкониятлар

Энергетика соҳаси француз сармоядорлари ва кенгайишни истаган ўзбек компаниялари эътиборини тортадиган ягона иқтисодий тармоқ эмас. “Ўзбекистон қишлоқ хўжалигини модернизация қилиш ва экспортни ривожлантириш истагида, – дейди Эхперто интернатионал консалтинг компанияси ходими Стефан Монталбано. Шундай қилиб, Франция ва Европа компаниялари учун, айниқса, чорвачилик ва асбоб-ускуналар, чорва озуқаси, узумчилик ва виночилик, мева-сабзавотларни сақлаш, логистика ва тарқатиш, сут маҳсулотлари саноати, қишлоқ хўжалиги озиқ-овқат саноати учун асбоб-ускуналар ва ҳоказолар учун кўплаб имкониятлар мавжуд.” Аграр-озиқ-овқат сектори қизиқарли салоҳиятга эга. Ўзбекистонда Франциянинг супермаркетлар тармоғи аллақачон ўз ўрнини топган, жумладан, Саррефоур тармоғи 2020 йилдан бери фаолият кўрсатмоқда.

Ўзбекистон, масалан, тўқимачилик саноатида ўзининг пахта ишлаб чиқариш қуввати туфайли таклиф қилиши мумкин бўлган бошқа активларга ҳам эга. Бу Франция ва Европа ишлаб чиқарувчилари учун фойдали бўлиши мумкин. Ўзбекистоннинг Глобал Техтиле ва УзТех каби бир қатор компаниялари бу соҳада етакчи бўлиб, улар юқори замонавий ишлаб чиқариш қувватларига эга. Француз брендлари кашф этиши учун яхши манзил.

Эммануэл Макрон ва Шавкат Мирзиёев ўртасидаги алоқалар туфайли қайта тикланган икки давлат ўртасидаги муносабатлар аслида жуда қадимий бўлиб, ХИВ асрга оид дипломатик ҳужжатлар Амир Темур ва Франция қироли Карл ВИ ўртасидаги алоқаларни тасдиқлайди. 21-асрда бу муносабатларни янада ривожлантириш француз тадбиркорларига боғлиқ. Асосийси янги шартномаларни қўлга киритишдир.