Бешкентдан Вашингтонгача: стратегик бошқарув ва логистика қандай амалга оширилиши керак?

Замонавий дунёда муваффақият тушунчаси кўпинча ялтироқ натижалар ва баландпарвоз унвонлар билан ўлчанади. Бироқ, асл муваффақиятнинг илдизи кўп ҳолларда кутилмаган мағлубиятлар, чекка ҳудудлардаги оғир меҳнат ва шахсий принсипларга бўлган қатъий содиқликда ётади. Бугунги қаҳрамонимиз Ғанишер Каршиевнинг ҳикояси айнан шундай — Қашқадарёнинг Бешкентидан бошланиб, тизимли муаммоларга стратегик ечим топа оладиган янги авлод менежери даражасигача етиб борган мураккаб ва ибратли йўлдир. У бугунги кунда нафақат логистика ва етказиб бериш занжири (supply chain) мутахассиси, балки муҳандислик аниқлиги билан иқтисодий таҳлилни ўзида бирлаштирган стратег сифатида гавдаланмоқда.

Ғанишернинг болалиги ўзига тўқ, аммо меҳнаткаш оилада ўтди. Элдаги анъанага кўра, катта фарзанд ва катта набира сифатида унинг зиммасига ёшлигиданоқ улкан масъулият юкланган эди. Бу масъулият унинг нафақат характерини, балки дунёқарашини ҳам шакллантирди. 5 ёшида хат-саводи чиққани, 6 ёшида мактабга бориши унинг билимга бўлган иштиёқи эрта уйғонганидан далолат беради. Онаси ва бувисининг дуолари остида камол топган Ғанишер учун отасининг биргина ўгити бутун умрлик шиорга айланди: “Нима қилсанг ҳам, номига эмас, юракдан қил, қолгани ўзи келаверади”. Ушбу оддий, аммо мазмунли фалсафа кейинчалик у бошқарган ҳар бир лойиҳада ўз аксини топди. Бешкент қишлоқ хўжалик касб-ҳунар коллежида автомобилларни таъмирлаш ва техник хизмат кўрсатиш йўналишида ўқишни бошлаган йигит учун бу тажриба механизмларнинг қандай ишлашини тушунишда, ҳар бир деталлнинг ўз ўрни борлигини англашда муҳим пойдевор бўлди.
Профессионал шаклланиш жараёнида спорт унинг учун шунчаки машғулот эмас, балки характер мактаби вазифасини ўтади. Футбол майдонидаги жамоавийлик, шахмат тахтасидаги стратегик тафаккур, сузишдаги чидамлилик ва бокс рингидаги ирода — буларнинг барчаси кейинчалик унинг бошқарув услубида ўз аксини топди. Айниқса бокс ва шахматнинг уйғунлиги унга ҳам тезкор қарор қабул қилишни, ҳам бир неча қадам олдинни ҳисоблашни ўргатди. Бокс унга зарбга чидашни ва қийин вазиятда ҳам диққатни жамлашни ўргатган бўлса, шахмат ҳар бир юришнинг оқибатини ўйлаш малакасини шакллантирди. Бу икки қарама-қарши туюлган соҳанинг бирлашиши Ғанишерда "жанговар стратег" қиёфасини яратди.

Бироқ, ҳар қандай буюк юксалиш каби, Ғанишернинг ҳаётида ҳам жиддий синов даври бўлган. 2016-йил у учун унутилмас "бурилиш нуқтаси" бўлди. Тошкент давлат шарқшунослик университетига кириш имтиҳонларидан йиқилиш у учун шунчаки омадсизлик эмас, балки ҳаётий уйғониш қўнғироғи эди. Айнан ўша пайтда у ўзининг реал имкониятлари ва ҳаракатлари ўртасидаги фарқни англаб етди. Бу мағлубият уни янада қаттиқроқ ишлашга, ўз устида тинимсиз изланишга мажбур қилди. Натижада, кейинги уринишда у Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университетининг (ЖИДУ) халқаро муносабатлар факултетига муваффақиятли қабул қилинди. Бу шунчаки олийгоҳга кириш эмас, балки Ғанишер учун янги интеллектуал дунёнинг эшиклари очилиши эди.

ЖИДУда Ғанишер Каршиев ўзини нафақат намунали талаба, балки туғма етакчи сифатида намоён этди. Талабалар иттифоқи президенти сифатида у маъмурият ва талабалар ўртасидаги муаммоларнинг 85 фоизини ижобий ҳал қилишга эришди. Дебат клублари, тадқиқот марказлари ташкил этиш орқали у талабалар ҳаётини тубдан ўзгартирди. Унинг бошқалардан фарқи шундаки, Ғанишер ҳар бир ташаббусни шунчаки "тадбир" учун эмас, балки реал натижа учун амалга оширарди. "Deans Scholarship" ва 2020-йилнинг энг яхши талабаси унвонлари унинг академик ва ижтимоий фаоллигининг муносиб эътирофи бўлди. Университет давридаги бу тажриба унга одамларни умумий мақсад йўлида бирлаштириш санъатини ўргатди.

Ғанишер Каршиевнинг ҳикояси — бу қишлоқ коллежидан стратегик бошқарув чўққиларигача бўлган масофани меҳнат ва билим билан босиб ўтган ўзбек йигидининг қиссасидир. Унинг логистика соҳасидаги ўрни шунчаки бошқарувчилик эмас, балки тизимли муаммоларга янгича, инновацион руҳда ечим топувчи инноваторликдир. Унинг ҳаётий принциплари, масъулият туйғуси ва отасидан мерос қолган "ишни юракдан қилиш" фалсафаси уни бугунги кунда Ўзбекистоннинг келажаги учун керакли кадрга айлантирмоқда. Келгусида у бошқарадиган лойиҳалар мамлакатимизнинг логистика ва етказиб бериш занжири салоҳиятини янги босқичга олиб чиқишига шубҳа йўқ. Зотан, юракдан қилинган ишнинг натижаси доимо кутилганидан аъло бўлиб келган.

Профессионал фаолиятга қадам қўйгач, Ғанишер ўз билимларини логистика ва бошқарув соҳасига йўналтирди. "Пахлавон Транс" МЧЖдаги менежерлик фаолияти давомида у тизимли ёндашувнинг кучи қанчалик юқори эканлигини исботлади. Шахсий тренинглар, аниқ кўрсаткичлар асосида баҳолаш ва коучинг усулларини қўллаш орқали у иш самарадорлигини 180 фоизга оширишга муваффақ бўлди. Логистика — бу шунчаки юкни бир нуқтадан иккинчи нуқтага етказиш эмас, балки вақт, ресурс ва инсон омилини идеал тарзда мувофиқлаштиришдир. Ғанишер логистика ва етказиб бериш занжиридаги узилишлар, шаффофликнинг йўқлиги каби муаммоларни кўрди ва уларни оптималлаштиришга киришди. Унинг учун бу соҳа иқтисодиётнинг қон айланиш тизими каби муҳим эди.

Ғанишернинг фаолиятидаги яна бир ёрқин саҳифа — инновациялар ва ёшлар билан ишлаш йўналишидир. У Ўзбекистон бўйлаб ёшлар учун инновация марказларини ташкил этиш ташаббуси билан чиқди ва бу лойиҳани муваффақиятли амалга оширди. Шунингдек, 6 ой ичида 600 минг доллар миқдоридаги инвестицияларни ютиб олган тадбиркорлик танловини ўтказди. Бу лойиҳалар орқали у юзлаб ёшларнинг ғоялари реал бизнесга айланишига кўмаклашди. 50 нафардан ортиқ мутахассис учун алмашинув дастурларини ташкил этиши эса Ўзбекистоннинг инновацион кадрлар базасини 25 фоизга оширишга хизмат қилди. 30 га яқин университетда бизнес-ҳабларни йўлга қўйиш орқали у назария ва амалиёт ўртасидаги жарликни бартараф этишга интилди. Унинг бошқарувидаги ҳар бир лойиҳа ортида аниқ рақамлар ва реал ижтимоий таъсир ётади.

Ғанишернинг ҳаётида Суфий фалсафаси ва ахлоқ масалалари марказий ўрин тутади. У кўпинча қарор қабул қилишда ўз виждонига ва ахлоқий мезонларга таянади. Унинг учун "ишни юракдан қилиш" шунчаки шиор эмас, балки ҳар бир қадамида амал қилинадиган қатъий қоидадир. Суфийликдаги "қўлинг ишда, кўнглинг ёрда" тамойили унинг кундалик ҳаётида ва бизнесида мувозанатни сақлашга ёрдам беради. У иқтисодий самарадорликка интилиш билан бирга, инсонийликни ва ҳалолликни ҳар қандай фойдадан устун қўяди. Бу маънавий пойдевор унга мураккаб кризислар даврида ҳам хотиржамликни сақлаш ва энг тўғри йўлни танлаш имконини беради.

Ғанишер Каршиевни профессионал сифатида ажратиб турадиган асосий принцип — бу шаффофлик ва хусусий секторнинг кучига ишонишдир. Унинг фикрича, агар давлат логистика тизимини оптималлаштириш керак бўлса, биринчи навбатда диспатчинг (юкларни йўналтириш) сервисида юқори шаффофликни таъминлаш зарур. Шунингдек, техника хавфсизлиги каби назорат функцияларини босқичма-босқич давлатдан хусусий секторга ўтказиш керак. Бу нафақат коррупсиянинг олдини олади, балки бозор механизмларининг табиий ривожланишига йўл очади. Унинг қарашлари замонавий иқтисодий ислоҳотлар билан ҳамоҳанг бўлиб, у доимо "камроқ давлат назорати, кўпроқ эркин бозор" тамойилини илгари суради. Ғанишернинг тилларга бўлган иштиёқи — ўзбек, тожик, қозоқ, рус ва инглиз тилларида мулоқот қилиши ҳам унга турли маданиятлар ва бозорлар ўртасида кўприк бўлиш имконини беради.

Бугунги кунда Ғанишер ўз билимларини нафақат амалиётда қўлламоқда, балки келажакдаги стратегик мақсадлар сари одимламоқда. Унинг учун шахсий жиҳатдан энг муҳим бўлган лойиҳалар — бу жамиятга реал фойдаси теккан, одамларнинг фикрлаш тарзини ўзгартирган ташаббуслардир. ЖИДУдаги етакчилик давридан тортиб, логистика компанияларидаги бошқарувигача бўлган барча босқичларда у битта нарсага интилди: тизимни янада мукаммал ва инсонлар учун қулай қилиш. Агар у ўз йўлини қайтадан бошлаш имконига эга бўлганида ҳам, барибир шу йўлни танлаган бўлишини, фақат хатоларидан тезроқ хулоса чиқариб, кўпроқ таваккал қилган бўлишини таъкидлайди.

Жалолиддин Исматов тайёрлади