“Девону луғотит турк” асарида тинчлик ва ишончнинг ўрни илмий конференцияси ўтказилди

2025 йил 15 октябрь куни Туркманистоннинг Ашхобод шаҳридаги Махтумқули номидаги Туркман давлат университетида “Маҳмуд Қошғарийнинг ‘Девону луғотит турк’ асарида тинчлик ва ишончнинг ўрни” мавзусида халқаро илмий конференция бўлиб ўтди.

Тадбир Турк маданияти ва мероси жамғармаси, Туркманистоннинг ЮНЕСКО бўйича миллий комиссияси ҳамда Туркманистон фанлар академияси томонидан ташкил этилди. Ушбу анжуман 2025 йилнинг “Халқаро тинчлик ва ишонч йили” деб эълон қилиниши ҳамда Туркманистоннинг доимий бетарафлик мақоми эълон қилинганининг 30 йиллиги доирасида ўтказилди.

Турк маданияти ва мероси жамғармасининг лойиҳалар менеджери Лейла Ҳасанова конференция иштирокчиларини табриклаб, жамғарма президенти, хоним Ақтотӣ Раимқулова номидан йўлланган расмий табрик мактубини ўқиб эшиттирди:
“Буюк мамнуният билан шуни таъкидлаймизки, Туркий давлатлар ташкилоти (ТДТ) Давлат раҳбарлари кенгашининг 12-саммити доирасида, Озарбайжоннинг Қабала шаҳрида ўтказилган йиғилишда Туркманистон Турк маданияти ва мероси жамғармасига кузатувчи давлат сифатида қабул қилинди. Туркманистоннинг жамғарма оиласига қўшилгани биз учун катта шарафдир.”

Мактубда яна шундай дейилади:
“Маҳмуд Қошғарийнинг жаҳон филологияси ва туркий маданий меросга қўшган ҳиссаси беқиёсдир. ‘Девону луғотит турк’ — бу оддий луғат эмас, балки туркий халқларнинг умумий тили, тафаккури ва ҳаёт фалсафасининг энциклопедиясидир. Бу инкор этиб бўлмайдиган ҳақиқатдир”, — дейилади Ақтотӣ Раимқулова хонимнинг мактубида.

Лейла Ҳасанова, шунингдек, Жамғарманинг Маҳмуд Қошғарийнинг машҳур асари нашр этилганига 950 йил тўлиши муносабати билан амалга оширилаётган лойиҳалари ҳақида ҳам маълумот берди.

Пленар мажлисда Озарбайжон Миллий фанлар академияси президенти Иса Ҳабиббейли (онлайн тарзда) ва Туркманистон ЮНЕСКО миллий комиссияси бош котиби, Туркманистон қаҳрамони, фалсафа фанлари номзоди Чинар Рустамова ҳам маъруза билан иштирок этдилар. Улар ўз нутқларида Маҳмуд Қошғарийнинг “Девону луғотит турк” асарининг туркий дунё маънавий ва илмий меросидаги ўрнини юксак баҳоладилар.

Конференция икки сессиядан иборат бўлди:

1. “Маҳмуд Қошғарийнинг ‘Девону луғотит турк’ асарида тинчлик ва ишончнинг ўрни”;

2. “Маҳмуд Қошғарийнинг ‘Девону луғотит турк’ асарининг филология ривожига қўшган ҳиссаси”.

Тадбирда Озарбайжон, Қозоғистон, Туркия, Ўзбекистон, Туркманистон, Молдова, БАА, Эрон, Ҳиндистон ва бошқа мамлакатлардан таниқли олимлар иштирок этдилар. Мунозараларда Маҳмуд Қошғарий асарининг филологик ва маданий аҳамияти, унинг гуманитар фанлар тараққиётига таъсири ҳамда халқлар ўртасида ўзаро тушунишни мустаҳкамлашдаги роли ҳақида сўз юритилди.