Биринчи Боку Туркология Қурултойининг 100 йиллигига бағишланган фундаментал нашрлар Олмаотада тақдим этилди

2026 йил 22 май куни Қозоғистон Республикаси Миллий кутубхонасида Биринчи Боку Туркология Қурултойининг 100 йиллигига бағишланган Турк маданияти ва мероси жамғармасининг фундаментал илмий нашрлари тантанали равишда тақдим этилди.

XX аср бошларида туркий дунёнинг маънавий ва маданий ҳаётидаги энг муҳим ҳамда тақдирий тарихий воқеалардан бири сифатида эътироф этилган Қурултой юбилейи доирасида Жамғарма туркий халқларнинг умумий тарихий хотираси ва илмий меросини акс эттирувчи икки йирик нашрни халқаро жамоатчиликка тақдим этди.

Тақдим этилган биринчи нашр Озарбайжондаги Отатурк маркази директори, академик Низомий Жафаров ҳамда таниқли олималар Маҳира Ҳусейнова ва Айсел Гарибли муаллифлигидаги “Биринчи Туркология Қурултойи” номли илмий монография бўлди. Китобда 1926 йилда Боку шаҳрида ўтказилган Қурултойнинг тарихий миссияси, туркий халқларнинг маданий ва илмий тараққиётидаги беқиёс ўрни чуқур таҳлил қилиниб, этнография, имло, терминология, алифбо, тил ва адабиёт масалалари ёритилган.

Турк маданияти ва мероси жамғармаси президенти, профессор Актоти Раимқулова модераторлигида ўтган тақдимот маросимида нашр муаллифлари — академик Низомий Жафаров ва Айсел Гарибли ҳам нутқ сўзладилар. Улар ушбу фундаментал асар нафақат Биринчи Боку Туркология Қурултойининг тарихий солномаси, балки туркий дунёнинг илмий, адабий ва маданий меросини келажак авлодларга етказувчи муҳим кўприк эканини таъкидладилар. Шунингдек, лойиҳа амалга оширилиши ва тарихнинг кам ўрганилган саҳифаларини тизимли равишда тадқиқ этиш барча туркий халқларнинг умумий илмий меросини асрашга хизмат қилиши қайд этилди.

Муаллифлар китобнинг юқори савияда нашр этилишига кўмаклашгани ва кенг кўламли тақдимот маросимини ташкил қилгани учун профессор Актоти Раимқулова раҳбарлигидаги Турк маданияти ва мероси жамғармасига чуқур миннатдорлик билдирдилар. Шунингдек, тадбир учун яратилган қулай шароитлар ва меҳмондўстлик учун Қозоғистон ҳукуматига самимий ташаккур изҳор этдилар.

Маросим давомида тақдим этилган яна бир муҳим лойиҳа Жамғарма ҳамда Ал-Фаробий номидаги Қозоқ миллий университети ҳамкорлигида тайёрланган “1926/2026: Биринчи Боку Туркология Қурултойининг 100 йиллиги” номли солнома бўлди. Озарбайжон Миллий тарих музейи ва Қозоғистон Республикаси Марказий давлат архиви ҳужжатлари асосида тузилган ушбу тўпламга расмий баённомалар, ноёб фотосуратлар, илмий маърузалар ва ўша давр матбуот материаллари киритилган.

Турк маданияти ва мероси жамғармаси президенти профессор Актоти Раимқулова тақдим этилган нашрлар умумий тарихий хотирани тиклаш, илмий меросни тизимлаштириш ва уни маънавий бойлик сифатида келажак авлодларга етказишда ниҳоятда қимматли аҳамиятга эга эканини таъкидлади. Шунингдек, лойиҳа муаллифларидан бири — таниқли турколог олим, академик Низомий Жафаровнинг тадбирда шахсан иштирок этгани учрашувнинг илмий ва маънавий аҳамиятини янада оширганини қайд этди.

Тадбирда Қозоғистон Республикаси Президенти маслаҳатчиси Малик Отарбоев, Ал-Фаробий номидаги Қозоқ миллий университети бошқаруви раиси ва ректори Жансеит Туимебаев, Қозоғистон Ёзувчилар уюшмаси бошқаруви раиси Мереке Кулкенов, Ўзбекистон Фанлар академияси Алишер Навоий номидаги Давлат адабиёт музейи директори, академик Жаббор Эшонқулов, Анқарадаги Ҳажи Байрам Вели университети профессори, филология фанлари доктори Меҳмет Чевик, Қозоғистон Республикаси Миллий кутубхонаси директори Газиза Нурғалиева, Қозоғистон мусулмонлари диний бошқармаси ҳузуридаги Исломшунослик институти директори, профессор Торели Қидир ва бошқа нуфузли меҳмонлар сўзга чиқдилар.

Улар ўз чиқишларида Биринчи Боку Туркология Қурултойининг 100 йиллигига бағишлаб тайёрланган янги нашрларнинг аҳамиятини юқори баҳолаб, бундай лойиҳалар туркология фанининг ривожланиши ҳамда туркий дунё маънавий бирлигини мустаҳкамлашда алоҳида ўрин тутишини таъкидладилар.

Шунингдек, “Биринчи Туркология Қурултойи” китоби Жамғарманинг кенг эътироф этилган “Туркий дунёнинг тарихий дурдоналари” туркуми доирасида нашр этилгани қайд этилди. Умуман олганда, сўнгги икки йил давомида Турк маданияти ва мероси жамғармаси туркий халқларнинг умумий маданий ва тарихий меросини асраш, ўрганиш ва халқаро миқёсда тарғиб этишга бағишланган турли туркумларда 60 дан ортиқ фундаментал асарни чоп этди.