Россиялик актёр ўзбек халқининг тузини еб, тузлуғига тупурдими?

Ижтимоий тармоқларда россиялик актёрнинг рус тилида нотўғри талаффуз билан сўзлаган ўзбек эркакни масхара қилиб гапиргани кенг муҳокама ва танқидларга сабаб бўлди. Ўзбек фаоллари рус актёрни яхшигина “саваламоқда”.

Ижтимоий тармоқларда россиялик кино актёр Сергей Безруковнинг ўзбекистонлик эркакнинг талаффузини тақлид қилгани акс этган видеолар бир неча ой ўтиб, жамоатчилик орасида ўтган ҳафтада энг кўп муҳокама қилинган мавзулардан бирига айланди.

Безруковнинг “ТАСС”да бўлиб ўтган матбуот анжуманидаги нутқидан қирқилган парча кенг муҳокамаларга сабаб бўлди. Анжуманда актёр тўрт йил аввал Ўзбекистонга келганида рўй берган воқеани гапириб берган. У саҳнада туриб, ўзбекистонлик эркакнинг рус тилидаги хато талаффузини гапирган. Ролга киришиб айтган ҳолати жамоатчилик орасида кескин танқидларга ва салбий муносабатларга сабаб бўлди.

“Меҳмон отангдан улуғ” деб идеаллаштириш керак эмас

Жамоатчилик фаоли, Ўзбекистон журналистика ва оммавий коммуникациялар университети ректори Шерзодхон Қудратхўжа ўзининг Facebook тармоғида Сергей Безруковга қарата “шириндан-ширин” гапларни ёзди.

“Сергей Евгеневич, афтидан, сиз дунё сизнинг “даҳолигингиз” олдида оҳ-воҳ қилиб, ҳайратга тушиши учунгина мавжуд, деб чин дилдан ишонасиз. Сиз Ўзбекистонга келибсиз-у, ҳикоянгизга қараганда, ўзингизни минг йиллик маданиятга эга мамлакатга эмас, балки суратга олиш майдончасига тушиб қолгандек ҳис қилгансиз, бу ерда сиз порлашингиз, қолганлар эса ҳайратдан титраши керак, деб ўйлагансиз.

Матбуот анжуманида эса берилиб, ачинарли бир воқеани сўзлаб бердингиз: тунгги соат бирда сизга тўсатдан бир фикр “келиб қолгани” ҳақида: “Бир маънавий арғимчоқ уюштирсам-чи? Ўзбеклар совға қилган барча гулларни олиб, Татьяна Сергеевна қабристонига олиб борсам-чи. Ажойиб-ку!”

Аниқроғи, Татьяна Сергеевна Есенинага. Биринчидан, Шарқда одобли одамлар тунда, ширакайф ҳолатда мозорларда, яъни қабристонларда санғиб юрмайди”, — дея ёзди у.

Шунингдек, ректор Безруковга одамлар самимий қалб билан совға қилган текин гулларни қабристонга олиб борганидан сўз очди.

“Гонорар пулингизга сотиб олишга қурбингиз етмадими? Бу эҳтиромни қадрлаш ўрнига, сиз улардан ўзингизни “маънавий юксалишингиз” ҳақидаги янги ички саҳна учун текин реквизит сифатида фойдаландингиз. Кейин эса қабристон директори тунда “ухлаётгани”, “рус тилини билмагани” ва фақат битта – “Белий” сўзини айтганидан мазах ҳам қилдингиз.

Шу ўринда рус маданияти ўн йилликлар давомида латифаларда тарғиб қилиб ва намойиш этиб келаётган нарса намоён бўлди: чукчалар, хохоллар, “кичик халқлар” – масхара қилиш учун. Бегона маданият – менсимай ҳазил қилиш учун. Ва мана сиз, ушбу мамлакатда туриб, ўша қарашни беихтиёр такрорлаяпсиз: ғашланиш, ҳайратланиш, ўзингизни “юқори”, қандайдир “оқ танли одам”дек кўрсатишга уриниш, қолганлар эса гўё 2-навли абориген ёки ҳиндулар.

Энг ёмони, бу воқеанинг охирида ҳатто мамлакатни ҳам адаштириб юбордингиз. Ўзингиз. Сизга кимдир айтгани йўқ — ўзингиз айтдингиз: “Рахмет”. Ўзбекистонда, яъни бу ерда “Раҳмат” дейилади”, — деган Қудратхўжаев.

Унинг айтишича, Ўзбекистоннинг унинг олдида ҳеч қандай қарзи йўқ — на гул, на таъзим ва на тунги мистик илҳомлар. Шунингдек, у Ўзбекистонда одамлар тунда ухлашини ва бу ерда инсонларлар унга мос тилда эмас ўз тилида гаплашишини қўшимча қилди. У очиқчасига рус тилидаги талаффузда хато борлигини айтди, чунки рус тили бизнинг она тилимиз эмаслигига алоҳида тўхталди.

“Арзон PR кетидан қувиб, сиз ҳурматни хизмат, совғаларни реквизит, мамлакатни эса ўз дабдабангиз учун фон сифатида қабул қилишингизни кўрсатдингиз. Тан олинг: сизни ғашингизни келтираётган нарса қабристон директори ёки “Белий” эмас. Сизга Ўзбекистоннинг сизга мослашмасдан ҳам яшашга журъат этаётгани алам қиляпти.

Сиз “нотўғри” ўзбеклар ҳақида ҳикоя айтиб бермоқчи бўлгансиз. Лекин ўзингиз ҳақингизда ҳикоя қилиб қўйдингиз: ҳар бир шаҳарда одамларни эмас, ўз эгоси учун декорацияларни излайдиган артист ҳақида.

Ўзбекистон сиздан ҳеч нарса қарздор эмас. На гул, на таъзим, на тунги мистик илҳомлар. Ўзбекистон сизга меҳмондўстлик кўрсатди – сиз эса гулларни ва анча пулимизни олиб кетдингиз. Чунки олишни яхши биласиз. Ҳурматга муносиб бўлишни эса – йўқ. Икки карра Халқ артистига (Россия ва Бошқирдистон) бундай қилиш ярашмайди, бу оддий маданиятли одам учун шармандали, уят ва “моветон”.

Ростини айтсак, ўша тунда сиз Татьяна Сергеевна Есенина қабри олдида турмагандингиз…”, — дея ёзган Шерзодхон Қудратхўжаев.

У тармоқдаги ўз постини шундай якунлади: “Меҳмонларни “Меҳмон отангдан улуғ” деб идеаллаштириш керак эмас. Доим ҳадъя қиладиган чопонларимизни, ипакдан бўлган адрас-у атласларимизни, оёғи остиги ош билан меҳмон қилишни фақат буни қадрлайдиганларга қилайлик! Келинг, четдан келган гастролчилар олдида елиб-югуриб, улардан келгинди кумир ясашни тўхтатайлик.

Ўзи шундоғам ҳеч қаерда кутилмаётган, жўғрофияси торайиб бораётган мана шундай ажнабий артистларни юртимизга ташрифини камайтириш пайти келди!”.

Журналист Сардор Усмоний ўзининг Facebook тармоғида Сергей Безруковни “исқирт масхарабоз” деб атади.

““Қўлсиз” фамилияли бу нусхани, умуман, рус киноларининг нимасини хушлашади – ҳеч тушунмайман. Сифатсиз кадрлар, ўта-ўта зерикарли диалоглар, бирорта дунё давлатига чиқолмаётган оқсоқ киносаноат. Мана, ардоқлашнинг оқибати… Ўлайлик бу кунимиздан. Келмасин бунақаларнинг ҳеч қайсиси пок тупроқларимизга”, — дея ёзади у.

Тузини еб тузлуғига тупурмоқ

Адлия вазири давлат тили маслаҳатчиси, жамоат фаоли Шаҳноза Соатова ўзининг Facbook тармоғида Безруковнинг концертини ўша вақтдаёқ бекор қилиш кераклигини ёзди. Унга кўра, урушни молиялаштириш билан мақтанган Лепснинг концертини қолдиришга жамоатчилик эришган. Безруковнинг концертини олдидан ҳам шундай чақириқлар бўлган, бироқ у барибир келган.

“Биз буларни қучоқ очиб кутиб оламиз, зиёфатлар берамиз, елкасига тўн ёпамиз, саҳналаримизга чиқиб катта пуллар ишлашига қўйиб берамиз. Булар эса юртига қайтгач “рус тилини билмайдиган” ўзбекистонликларни масхаралаб латифа айтиб юради”, — дея ёзади у.

Вазир маслаҳатчиси Россия-Украина уруши бошлагандан бери Тошкентга россиялик “юлдузлар”нинг тинмай келишига эътибор қаратди.

“Тинч келиб ҳурматини билиб концерт қўйиб кетса майли эди. Йўқ, баъзилари маданият, санъат олиб келяпман деб маданиятсизликнинг чўққисини кўрсатиб кетади. Россияда ўзбек юлдузи ҳурматини билиб тинч концерт қўйганида эса тадбирнинг қизиқ жойида кириб бузишади”, дейди у.

Соатова тузини еб тузлуғига тупуриб кетадиган бундай нонкўрларни оқлаш учун “Санъат - тинчлик элчиси", “Маданий алоқалар сиёсатдан холи” деган ибораларга ёпишмаслигини ёзди. Унга кўра, бундай шахсларнинг миясидаги, менталитетидаги шовинизм барибир ўрни келиб тошиб чиқади.

“Бундан кейин уларга саҳналаримизни беришда яхшилаб ўйлайлик. Санъаткорман деб келиб, кейин мана бундай қилиқлар билан ўртага низо, совуқчилик туширадиган бўлса, умуман керак эмас уларнинг фақат ўз кармонига ишлайдиган санъати. Сал ўз қадримизни билайлик!”, - дея сўзини якунлаган Соатова.

Журналист Навбаҳор Имомова ўзининг Facebook тармоғида бу ҳолатни нонкўрликка яна бир мисол бўлишини ёзди.

Унга кўра, итни ҳам битни ҳам меҳмонга чақириб, текин боқиб, яна қўлига бебаҳо совғаларни тутқазиб, таъзим қилиб кутиб олиб, кузатишдан фахрланиб яшайдиган халқ ҳеч қачон иззатда бўлмайди.

“Мана сизга нонкўрликнинг яна бир мисоли. Нафақат Ўзбекистонда, балки четдаги ватандошлар ҳам шунақа - ким сизга кулиб қараса, бошингизга кўтарасиз; бизни тан оляпти, бизга лол қоляпти, деган кайфда дўппи-чопон, икат-атлас кийдирасиз. Нафис сопол совғалар, гиламлар, ҳунармандчилик намуналари, қават-қават дастурхонлар … Ўзбекистонликларга ким шундай эҳтиром қилади? Ҳатто қўшнилар ҳам бу қадар ошириб юбормайди. Тадбирбоз Ўзбекистонга, тасаввур қилинг, ҳар йили қанча одам текинга келиб кетади? Сиз тўлайсиз (бевосита ва билвосита) ўнлаб форум ва анжуман қатнашчиларининг харажатларини. Карнай-сурнай, миллий кийимда қишда қалтираб турадиган қиз ва ўғиллар … “Ок”, қойил қолишади сизга, кейин нима? Дабдабали ва қиммат анъаналардан (иллатлардан) воз кечиш, амалий ёндашиш вақти етиб, ўтиб ҳам кетганини мана шу каллаварам Безруков сизга ўта фаросатсиз шаклда эслатиб турибди”, — дея ёзади у.

Афсуски, ижтимоий тармоқнинг ўзбек сегментида Безруковнинг ёнини олаётганлар бор. Уларга кўра, Безруковнинг сўзлари оддий айтилган. У актёр бўлгани учун ролга киришиб ва бу жамоатчилик орасида нотўғри талқин қилина бошлади.

Ижтимоий тармоқларда Безуроковга нисбатан танқидларга у 22 ноябрь куни видеомурожаат билан жавоб қайтарди.

Рус актёри содир бўлган ҳолатни миллатлараро нифоқни қўзғатишга қаратилган “провокация” деб атади. Актёрнинг сўзларига кўра, ушбу воқеани у Россияда ҳам, Ўзбекистонда ҳам бир неча бор сўзлаб берган.

Безруковнинг айтишича, ҳикоя ҳазил оҳангда айтилган бўлиб, у ерда ҳеч бир халқни камситилмаган.

У ўз мурожаатида ўзбек маданиятига, таомларига ва меҳмондўстлигига доимо катта ҳурмат билан қарашини ҳамда “Саша Белий” образи Ўзбекистонда қанчалик машҳур эканини яхши билишини, ўзбек актёри Фарҳод Маҳмудов билан дўст эканини ва ўзбек халқини ҳурмат қилишини айтган.

Актёр видеомурожаатини “Доимгидек ўзбек халқи ва Ўзбекистонни севадиган ва ҳурмат қиладиган Сергей Безруковман. Провокацияларга эътибор берманг”, деган жумлалар билан якунлаган.