Она тилига эътибор қандай бўлиши керак?

soglom.uz

Маънавият дарслари учун

Биз яшаётган жамиятда она тили ҳақида баландпарвоз шеърлар ёзиш, ёд айтиш, уларни қўшиқ қилиб куйлаш, тил ҳақида маърузалар ўқиш, турли тадбирлар ўтказиш тилга эътибор саналади.

Аслида-чи?
Аслида тилга эътибор одамларнинг она тилини ўз онаси каби ҳурмат қилиши, авайлаши, тил софлигини асрашни бурч, деб қабул қилиши билан боғлиқдир. Шунингдек инсоннинг ўз она тилига муносабати - унинг маънавиятлилиги мезони ҳисобланади. Шу ўринда ўз тилини ҳурмат қилмайдиган одамни маънавиятли санаш ҳам нотўғри бўлади.

Шу ўринда айтиш керак, тилга эътибор энг аввало она тилининг меъёрларини ва қоидаларини мукаммал ўрганиш, унга риоя қилиш, тилни қадрият сифатида ҳурмат қилиш билан бино бўлади.

Ўзбек тили-шеваларга бой тил. Юртимизда жамики туркий тилларда мавжуд қарлуқ, қипчоқ, ўғуз лаҳжаларининг ҳар учаласида сўзлашувчи ўзбеклар яшайди. Ҳамма шевалар ўзига хос, ҳамманинг шеваси ўзига мос. Аслиятига кўра ҳар бири бетакрор ва сўзлашув учун қулай..

АММО!!!?
Ўзбек адабий тили ҳам бор эканлигини унутмаслик керак. Тўқсон икки бовли ўзбек халқининг бир тилда сўзлашиши ва бир-бирларини тўғри тушуниши учун ўзбек адабий тили яратилган. Республикамиздаги барча расмий, норасмий матбуот воситалари адабий тил меъёрларига амал қилган холда фаолият олиб боради. Барча давлат идоралари ўзбек адабий тилида иш юритади. Барча турдаги таълим муассасаларида таълим ўзбек адабий тилида берилади. Ҳар бир инсон қўлига етуклик аттестациясини олгунга қадар ўзбек тилидан ўнлаб имтиҳон синовларидан ўтади. Демак ҳамма ўзбек адабий тилида сўзлаша олади.

ЛЕКИН!!!! негадир шевасидан воз кечмайди. Телевидениеда, радиода, пойтахтимиздаги жамоат жойларида бошқаларга Хоразм, Тошкент, Бухоро, Сурхондарё шевасида эркин мулоқотга киришаётган кишилар бир ўйлаб кўриши керак!? Шевалар - маҳаллий мулоқот воситаси. Ундан фақат бир шевада гаплашадиганлар фойдаланса яхши бўлади. Сизнинг шевангизни тушунмайдиган ватандошларингизга эса, МАРҲАМАТ ҚИЛИБ АДАБИЙ ТИЛДА МУРОЖААТ ҚИЛИНГ!

Она тилини ҳурмат қилган инсон бу тилда сўкинмаслиги керак!!!!!!

Биз мақтаб ниҳоятда бой тил деб атайдиган рус тилида Словарь матерных слов деб номланадиган фақат сўкинишлар ва инсоннинг уят аъзолари ўзагидан ясаладиган сўзлардан иборат луғат бор. Собиқ совет армияси сафида хизмат қилганлар билади, армия тилида одамлар бир-бири билан фақат сўкинишлар орқали мулоқот қилади ва бундан ҳеч ким хафа бўлмайди. Яна камига уголовный , воровской , блатной аталадиган маълум социал гуруҳларнинг алоҳида жаргонлари ҳам бор. Аммо! Эътибор берган бўлсангиз, руслар бу луғатдан жамоат жойларида фойдаланмайди. Учига чиққан жиноятчи ҳам расмий идоралар ва омма олдида ўз фикрини адабий ТИЛ ЭТИКЕТИга риоя қилган холда баён қилади.

Бизда-чи?
Тил байрамларида зўрға икки соат ўтириб берадиган раҳбарлар кабинетига кирибоқ ходимларни сўкиб бошлайди. Ҳокимлар катта залларда, омма олдида раҳбарларни онасидан сўкади. Ҳокимларни яна каттароқлари сўкади.

Ҳокимлар сўкинганда оддий халқ сўкинмайдими? Сўкинади! Шунинг учун бозорларда ва бошқа жамоат жойларида сўкиниш оддий холга айланган. Хатто шундай даража етганки, бугунги кунда аёллар ҳам сўкинишни боплайдиган бўлишган. Ижтимоий тармоқларни-ку, айтмаса ҳам бўлади. Кўчада сўкинса таёқ ейдиган ҳамма бетизгин тўпорилар ва қўрқоқлар командаси сўкиниш плани ни одно да ёки ФБ да бажариб олади.

ДИҚҚАТ!
Тилни ҳурмат қилган одам, тилимизга четдан кириб келаётган сўзларни агар ўз тилимизда муоқобили бўлса, имкон қадар ишлатмаслиги керак. Кўпинча инглиз тилини билган одам инглизча, рус тилини билган одам русча, турк тилини билган туркча сўзларни муомалада кўпроқ қўшиб ишлатишини кўрамиз. Бу муомала маданияти эмас, ўзини билдириб қўйиш ёхуд риё учун қилинадиган амал. Аслида тилимизни бузаётганлар ҳам ўша ўзга тилга кўп меҳр бераётганлар. Уларга ҳавас қилиш керак эмас. Улардан чиройли юз буриш, уялтириш керак. Гарчи у фалончи амалдорнинг чет элда ўқиган ўғли ёки қизи бўлса ҳам...

Ҳамма ўз тилини ҳурмат қилиши, ўзбек адабий тилида сўзлашиши керак. Қолаверса бизнинг тилимизни ўрганаётган ўзга миллат вакиллари ҳам энг аввало бизнинг мулоқот маданиятимизга эътибор беради. Биздан ўрганади. Биздан ўрнак олади.

Ўзбек тили олимлари эса тилимизни ривожлантириш, унинг қадрини ва қаддини кўтариш учун чин дилдан жон куйдириши керак. Нега чин дилдан деяпмиз? Чунки ўзимиз гувоҳи бўлганимиз, юзлаб ўзбек филологияси олимлари ўзаро мулоқотда русча сўзлашишади. Ва афсуски, уларнинг кўпчилиги рус тилида сўзлаша олмайдиган касбдошларига менсимай қарашади.

Қолаверса, ҳамон Совет давридан қолган иллат, дисссертацияларни русча тайёрлатиб кейин ўзбекчага ўгириш сақланиб қолган экан. Эътибор беринг: хатто ўзбек тили ёки адабиёти соҳасида ҳам шундай экан. (Ҳайрон қолманг! Бир замонлар ўзбек тили ҳақидаги тадқиқотларга, яна тағин юз фоиз диссретацияларга К. Маркс, Ф.Энгельс, В.И.Ленин, Л.И. Брежневдан иқтибослар келтиришни уддалаган олимларнинг ворислари ҳамон креслоларда ўтирибди.)

Бугун мактабларда она тили, адабиёт фанлари ўқитилади. Аммо ҳамма она тили ва адабиёти фани ўқитувчилари инглиз тили ва рус тили ўқитувчиларига ҳавас қилишади. Нега дейсизми? Чунки рус ва инглиз тили ўқитувчиларига давлатимиз алоҳида устама тўлайди. Она тилига эса фақат ҳурмат кўрсатилади. Таълим вазирлиги раҳбарлари эса!? Балки улар ҳам инглизча ёки русча гаплашишар. Яна билмадим...

Нима бўлганда ҳам, тил-қадриятдир. Уни қадрлашимиз керак. Тил-миллатнинг муҳим шартидир. Тилсиз миллат тан олинмайди. Яқин тарихга назар солиб бир тааммул қилиб кўринг: ўтган асрнинг 80-йилларида Тошкентда ўзбек тилида сўзлашиш уят саналиб қолган эди. Аллоҳ у кунларни бизга қайта келтирмасин, тилимиз ўзга тиллар таъсирига тушиб, қадрини йўқотмасин.

Бугун ўзбек халқи Ўзбекистон Республикасининг титул миллати саналади. Ўзбек тили эса-давлат тилидир. Ўзбек тилига шу мақом берилиши учун қанчадан-қанча зиёлиларимиз жон куйдиришди. Қанча миллат жонкуярлари шу йўлда шаҳид бўлишди. Айнан уларнинг меҳнати, заҳмати, тўккан қонлари сабаб тилимизга давлат тили мақоми берилган. Биз эса бу тилга эплаб гапира олмаяпмиз. Тўғри ёза олмаяпмиз. Аммо туя ҳаммомни ҳавас қилгани каби инглиз тилини орзу қиламиз. Эътибор беринг, кўчаларимиз хато ёзилган афиша-ю рекламаларга тўлиб кетди. Устига устак ўлганнинг устига тепгандай, ажанабий ёзувларни дўконларимиз, офисларимиз, бозорларимиз бошига кўтарадиган бўлдик. Бу уят! Бу номус иши!

Бир миллат ўлароқ ҳар биримиз тилимиз олдида бурчлимиз. Ҳурматли зиёлилар! Тилимизни мақтаб ҳа, деб шеър ёзиб, қўшиқ айтиб, тилимиз ҳақида баландпарвоз, оташин нутқлар сўзлаб эл кўзига ёмон кўринмайлик. Тил миллатнинг руҳи, кўзгуси бўлиши билан бирга шу миллат зиёлиларининг шаъни, ору номуси ҳамдир. Номусни асрайлик!

Manba: ufq. uz