Исроилни геноцидда айблаган ҳуқуқ ҳимоячиси Нобел мукофотига сазовор бўлди
2026 йилги Нобел тинчлик мукофоти Жанубий Африкалик адвокат ва инсон ҳуқуқлари фаоли Наванетхем Пиллэйга берилади. Норвегия Нобел қўмитаси бу ҳақда эълон қилди.
"Норвегия Нобел қўмитаси 2026 йилги Нобел тинчлик мукофотини Нави Пиллэйга беришга қарор қилди", дейилади баёнотда.
Пиллэй 2008 йилдан 2014 йилгача БМТнинг Инсон ҳуқуқлари бўйича Олий комиссари лавозимида ишлаган. Қўмита уни "тинчликни тарғиб қилиш ва халқаро ҳуқуқни ҳимоя қилиш борасидаги саъй-ҳаракатлари учун" тақдирлади. Тақдирлаш маросими анъанавий равишда декабрь ойида Ослода бўлиб ўтади.
2026 йилги мукофотга жами 208 нафар шахс ва 79 та ташкилот номзод қилиб кўрсатилди. Мукофот 12 миллион швед кронаси (1,2 миллион АҚШ доллари) ни ташкил этади.
Нави Пиллэй ўз фаолиятини Жанубий Африкада апартеид даврида бошлаган. У режим мухолифларини, жумладан, полиция томонидан ҳибсга олинган ўз эри ҳимоя қилган.
1973 йилда Пиллэй сиёсий маҳбусларнинг юридик ёрдам олиш ҳуқуқини таъминлади. Рангли адвокат сифатида у суд палаталаридан четлаштирилди, аммо 1995 йилда у Жанубий Африка Олий судида судья сифатида иш бошлаган биринчи рангли аёл бўлди.
Сўнгги йилларда Пиллэй Шарқий Қуддус ва Исроилни ўз ичига олган босиб олинган Фаластин ҳудудидаги ҳуқуқбузарликларни текшириш бўйича БМТнинг Мустақил Халқаро комиссиясига раислик қилди. 2025 йилда комиссия Исроил Ғазо секторида геноцид содир этган деган хулосага келди.
Асосий ҳисобот 2025 йил 16 сентябрда эълон қилинди. Комиссия Исроил Геноцид конвенциясида санаб ўтилган бешта ҳаракатдан тўрттасини содир этган деган хулосага келди: қотиллик, жиддий жисмоний ёки руҳий зарар етказиш, гуруҳни тўлиқ ёки қисман йўқ қилиш учун шароит яратиш ва туғилишнинг олдини олиш. Мутахассислар Ғазодаги фаластинликларни гуруҳ сифатида йўқ қилиш ниятини хавфсизлик кучларининг биргаликдаги ҳаракатлари ва мамлакат раҳбариятининг баёнотларида аниқладилар. Комиссия шунингдек, президент Исаак Герцог, Бош вазир Беньямин Нетаньяху ва собиқ мудофаа вазири Йоав Галант геноцидни қўзғатганини аниқлади.
Пиллэй давлатларни қоралашдан ҳаракатга ўтишга чақирди. Комиссия Исроилга геноцид ҳаракатларини содир этиш учун ишлатилиши мумкин бўлган қурол ва жиҳозларни ўтказишни тўхтатишни ва компаниялар ва шахсларнинг бундай ҳаракатларга ёрдам беришига йўл қўймасликни тавсия қилди.
