“Ҳаёт” фильми чиндан ҳаётийми?

Ҳилол Насимовнинг “Ҳаёт” фильми премьераси ҳақида хабар чиққанида ижтимоий тармоқ фойдаланувчиларидан бири “битта адашган, битта мулла ва соқоллилар тўдаси қатнашган фильм бўлса керак” деб ёзди.

Режиссёр Ҳилол Насимов “Тубанлик”, “Одноклассники.ру”, “Ажал жодуси” каби фильмлари билан танилган. Ушбу фильмлар негизида терроризм ва экстремизмга қарши кураш ҳақида. “Исломхўжа” фильми премьерасида режиссёрдан интервью олганимизда “янги фильм ишлаяпман, номи – “Ҳаёт”, 2000 йилдаги Сариосиё воқеларига бағишланади” деган эди.

Ниҳоят фильм премьераси бўлиб ўтди. Премьера аввалида журналист, актёр Акмал Мирзо унинг “тинчлик ва осойишталикка шукроналик руҳини уйғотувчи фильм” эканига урғу берди. Фильм сценарийси Иқбол Мирзо, Зулфия Юнусова ва Ҳилол Насимовга тегишли. Киноасар 2000 йилдаги Сариосиё воқеаларида қатнашган фарғоналик Ҳаёт исмли йигитнинг тақдири ҳақида ҳикоя қилади.

Маълумки, 2000 йил август ойида жанубий сарҳадларимизга суқулиб кирмоқчи бўлган халқаро террористик гуруҳларга қарши Ўзбекистон қуролли кучларининг махсус операция кучлари батальони курашган. Пистирмадаги душманни йўқ қилиш учун 300 дан ортиқ ҳарбий хизматчи мардона жанг олиб борган. 21 нафар ўзбек ўғлони мудофаа чоғида қаҳрамонларча ҳалок бўлган.

Фильм ўша қонли воқеалар асосида ишланган. Киноасарда бош қаҳрамон Ҳаёт (Фотиҳ Насимов) тўйи бўлишига уч кун қолганда ўзи хизмат қилаётган ҳарбий қисмдагиларни тўйга таклиф қилгани боради ва у ерда Сариосиёда уруш бошланганини эшитади. Шахсий ишдан умум манфаатини устун қўйган қаҳрамон урушга отланади. Уруш саҳналари Фарғонада давом этаётган тўй саҳналари билан контраст ҳолда акс эттирилади.

Фильмни томоша қилган, исми айтилишини истамаган журналистнинг фикрича, “Кинонинг номи бошида бироз примитив туюлганди. Кўрдим, кузатдим, ном ўзини оқлагандек бўлди. Таъсирчан фильм ишлашибди. Юрт тинчлиги йўлида ҳалок бўлган ўғлонлар ҳақида кўпроқ кино олинса яхши бўларди. Уларнинг қаҳрамонлиги ёшларга ибрат бўлади. Ҳаётни олиб кетишаётганда капитандан “Ёр-ёр” айтишини сўрайди, шу жойи жуда таъсирли саҳна. Лекин 2000 йилдаги Сариосиё фожиаси тўла очиб берилмабди. Персонажларнинг мулоқотидан тортиб, ҳарбий соҳага оид нозик қонуниятларгача яққол хатолар кузатилади”.

Томошабинлардан икки нафарига “Ҳаёт” фильмида бош ролни ижро этган Фотиҳ Насимов ўз ролига мос тушганми?” деган саволни бердик. Биринчи томошабин “Ҳа, мос тушган. Ўзини тутиши жойида, ижроси ҳам табиий чиқибди. Муҳими, ҳарбий одамнинг вазминлиги ва довюраклигини очиб бера олган” деб жавоб берди. Иккинчи томошабиндан “Қаҳрамонни яққол кўра олмадим. Фильм аввалидаги ўт ўриш саҳнасида ижро сохта чиққани сезилди. Кейинги саҳналар ҳам фикримни тасдиқлади” деган жавобни эшитдик.

Ҳаёт образига меъёридан ортиқ ижобийлик юкланган. Орамизда бундай одамлар бор деган иддао ўзини оқламайди. Журналист Гулчеҳра Умарова бир интервьюсида “бош қаҳрамондан “фаришта” ясаш ўзбек киноларига теккан касаллик” деган эди.

Ҳаёт Тошкентга кетаётган саҳна унинг қаҳрамонликларини кўрсатади:

Ҳаёт севгилиси билан гаплашиб турганда оғайниси (Беҳрўз Тоҳиров ижро этган) келиб, Ҳаётнинг севгилисига гап ота бошлайди, Ҳаётнинг ҳам устидан кулади. Ҳаёт шунчалар вазминки, бўлажак рафиқасига гап отган, ўзини мазах қилмоқчи бўлган дўстига индамайди. Автобекатда Мунаввар хола (Зуҳра Ашурова ижро этган) у орқали қизи Азизага юк бериб юборади, чунки бошқа одам юкларни олиб кетгиси йўқ. Ҳаётнинг яхши одам сифати янада яққоллашади. Йўлда машина бузилиб қолади, ҳайдовчи машинани тузатмайди, Ҳаёт тузатади – унинг қўлидан ҳамма нарса келади. Юк бериб юборилган қиз ҳам Ҳаёт туфайли омон қолади (”Яхшиям Ҳаёт бор экан, қизим омон қолди” – Мунаввар холанинг гапи). Ҳарбий қисмга борганида уруш бошланганини эшитади ва бирдан урушга бориш учун бошлиқларидан рухсат сўрайди.

Фильмнинг энг таъсирли саҳналаридан бири: эҳтиётсизлиги туфайли бир аскарнинг (Эркин Бозоров ижро этган) бўғзига душман пичоқ тирайди. Унинг рўпарасида яна бир аскар ўқ узишга шай, лекин ортиқча ҳаракат қилса душман унинг шеригига пичоқ тортиб юборади. Шундай вазиятда яна Ҳаёт уларнинг жонига ора киради.

Барча ижобий юк Ҳаётнинг бўйнига тушавергач, томошабин ҳар қандай саҳнада халоскорни кута бошлайди. Халоскор эса албатта Ҳаёт.

Фильм ўқувчига ахборот бериш вазифасини бажармайди, экрандаги лавҳа – инсон учун ойна. Ҳаётийликдан йироқлашган нуқталарда фильм томошабинни ўнғайсизлантиради. Юқоридаги халоскорлик саҳналари ҳаётийликдан узилган.

Бир кадрда “қошиқ” элементи икки томондаги ҳолатни боғлаган. Ҳаётнинг уйида ош сузилган, лекин улар Ҳаётни кутишмоқда. “Келиб қолар” деган хаёлда укасининг қўли қошиққа бориши билан қошиқни Ҳаёт кўтаради. Бу томонда – жанг ваҳимаси. Шу детал орқали контраст очилган.

Қаҳрамонлар нутқида ҳам камчиликлар сезилади. Ҳаётнинг шеваси на Фарғона, на адабий шева бўлган аросатдаги шева. Жанг пайтида капитаннинг нутқи ҳам бироз расмий. Масалан, “халқимизнинг осуда ҳаёти учун”, “муайян йўналишда” каби расмий жумлаларни ишлатади. Жанг вазиятидан келиб чиқиб, расмий нутқдан чекинилганда ишонарли чиққан бўлар эди. Тоҳир Саидовнинг роли ҳам бироз сунъий чиққан. Фарғона одамларининг гурунги, гап-сўзи ҳам сохта ижро этилган. Атайлаб уринилса ҳам бунчалик сунъий чиқариб бўлмаса керак.

Фарғоналикларнинг гапиришида қоришиқ нутқ сезилади. Аниқ макон бериш мушкул. Бир ўринда икки киши от устида аския қилади, шева сақланган, аския ҳам маромида, лекин ижрода ясамалик бор.

Фильм воқеалари параллел ривожланади: бир томонда тўй, бир томонда жанг. Куёв келмаслигини, унинг жангда эканини билишса ҳам тўйни тўхтатишмайди. Ушбу нуқтада ҳам мантиқийлик бузилган. Ўғли жангда қон кечаётганда қайси ота-она тўй қилади?

Фильмдаги жанг саҳналари анча ишонарли чиққан. Тасвирга олишда нисбатан янгича услубларнинг элементи сезилади, аммо режиссура ва ижро реалликдан йироқ. Ўқ узилиши ва унинг бориб тегиши – янгича услуб элементларидан бири.

Хуллас, “Ҳаёт” фильми премьераси ортда қолди. Асосий баҳони энди томошабин беради.

Хуршид Серобов

Ушбу рукнда берилаётган мақолалар сайт қарашини ифодаламаслиги мумкин.

Manba: turon24