Аллоҳни кўриб турибман деб…

Бирон ишни эҳсон билан қилиш шу ишни ихлос билан пухта ва чиройли бажаришдир. Ибодатни эҳсон билан бажаришнинг маъноси ибодатни худди Аллоҳ таолони кўриб тургандек ихлос билан ҳамда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) суннатларига мувофиқ тарзда бажаришдир. Агар ки­ши бунга қодир бўлмаса, у ўзидан содир бўлаётган ҳар бир кат­таю кичик амални Аллоҳ таоло кўриб турганини ёдга олмоғи за­рур.

Жаброил (алайҳиссалом) Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан: “Эҳсон нима?” деб сўрадилар. У зот (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Бу гўё Аллоҳни кўриб тургандек ибодат қилишинг”, дедилар. Бу мақом сиддиқлар эришадиган ма­қомдир.

Уламолар айтишича, банданинг ибодатида уч мақом бор:

1. Ибодатни барча шарт ва талабларига риоя қилиб адо этиш. Бунда буйруқ банданинг зиммасидан соқит бўлади.
2. Юқоридаги шартларга кўра адо этиш, бироқ бунда банда Аллоҳни кўриб тургандек мукошафа денгизига ғарқ бўлади. Бу Расу­луллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳолатларидирки, “Кўзимнинг шодлиги намоздадир”, деганлари бунинг содиқ гувоҳидир.
3. Ибодатнинг барча шарт ва талабларига риоя қилган ҳол­да, бироқ ўзи Аллоҳни кўриб тургандек эмас, балки Аллоҳ уни кўриб тургандек бир ҳолатда адо этиш. Бу мукоша­фа мақомидан муроқаба мақомига тушишдир.

Муроқаба – Аллоҳ таоло уни кўриб турганини банданинг ҳис қилиши. Бу эса банда учун барча яхшиликларнинг асл манбаидир. Инсон бу даражага фақат ўзини ислоҳ қил­гандаги­на етишади. У ҳақ йўлни маҳкам тутиб, барча ишларида Аллоҳ тао­ло уни кўриб турганини ҳис қилса, шу ҳолат­га эришади.

Муроқаба билан банда Аллоҳни таниган орифлар мақо­ми­га кўтарилади ва бу билан дунё ва охират саодатига восил бўла­ди.

Маърифатли зотлардан бири бундай дейди: “Кимки Аллоҳни таниса-ю, нажот топгудай амал қилмаган бўлса, у ҳақиқий бахтиқародир”.

Шайх Абдураҳмон Суламий айтади: «Абу Бакр Розий бундай деганларини эшитдим: “Кимки ўзи билан Аллоҳ таоло ўр­тасида тақво ва муроқабани сақ­ламас экан, бирор нарса­ни кашф қилишга ва му­шо­ҳадага етиша олмайди”».

Жунайд (раҳматуллоҳи алайҳ) айтадилар: “Кимки муроқабада тўғри бўлса, Аллоҳ таолодан олган насибасини йўқотишдан қўрқади”.

Асарларда айтилади: “Илм дарёдир, ҳикмат денгиз­дир, ула­молар дарё атрофида айланиб юра­ди­лар, ҳукамолар денгиз ўртасида сузадилар, орифлар эса нажот кемаларида бўладилар.

Сен ҳам мана шу орифлардан бўлгин, энг камида уларга ўхшагин ва мана бу сўзни тааммул қилгин: гарчи улардек бўлмасангиз ҳам ўзингизни уларга ўхшатинг, зеро, яхши одамларга ўзини ўхшатиш ҳам нажотдир”.

Уламолар: “Намоз ўқиётган одам хушу-хузуда ва Аллоҳ таолонинг улуғлигини ҳис қилган ҳолда бўлиши керак”, деб иттифоқ қилганлар.

Яъни, бу билан Аллоҳ таоло ушбу ояти каримада айт­ган хушу юзага келади:

«Мўминлар нажот топдилар. Улар намозларида ўзларини камтар тутувчилардир» (Муъминун, 1-2).

Чунки намоздаги хушу жасаддаги руҳ каби бўлади. У икки қисмдан иборат: зоҳирий ва ботиний. Зоҳирий – аъзоларни бекорчи нарсалардан тийиш ва кўзни сажда қиладиган ўринга қаратиш. Ботиний – қалбнинг қўрқиши, бўйсуниши ва унинг сокин туриши ҳамда Қуръон маъноларини тааммул қилишдан бошқа нарсалар билан машғул бўлишдан сақланиши. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) намозда соқолини ўйнаган одамга: “Агар унинг қалби хушуда бўлганда эди, унинг аъзолари ҳам хушуда бўларди”, деганлар. Шунинг учун Имом Ғаззолий хушуни намознинг рукнларидан деб санаганлар.