Европада ядровий можаро хавфи таҳлили

• Россия муҳим ядро арсеналига эга ва Европага йирик ядровий зарба НАТОнинг мудофаасини парчалаши мумкин.
• Ядро зарбасининг таъсири ҳалокатли бўлади, тинч аҳолининг хавфсиз ҳудудга етиб бориши учун вақт қолмайди.
• Ядро уруши эҳтимоли пастлигича қолаётган бўлсада, экспертлар кучайиши мумкин бўлган қадамлар ва ҳушёрлик муҳимлиги ҳақида огоҳлантирмоқда.

Россиянинг ядро қуроли сиёсатининг сўнгги кескин ўзгаришида президент Владимир Путин 25 сентябрь куни шуни таклиф қилдики, Кремль Россияга ҳужум қиладиган ҳар қандай давлатга қарши ядровий қуролдан фойдаланиши мумкин, агар бу давлат ядровий давлат томонидан қўллаб-қувватланса.

Агар Россия Украина ёки Ғарбий Европага йирик ядровий зарба берса, қитъа буни тўхтатиш учун кўп нарса қила олмайди.

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Қуролсизланиш бўйича тадқиқот институти (УНИДИР) катта илмий ходими Павел Подвиг Россиянинг ядровий қуроли бўйича дунёдаги етакчи Ғарб эксперти саналади. Унинг сўзларига кўра, бундай фалокат ҳақиқатга айланишига ҳеч қандай далил йўқ, лекин унда бошқача фикрлар ҳам мавжуд.

«Агар қандайдир йирик учирма содир бўлса ёки бир нечта [Россия] ракеталари учирилган бўлса, ҳамма нарса тўхтатилишини кафолатлаш деярли мумкин эмас», дейди у.

Хабарда айтилишича, НАТОнинг ички ҳисоб-китобларига кўра, агар Россия томонидан ялпи ҳужум уюштирилса, ҳарбий блок ҳаво ҳужумидан мудофаа учун зарур бўлган «камида 5 фоизга» эга бўлади.

Россияда 500 дан ортиқ ракеталар ичида 1700 га яқин ядро каллаклари бор, деб ишонилади, улар бир неча дақиқада силослар, мобил ишга тушириш мосламалари, сув ости кемалари ва самолётлардан учирилиши мумкин. Қўшма Штатлар, эҳтимол, асосий нишон бўларди, аммо бу ракеталарнинг аксарияти Европа учун мўлжалланганлиги маълум.

Аммо агар ракета тўсиқлари амалда тўхтатиб бўлмайдиган бўлса, ядровий зарба содир бўлган тақдирда тинч аҳоли нима қилиши керак?

Баъзи Европа пойтахтлари Совуқ уруш давридаги ядровий бошпаналарга эга бўлиб, улар тинчгина янгиланади. Киевда яқинда ядровий бункер қайта очилиб, фойдаланишга топширилди.

Прагада Совуқ Уруш давридаги бункерлар тармоғига Россиянинг 2022 йилда Украинага бостириб киришидан кейин маҳаллий аҳолининг қизиқиши кескин ошган.

Германиянинг Бонн яқинидаги Аҳр водийсида ҳозирда музей сифатида фаолият юритаётган ядровий бомба бошпанаси директори Хайке Холлундер яқинда ташриф буюрувчилар сони сезиларли даражада ошганини маълум қилди.

Қўшма Штатлар учирилаётган ракетани бир зумда аниқлай оладиган сунъий йўлдошлар тармоғига эга, аммо бу тизим Россияга яқин давлатлар учун фойдасиз бўлиши мумкин.

«Қўшма Штатларда бундай огоҳлантириш тизимлари мавжуд - сунъий йўлдошлар ва бошқалар. Аммо мен бу маълумотни жуда тез ёки умуман АҚШнинг Европадаги иттифоқчилари билан бўлишиши мумкинлигига шубҳа қиламан», - дейди Подвиг.

Россиянинг «Топол-М» ракетаси бир километр кенгликдаги олов шарига айланади ва у тегиб турган барча тирик мавжудотни ёқиб юборади. 7 километр радиусда сон-саноқсиз тинч аҳоли оғир куйишдан ҳалок бўлади ва зарба тўлқинидан вайрон бўлган бинолар вайроналари остида эзилади. Кейин портлаш жойини тўйинтирадиган, ҳамда ҳаво ва сувни заҳарлайдиган радиация юзага келади.

Россия ва Ғарб ўртасидаги кескинлик муттасил ортиб бораётганига қарамай, Подвигнинг айтишича, ядровий апокалипсис фақат узоқ истиқбол бўлиб қолмоқда.

«Мен ишонаманки, бу реал имконият пайдо бўлишидан олдин, биз яна бир неча турдаги эскалация қадамларини кўрамиз», дейди у.

Подвигнинг башорат қилишича: «биз қуролларнинг баъзи ҳаракатларини ва шунга ўхшаш нарсаларни кўрамиз».

Унинг сўзларига кўра, у «бу кутилмаган нарса бўлиши эҳтимолдан йироқ эмас».